Кіріспе

Еврей Киелі кітапта сипатталған құрылым. Ерітілген теңіз немесе Мыс теңіз (ים מוצק yām mūṣāq "құйма металл теңіз") – Иерусалим ғибадатханасында діни қызметкерлердің тазаруы үшін Сүлеймен жасаған үлкен бассейн. Ол ішкі ауланың оңтүстік-шығыс бұрышында тұрды. Киелі кітапта оның биіктігі бес шынтақ, диаметрі – он шынтақ, ал шеңберінің ұзындығы отыз шынтақ деп көрсетілген. Оның жиегі тостағанның немесе ашық гүлдің шетіне ұқсас, ал қалыңдығы қолдың еніне тең, үш немесе төрт дюйм болатын. Ол он екі өгіздің арқасына қойылған, олардың беттері сыртқа қараған. Оның сыйымдылығы екі немесе үш мың бат суға жететін. Бассейннің үстінен кіруге тым үлкен болғандықтан, су төмендегі ыдысқа ағып түскен болуы мүмкін. Суды бастапқыда гибеондықтар жеткізген, бірақ кейін Сүлейменнің тоғандарынан құбыр арқылы әкеліп жеткізген. Ерітілген теңіз Сүлейменнің Зобa патшасы Адар-Езердің бағындырылған қалаларынан әкелген мыс немесе қоладан жасалған. Ахаз кейіннен осы бассейнды өгіздерден алып, тас төсемеге орналастырды. Оны халдейлер қиратты.

Рабби әдебиетінде

Ол екі мың бат суға толы еді. Талмудқа сәйкес, шомылу алабы толыққанды дөңгелек емес еді, бұл Құраннан түйсіндірілуі мүмкін; жоғарғы екі бөлігі дөңгелек, ал төменгі үш бөлігі шаршы (Талмуд. Ерувин 14а, б). Мидраш Тадшеде мыс теңізінің символикасы егжей-тегжейлі сипатталған. Теңіз әлемді білдіреді; оның диаметрі он елікке тең, және ол жоғарыда келтірілген Талмуд жолында айтылғандай, аспан дөңгелек болған сияқты дөңгелек болды. Теңіздің тереңдігі бес елік болды, бұл аспан мен жер арасындағы бес жүз жылдық сапарға сәйкес келеді (Шагига 13а-мен салыстырыңыз). Оның айналасындағы отыз еліктік шеңбер Он Буйрыққа, әлемді жарату кезіндегі Құдайдың он сөзіне және он Сефиротқа сәйкес келеді: себебі әлем тек Он Буйрық сақталғанда ғана бар болуы мүмкін, ал он Сефирот, сондай-ақ Құдайдың он сөзі жаратылыстың құралдары болды. Шетінен төменгі екі қатар колосинт (түйін) күн мен айды бейнелесе, теңіздің үстіндегі он екі бұқа зодиакты ("маззалот") бейнелеген. Оның сыйымдылығы 2000 бат (кубтық өлшем) болды, себебі әлем Тораны сақтаған адамды қолдайды, ал Тора әлемнен 2000 жыл бұрын жаратылған.

Киелі шатырды сумен жуу

Шығу кітабындағы Падиша кодексінде Еділ теңізінің орнына қоладан жасалған шайынды (бассейн) сипатталады, ол қоладан жасалған тұғырға қойылуы керек еді. Мәтінде бұл шайындының Израиль дін қызметкерлері киелі орынға кіргенде қолдарын және аяқтарын жуу үшін қолданылатыны түсіндіріледі. Бұл Падиша кодексінің кейінгі бөлімінде, киелі шатырдың жиһазын орнатуды сипаттайтын өткелде расталады. Бұл шайындының және оның тұғырының мөлшері мен пішіні туралы Библияда ештеңе айтылмаған, Еділ теңізінен айырмашылығы. Керісінше, ерекше алтын шамдық Падиша кодексімен сипатталған, бірақ Сүлейменнің ғибадатханасының сипаттамасында жоқ. Сондықтан шайынды мен шамдық бір-бірімен байланысты болуы мүмкін.

Сүлейменнің тұғырына қатысты

Сүлейменнің ғибадатханасында арнайы платформа салғаны туралы Айналалар кітабында айтылған, ол ашылу салтанатында пайдалану үшін арналған. Көптеген адамдар мәтінде Сүлейменнің осы платформада тұрғаны жазылған деп есептесе де, мәтінді оның платформаның жанында тұрғаны ретінде түсіндіруге де болады. Мазорет мәтінінде бұл платформа сөзбе-сөз "жуу алаңы" (ивритше: кийор) деп сипатталған, және діни кодекстегі жуу алаңы сияқты, тек бір платформа бар, ол сыртқы ауланың орталық бөлігіне орналастырылған. Септуагинта оны "негіз" деп атайды, ал мыс платформаның мөлшері он мыс жууға арналған әрбір негіздің мөлшерімен бірдей. Әрбір ИСА шіркеуінің ғибадатханасында он екі бұқасы бар шомылу алаңы бар, ол балқытылған теңізден үлгі алынған. Шіркеу осы алаңдарда өлгендер үшін шомылу рәсімін өткізеді.

π-ның шамалауы

Киелі кітапта су құйылатын ыдыстың диаметрі 10 шынтақ, ал айналасының көлемі 30 шынтақ екендігі айтылған. Бұл ыдыстың құрылысында 3 саны бүтін сан ретінде жуықталғанын көрсетеді. Бұл б.з.д. 6 ғасырдағы Вавилон математикасының практикасына сәйкес келеді, бірақ ерте заманнан бері раввиндік иудаизмде Библиялық мәтіннің мұнда дәл болмауы мүмкін деген алаңдаушылық тудырып, пікірталасқа себеп болды. 2-ші ғасырдағы раввин Нехемия мәтін 3-ке тең емес екенін, керісінше, еврейлер диаметрді ыдыстың жиегінің сыртқы жағынан, ал айналасын жиектің астынан өлшегенін, себебі жиектің сыртқы жағынан өлшеу мүмкін емес екенін айтты. "Шамамен бір қол ені" жиектің енін ескергенде, бұл нақты мәнге жақын қатынас береді. Егер бір шынтақтың ұзындығы шамамен бір қол еніне тең болса, ыдыстың сипатталған өлшемдерінің арақатынасы 1%-дан кем айырмашылықты құрайды. Раввин Макс Мунк 1 Патшалар 7:23 және 2 Тарих 4:2 аяттарындағы өлшеу сызығын білдіретін сөздің қос түрде жазылғанын – קוה және קו – атап өтті. Бұл екі түрлі өлшемді білдіреді. Егер еврей әріптерін сандар ретінде қарастырсақ, өлшеу сызығы сөзінің бірінші түрі 111-ге, ал екінші түрі 106-ға тең. Бұл қатынас, яғни осы екі өлшеу лентасының бөлігі 1,0472-ге тең. Егер осы санды, осы екі өлшеу лентасының қатынасын, Соломонның қарапайым пи саны 3-ке көбейтсек, нәтижесі 3,1416 болады, бұл пінің төрт таңбаға дейін дәл мәні.