Кіріспе

Пьер де ла Ру (1452 – 20 қараша 1518) – франко-фламанд композиторы және Ренессанс дәуірінің әншісі. Оның есімі сондай-ақ Пирсон немесе Пиршонның түрленулері ретінде, ал топонимикасы, егер болса, де Платеа, де Роборе немесе де Виконың әртүрлі нұсқаларында кездеседі. Жоскин де Преспен бір құрбысы және Габсбург Бургундия музыкалық капелласының көп жылдық мүшесі болған ол, Агрикола, Брумель, Компер, Исаак, Обрехт және Вербекемен бірге 1500 жылдар шамасындағы Нидерланды полифониялық стиліндегі ең белгілі және ықпалды композиторлардың бірі саналады.

Ерте өмір

Ла Ру, әлдебір, қазіргі Бельгиядағы Турнай қаласында дүниеге келген және сол жердегі Нотр-Дам соборында білім алған, онда үлкен музыкалық орталық болған. Ол Турне қаласындағы жарықтандыру шебері Жан де ла Рудің ұлы болуы мүмкін. Балалық шағы туралы ешқандай жазба қалмаған, бірақ 1469-1470 жылдары Брюссельдегі Св. Гудула соборының мұрағаттарында Петер ван дер Стратен (оның атының фламанд тіліндегі нұсқасы) ересек (тенор) әнші ретінде тіркелген; мұның оның өзі болуы ықтимал деп есептеледі. 1471 жылы ол Генттегі Якобскерк шіркеуінде жартылай уақытты әнші болып жұмыс істеді, төлемақы собордың қосымша қаражатынан төленді, бұл оның полифонияның арнайы орындалуы үшін шақырылғанын көрсетеді. Кейіннен ол 1472 жылы Ниупорттағы Onze Lieve Vrouw шіркеуінде жұмыс істеді, мүмкін, бастапқыда уақытша келісімшарт бойынша, бірақ жыл соңына қарай шіркеу басшылары оны тұрақты жұмысқа алды. 1477/8 жылдары ол онда жұмыс істемеді, өйткені оның есімі есеп кітабынан жоғалып кетті. 1480-ші жылдарда оның қайда болғаны туралы көп мәлімет жоқ, бірақ оның "St Ode" деп аталатын жерде жұмыс істегені туралы жазба бар (күні мен қаласы белгісіз), сондай-ақ Кембредегі соборда да болуы мүмкін. Ла Рудің бұрынғы өмірбаяндары оны 1483 және 1485 жылдар аралығында Италияның Сиена қаласында көрсеткен; алайда, ондағы "Ла Ру" басқа әнші екені анықталды. Пьер де ла Ру, басымен, Италияға ешқашан бармаған, осылайша ол осы буынның Франко-Фламанд композиторларының арасында Италияға сапарламаған санаулы бірі болды. 1489 жылы оған Гертогенбоштағы "Арғымақ Әйелдер" қауымы "Питер ван дер Стратен" деген атпен ақы төледі, ал құжат оның Кельннен келгенін, демек, ол Германияда тенор әншісі ретінде біраз уақыт өткізгенін көрсетеді. Ол 1492 жылға дейін Гертогенбоштағы қауымдастықта қалды, содан кейін ол қауымдастықтың толық мүшесі болды және Киелі Рим императоры Максимилианның Гранде-шапеліне қосылды. Ол өмірінің соңына дейін Габсбургтер мен Гранде-шапельдің қызметінде болды.

Үлкен шіркеу

Габсбургтер сарайының музыкалық мекемесі болған Гранде-шапель, 1494 жылы Филипп Таңғаларлық оны мұра еткен кезде-ақ, көрнекті тарихқа ие болған. Бұл Бургундия мектебінің орталық институты, Дюфай мен Буснуа сияқты композиторлар жұмыс істеген және музыкалық мұра қалдырған орын; Окегемнің музыкасы да Ла Ру жұмысқа алынар алдында осы топқа қатысты қолжазбаларға көшірілген. Сонымен қатар, Шарль Батыл сияқты Бургундияның бұрынғы герцогтары ұнатқан Адриен Бассейн, Жиль Джой, Хейн ван Гизегем және Роберт Мортон композиторларының музыкасы да орындалып, зерттеліп жатқан болуы мүмкін. Бұл Римдегі папалық капелласымен сапасы тең, қуатты музыкалық ұйым еді, және 16 ғасырда да сапасы жақсара берді, Марбриан де Орто, Никола Шампион, Жилль Рейнго, Антониус Дивитис және Александр Агрикола сияқты композиторлардың қосылуымен. Ла Ру композитор ретінде толыққанды қалыптасқан орта осы еді. Ла Ру Гранде-шапельмен жұмыс істегеннен кейін Испанияға екі рет сапар жасады. Екінші сапарында, 1506 жылы, ол Англия жолында кеме апатына ұшырап, Англияның Генрих VII сарайында үш ай өткізді. Испанияда тағы екі жыл Хуана Кастильскаяның – Хуана Есі жоқ – қызметінде болғаннан кейін, 1508 жылы Нидерландыға оралды, мүмкін Хуана биліктен қуылғандықтан (оның күйеуі Филипп 1506 жылы тифтен қайтыс болған). Хуана күйеуінің денесінен айырыла алмады, қайғыға батып, ақылынан айырылды; Ла Ру неге осылай ұзақ қалғаны белгісіз, бірақ оның қараңғы, терең сезімтал музыкасы оған демеу болған санаулы нәрселердің бірі болуы мүмкін. Оған жақсы қарады. Хуана оны премьер-капеллан, капелла басшысы етіп тағайындады және басқа әншілерге берілгеннен екі есе көп төледі; әншілерге жалақы төлеу, оның ақылсыздығы кезінде атқара алған жалғыз практикалық әкімшілік шара болды. Гранде-шапельмен саяхаттарында ол сол кезде жұмыс істеген көптеген франко-фламанд композиторларымен – мысалы, Жоскен, Исаак және Роберт де Февинмен – кездесті, және бұл кездесулер оның стилін дамытуда шешуші рөл атқарған болуы мүмкін.

