Миялы анықтау үшін ми толқындарын пайдалану: "Ми сақтандыру" технологиясы
Brain fingerprinting
Миға шағылысу (Brain Fingerprinting) – қылмыс туралы ақпаратты ми толқындары арқылы анықтайтын өтірік анықтау әдісі. Құқықтық тәжірибеде қолданылмайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ми саусағының ізін алу (BF) – бұл адамның танымдық жадында белгілі бір ақпарат сақталған-сақталмағанын анықтау үшін электроэнцефалографиядан (ЭЭГ) алынған ми толқындарын пайдаланатын өтірік анықтау әдісі. Оны Гарвардта білім алған невролог Ларри Фарвелл 1995 жылы ойлап тапты және жариялады. Әдіс қылмыс туралы маңызды мәліметтерді қамтитын сөздерді, сөз тіркестерін немесе суреттерді компьютер экранында, маңызды емес ынталандырулармен бірге көрсетуді қамтиды. Бұл күдіктінің қылмысқа қатысты элементтерді танитынын анықтауға көмектеседі. Ми саусағының ізін алу тергеулерде қолданылғанымен, тест нәтижелері сот процесінде дәлел ретінде қабылданбайды. BF қолданудың негізгі болжамы – қылмыскердің қылмыс туралы ақпаратты жасырып, оны миында сақтағандығы және оны ми толқындарының ауытқуларын талдау арқылы анықтауға болатындығы. Ми саусағының ізін алу екі маңызды компонентке – нақтылыққа және тануға – негізделеді. Қылмыстың кінәлісі тергеудің кейбір егжей-тегжейлерін таниды, ал кінәсіз адамдар ұсынылған материалдарға таныс емес болады. Мысалы, тек кінәлі адам ғана қылмыста қолданылған нақты қару туралы ақпаратты жасырады. Мидағы электрлік белсенділікті өлшеу үшін ЭЭГ жүргізілген кезде 300 және 800 миллисекунд аралығында электрлік белсенділіктің ерекше күрделілігі байқалуы мүмкін – бұл 1960 жылдары енгізілген P300 жауабы деп аталады. Бұл психофизиологиялық жауап адамның таныс нысанды көруге реакциясын көрсетеді. Осы ақпарат негізінде ғалымдар кінәлі күдіктіні дәл айыптауға болатынын айтады. Бұл әдістің қарсы тұруы немесе жеңілуі қиын, сондықтан ол өтірікті анықтаудың сенімді тәсілі болып табылады. P300 жауабы кем дегенде 80 зертханалық экспериментпен расталған. GKT (Жасырын Білім Тесті), сондай-ақ CIT (Жасырын Ақпарат Тесті) деп те аталады, қылмыскердің қылмыс туралы жасырын ақпаратты ашуға бағытталған альтернативтік тергеу әдісі. Бұл әдіс де субъектілердің физиологиялық реакциясын өлшеуге негізделген, бірақ неврологиялық белсенділіктен гөрі электродермалық, тыныс алу және жүрек-қан тамырлары реакцияларына басымдық береді. 2001 жылы АҚШ Федералдық агенттігі ми саусағының ізін алуді тек тергеу құралы ретінде пайдалану керектігін атап өтті. Алайда, бірнеше барлау агенттіктері бұл технологияны дамытуға қолдау көрсеткеніне қарамастан, оны қолданбауға ниет білдірді, себебі оның қолданылуы шектеулі. АҚШ соты BF-ті қабылдамағаннан кейін Фарвелл ресурстарын технологияны шетелде насирлеуге жұмылдырды. Ол Біріккен Араб Әмірліктері, Үндістан және Жаңа Зеландия сияқты бірнеше мемлекеттік мекемелермен және сот жүйелерімен жұмыс істеді. Дегенмен, оның технологиясы әлемдегі қылмыстық істерде кеңінен қолданылған жоқ, ал ми толқындарын талдау нәтижелері көбінесе сотта дәлел ретінде қабылданбайды. J Питер Розенфельд ми саусағының ізін алу және оған байланысты әдістерде әдістемелік мәселелерді анықтады. Ми саусағының ізін алудың заңдылығы күмәнді болып қалуда. Оның зерттеулерін қайталау қиын, себебі 1994 жылы Фарвеллге берілген патентке байланысты оның бағдарламалық жасақтамасы мен аппаратурасын пайдалануға заңдық шектеулер бар. Бұл дауды патенттік құқықтар және әзірлеуші Ларри Фарвеллдің ФБР туралы жалған есептері арқылы күшейеді. BF-қа иелік ететін Brainwave Sciences компаниясы, оның кейбір басқарма мүшелері АҚШ-тағы дау-дамайлардың ортасында болған кезде, техниканың жарамдылығына нұқсан келтірді. Алайда, олар бұл әдістің азаматтық және қылмыстық сот жүйесінде пайдалы құрал ретінде қызмет ете алатынын, егер оның жарамдылығын толыққанды дәлелдеуге мүмкіндік болса, мәлімдеді. Ми саусағының ізін алу туралы ақпарат БАҚ-та жарияланды. 2018 жылы Ларри Фарвеллдің әдісі Netflix-тің "Қылмыскерді жасау" сериалының екінші маусымында қысқаша пайда болды, бірақ сотта оның нәтижелері қарастырылмады, себебі ол рұқсат етілмеген бағдарламалық жасақтаманы қолданды.