Зейнеткерлік және өлім

1508 және 1514 жылдар аралығында сарай Мехелен мен Брюссельде болды, және олар сирек саяхаттады. Бұл жылдар Ла Рудың композитор ретінде ең өнімді жылдары болған деп есептеледі, себебі ол көп бос уақытқа ие болып, Еуропа бойынша саяхаттаудың қиындықтарынан құтылған болар еді. 1515 жылы Карл V толыққан соң, сарай қайтадан саяхаттарды бастады; Ла Ру Карл империясының солтүстік бөлігіндегі барлық қалаларды аралағаннан кейін көп ұзамай зейнетке шықты. Ол 1516 жылдың мамыр немесе маусым айында Кортрейкке келген кезде қызметтен кеткен болуы мүмкін. Ол сол жерде, өлімінен екі жылдан астам уақыт бұрын қайтыс болды. Оның епитафиясы Франция мен Венгрия сарайларында жұмыс істеген болуы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ басқа растау деректері табылмады; алайда 1470-ші және 1480-ші жылдардағы өмірбаянында белгісіз жайттар бар: мысалы, "St Ode" орналасқан жері әлі белгілі емес. Ла Ру қайтыс болғанда, аристократ емес әнші үшін салыстырмалы түрде бай болды, және оның өсиетінің мәліметтері мен одан кейінгі оқиғалар толық сақталған. Оның мұрагерлері оның тұрғын үйінде ақша сандықтарын ғана емес, сонымен қатар көптеген табыстарын тапты, оларды туыстары, қайырымдылық қоры, хорлар, мекемелерге үлестірді; ол өлімінен кейін бір ай бойы күн сайын реквием жәдігерлерін оқуын және одан кейін бірнеше соборларда 300 жәдігер оқуын ұйымдастырды. Ол Кортрейктегі шіркеудегі алтарьдың сол жағына жерленуін өтінді, бірақ нақты орны енді табылмайды, ал епитафия тек бірнеше толыққан емес көшірмелерде сақталған. Оның епитафиясы оның үнемді, ізгі адам болғанын көрсетеді, "Венераның күнәларына берілмеген" (мысалы, композитор Николас Гомберт, хор ұлына зиян келтіргені үшін галереяға жіберілді, Гизелин Данкертс, әйелдерге тым "берілгені" үшін Сикстин капелласының хорынан қуылды, немесе өзінің сүйікті әйелінің атымен масса жазған Жиль Джойе). Ла Ру өзінің мансабы бойында әріптестерінен құрмет көрген және жақсы көрілген сияқты.

Жалпы сипаты

Ла Ру массалар, мотеттер, Магнификаттар, Арықтаулар және шансондар жазды – бұл оның Еуропаның ең танымал музыкалық мекемелерінің біріндегі басты композитор ретіндегі мәртебесін көрсететін алуан түрлі шығармалар жиынтығы, және онымен бірдей шығармашылықпен өмір сүрген адамдармен араласып тұрды. Кейбір ғалымдар оның өмірінің соңғы 20 жылында, көбінесе императорлық қызметте болғанда ғана музыка жазғанын болжайды. Дегенмен, оның еңбектерін нақты мерзімге орнату қиын болды, бірақ шамамен уақыт бойынша топтамалар жасау мүмкін болды. Стильдік тұрғыдан алғанда, оның шығармалары бір замандас композиторлардың ішінде ең көп Джоскинге ұқсайды. Шындығында, күмәнді тудырған шығармаларды дұрыс емес тағайындау екі жаққа да қатысты. Бірақ Ла Ру стилінде ерекшеліктер бар. Ол өте төмен дауыстық диапазонды жақсы көретін, кейде C немесе тіпті бас нотасының астындағы B♭-қа дейін түсетін; ол замандастарына қарағанда хроматизмді жиі қолданды; және оның көптеген шығармалары диссонансқа толы. Ол сондай-ақ ұзақ, тығыз текстураларды екі дауыстың контрасты үзінділерін қосу арқылы бұзып, Окегем мен Джоскин де осылай істеген. Ол дауыстық топты стандартты төрттен бесеу немесе алтауға дейін кеңейтуді жиі қолданды. Оның алты дауысты массаларының бірі – Missa Ave sanctissima Maria – алты дауысты канон, бұл техникалық қиындыққа толы жетістік, Оккегемнің кейбір шығармаларын еске түсіреді. Бұл сондай-ақ белгілі ең ерте алты дауысты масса. Канондық жазу Ла Ру стилінің маңызды ерекшелігі болып табылады, және ол осы еңбегі үшін ерекше атаққа ие болды. Ол қарапайым имитациямен шектелудің орнына күрделі канондар жазуды ұнатты. L'homme armé күйіне негізделген екі массасының екіншісі менсурациялық канондармен басталады және аяқталады, онда барлық дауыстар бірдей материалды, бірақ әртүрлі жылдамдықпен орындайды; бұл Джоскин немесе Оккегемге лайық контрапунктік шеберліктің тағы бір мысалы; шындығында, Ла Ру кейде танымал Джоскинмен бәсекелесе бастағандай көрінеді. Бұл массаның соңғы Agnus Dei – төрт дауысқа арналған, барлық төрт дауысты бір күймен орындайтын бүкіл дәуірдегі жалғыз белгілі менсурациялық канон. Ла Ру бастап соңына дейін толық канондық болып табылатын алты шығарма жазды, оның ішінде екі масса, үш мотет және шансон; сондай-ақ ол үш масса, екі мотет және канонға негізделген, бірақ еркін бөлімдері бар үш шансон жазды; және канондық бөлімдері бар көптеген басқа да шығармалар бар. Канондарды қолдануда ол Маттеус Пипеларенің ықпалында болған болуы мүмкін, ол Ла Ру оның репертуарының бір бөлігі болғандықтан, Габсбургтер сарайының шіркеуінің ерте канондық массасын жазған.

Массалар

Ла Ру сонымен қатар пародиялық техниканы тұңғыш рет толыққанды қолданғандардың бірі болды, бұл техниканы қолданып, массаның құрылымын бұрыннан бар туындының барлық дауыстарындағы музыкамен үйлестірді. Оның кейбір массаларында cantus firmus техникасы қолданылады, бірақ көбінесе қатаң емес; ол көбінесе монофониялық бастапқы материалды безендіріп, дауыстар арасында жылдыратын парафраза техникасын ұнатты. Ла Ру сақталған ең ерте полифониялық реквием массаларының бірін жазды, және ол оның ең танымал шығармаларының бірі болып табылады. Кейінгі реквиемдерден өзгешелігі, ол тек Интроит, Кирие, Тракт, Офферторий, Санктус, Агнус және Коммунион бөлімдерінің полифониялық нұсқаларын қамтиды. Дис Ире, көбінесе жаңағы реквиемдердегі басты орталық, кейіннен қосылған. Бұл Галлия Франциясы және оның жұмыс істеген Солтүстік Еуропа аймағындағы қалыпты діни рәсімдер еді. Бұл масса, көптеген басқа шығармалардан гөрі, дауыстардың төменгі регистрлерін, тіпті ең төменгі дауыстардың өзін ерекше атап көрсетеді.

Мотеттер мен әндер

Ла Рудің 25 мотеті сақталған. Олардың көпшілігі төрт дауысқа арналған. Олар еліктеуді пайдаланғанымен, бұл тәсіл Жоскиннің стилінен айырмалы, шығарманың басталуынан гөрі бөлімдер мен фразалар ішінде жиі кездеседі. Ла Ру мотеттерінің тағы бір ерекшелігі – остинатоларды қолдану, олар жеке нота, интервал немесе ноталар тізбегі болуы мүмкін. Одан бөлек, ол бастапқы мотивтерді қолданады – олардан ірі мелодиялық бөлімдер туындайтын, оңай танылатын шағын үлгілер, олар туындыға біртүтастық береді. Жалпы алғанда, мотеттер күрделі контрапункттық құрылымға ие, әрбір дауыс ерекше сипатқа ие, Окегемнің стиліне ұқсас. Бұл, әсіресе, көне композитордың ықпалында жазылған ерте туындыларда көрінеді. Мотеттердің жартысынан астамы Құдай ана Марияға арналған. Ла Ру – сегіз ладтың әрқайсы үшін «Магнификат» жазған тұңғыш композитор, сондай-ақ «Salve regina» мариандық антифонына алты жеке үлгі жазды. Бұл ерте туындылар болуы мүмкін.

Әндер

Оның отыз әні стильдік әртүрлілікті көрсетеді, олардың кейбіреулері кеш бургунд стиліне жақын (мысалы, Хейн ван Гизегем немесе Жиль Биншуаның шығармаларында көрініп тұрғандай), ал енді біреулері заманауи имитациялық көп дауысты стильді қолданады. Ла Ру Италияда болмағандықтан, итальяндық фроттола стилін танып білмеді, ол жеңіл, гомофониялық текстуралармен ерекшеленеді (Жоскин өзінің танымал "El Grillo" және "Scaramella" шығармаларында оны тиімді пайдаланған), және оның құрбыларының көптегенін қатты әсер етті.