Brain fingerprinting (BF) is a lie detection technique which uses brain waves from a electroencephalography (EEG) to determine whether specific information is stored in the subject's cognitive memory. It was invented by Larry Farwell, a Harvard graduated neuroscientist, and published in 1995. The technique involves presenting words, phrases, or pictures containing salient details about a crime on a computer screen, in a series with other, irrelevant stimuli to identify whether the suspect recognizes the crime related items. Although brain fingerprinting has been used in investigations, the test results themselves can not be admitted as evidence in a legal trial. The assumption underpinning the application of BF is that the culprit has concealed information about the crime stored in the brain and it can be revealed by analysing fluctuations in the brainwaves that measure a human's neurological activity. Brain fingerprinting relies on two major components, specificity and recognition, as it is assumed that the culprit of the crime will recognize certain details of the investigation whilst innocent subjects will not, based on the familiarity of the items presented. For example, only a guilty individual will have concealed information about the specific gun used in a crime. When conducting an EEG to measure electrical activity in the brain, a distinctive surge of electrical activity may appear between 300 and 800 milliseconds – this is referred to as the P300 response, first introduced in the 1960s. This psychophysiological response signals one's reaction to seeing a familiar object immediately after being exposed to the stimulus. Based on this information, scientists have argued that they can accurately convict a guilty suspect. This makes the technique harder to resist or beat, making it a more reliable method of detecting lies. The P300 response is supported by at least 80 laboratory experiments that use the Guilty Knowledge Test (GKT). The GKT, also known as the Concealed Information Test (CIT), is an alternative method of interrogation to reveal concealed information a culprit might have about a crime. Similarly, it focuses on measuring the physiological reaction of subjects, although it prioritises electrodermal, respiratory and cardiovascular responses rather than neurological activity. In 2001, the US Federal Agency outlined how brain fingerprinting was only to be used as an investigative tool; however, several intelligence agencies came forth saying that despite the support and funds they had provided to the development of this technology, they were not to use it at all because of its lack of applicability. Following the US court's rejection of BF, Farwell redirected his resources to advertising the technology abroad. He has worked alongside several government agencies, such as in the United Arab Emirates, and justice systems in India and New Zealand. Nevertheless, his technology has not yet achieved a widespread presence in any criminal setting around the world, and results of brainwave analysis are often not admissible as evidence in court. J Peter Rosenfeld found methodological problems associated with brain fingerprinting and related methods. The legitimacy of brain fingerprinting is still questioned. The lack of replication of his studies is largely due to legal restrictions regarding the use of his software and apparatus appointed by the patent issued to Farwell in 1994. This controversy is enhanced by discussion surrounding the patent rights and the fraudulent behaviour of the developer Larry Farwell regarding fabricated FBI reports. Brainwave Sciences, the technology company that owns BF, tainted the validity of the technique when some of its board members became the focal spotlights of scandals in the US. However, they argued that the technique has the potential to serve as a useful tool in civil and criminal justice if its validity can be conclusively established. Brain fingerprinting has made appearances in the media. In 2018, Larry Farwell's technique made a brief appearance in the second season of Netflix's Making a Murderer; however, his findings were not considered during the trial as he was using unauthorized software.