Үлкен құлан – Африканың орман антилопасы

Кіріспе

Ормандық антилопалар түрлері

Үлкен куду (Tragelaphus strepsiceros) – Африканың шығыс және оңтүстік бөліктерінде таралған ірі ормандық антилопа. Олар кең аумақты мекендегеніне қарамастан, көптеген аймақтарда мекен ету ортасының тарылуы, орманды кесу және браконьерлік салдарынан сирек кездеседі. Үлкен куду – бұл «куду» деп белгілі екі түрдің бірі, екіншісі – кіші куду (T. imberbis).

Физикалық сипаттамалары

Үлкен кудулардың денесі тар, аяқтары ұзын, ал түстері қоңырдан / көкшіл сұрдан қызғылт қоңырға дейін өзгереді. Олардың денесінде 4-12 тік ақ жолақ болады. Басы денесінің қалған бөлігінен көбінесе қараңғырақ болады және көздерінің арасында кішкентай ақ V тәрізді белгі орналасқан. Үлкен куду бұқалары сиырлардан әлдеқайда ірі және дауыстырақ, төменгі ырғақтар, қысқа дауыстар, гулкілдер және дем алу үнін шығарады. Бұқалардың тамағында сақалдары болады және екі жарым айналымды үлкен мүйіздері бар. Егер оларды түзуге тырысса, орташа ұзындығы , ал рекордтық көрсеткіштері болады. Мүйіздер басынан артқа қарай көлбеуленген кезде сәл қисайады. Мүйіздер бұқа 6-12 айлық болғанда ғана өсе бастайды. Мүйіздер шамамен 2 жасында алғашқы спиральді айналымды жасайды және 6 жасқа толғанға дейін толық екі жарым айналымға жетпейді; кейде тіпті 3 толық айналымға ие болуы мүмкін. Т. s. strepsiceros – Кенияның оңтүстігінен Намибияға, Ботсванаға және Оңтүстік Африкаға дейінгі ареалдың оңтүстік бөлігі. Т. s. chora – Солтүстік-Шығыс Африка, солтүстік Кения арқылы Эфиопиядан шығыс Суданға, Сомалиге және Эритреяға дейін. Т. s. cottoni – Чад және батыс Судан. Бұл жіктеме Танзания мен Зимбабве арасындағы оңтүстік ареалдан алынған бірнеше үлгілермен салыстырғанда, солтүстік Кениядан алынған бір үлгінің (Т. s. chora) генетикалық айырмашылығымен расталды. Бұл зерттеуде үшінші түрше (T. s. cottoni) болуы мүмкін солтүстік-батыс популяциясының бірде-бір үлгісі тексерілген жоқ. Бұл баламалы таксономия кеңінен қабылданбаса да, ол "Дүние сүтқоректілері туралы анықтамалықта" қабылданды.

Аумағы мен экологиясы

Үлкен кудудың таралу аймағы шығыстан Эфиопия, Танзания, Эритрея және Кениядан бастап оңтүстікке қарай Замбия, Ангола, Намибия, Ботсвана, Зимбабве және Оңтүстік Африкаға дейін созылады. Үлкен кудулар таралған басқа да аймақтарға Орталық Африка Республикасы, Чад, Демократиялық Конго Республикасы, Джибути, Эсватини, Малави, Мозамбик, Сомали және Уганда жатады. Олар сондай-ақ шағын санымен Нью-Мексикоға әкелінген, бірақ жабайы табиғатқа жіберілген жоқ. Олардың мекендеу ортасы аралас бұталы ормандарды қамтиды (үлкен куду – қоныстанған жерлерде өмір сүруді ұнататын сирек ірі сүтқоректілердің бірі), яғни тастап кетілген егістік жерлер мен деградацияланған жайылымдардағы бұталар, жазықтарда, төбелер мен тауларда мопан бұтасы мен акациялар. Бірақ деректерге сәйкес, ірі сүтқоректі жыртқыштар куду мен оған ұқсас ірі жануарлар үшін, әсіресе құрғақ, биік жерлерді, өзендер мен батпақтарды ұнатпайтын жануарлар үшін статистикалық тұрғыдан қауіптірек. Егер біреу жыртқыштардан қауіп көрсе, ересек (әдетте анасы) дабылдырып, топты ескертеді. Тасты төбелер мен тауларда өте епті болғанына қарамастан, үлкен куду ашық жерде негізгі жыртқыштардан қашу үшін жеткілікті жылдамдыққа немесе төзімділікке ие емес, сондықтан ол қуғыншылардан қашу үшін бұталар мен кішкентай ағаштардан секіріп өтеді. Еркек кудулар әрқашан бір-біріне физикалық агрессия көрсете бермейді, бірақ еркектер арасында, әсіресе олардың дене бітімі мен мөлшері шамалас болғанда, айқас болуы мүмкін. Еркек кудулар мүйіздерін бірімен бірі тоғыстырып, итерісіп, осы айқас мінез-құлқына бейім. Бір еркек басымдығын көрсеткенге дейін күрес жалғасады. Сирек жағдайларда, айқас екі еркектің мүйіздерінен босауға мүмкіншілік болмай, екеуінің де өліміне әкелуі мүмкін. Түйіннің мүшелерінің саны отыздан аспайды, себебі олардың таңдамалы диетасы үлкен топтарда азық табуды қиындатады.

The range of the greater kudu extends from the east in Ethiopia, Tanzania, Eritrea and Kenya into the south where they are found in Zambia, Angola, Namibia, Botswana, Zimbabwe and South Africa. Other regions where greater kudu are located are Central African Republic, Chad, Democratic Republic of the Congo, Djibouti, Eswatini, Malawi, Mozambique, Somalia, and Uganda. They have also been introduced in small numbers into New Mexico, but were never released into the wild. Their habitat includes mixed scrub woodlands (the greater kudu is one of the few largest mammals that prefer living in settled areas – in scrub woodland and bush on abandoned fields and degraded pastures, mopane bush and acacia in lowlands, hills and mountains. although based on records, the larger mammalian carnivores statistically are much more dangerous to the kudu and comparable large ungulates, or at least those with a preference for dry, upland habitats over riparian or swamp areas. When a herd is threatened by predators, an adult (usually a female) will issue a bark to alert the rest of the herd. Despite being very nimble over rocky hillsides and mountains, the greater kudu is not fast enough (nor does it have enough endurance) to escape its main predators over open terrain, so it tends to rely on leaping over shrubs and small trees to shake off pursuers. The male kudus are not always physically aggressive with each other, but sparring can sometimes occur between males, especially when both are of similar size and stature. The male kudus exhibit this sparring behavior by interlocking horns and shoving one another. Dominance is established until one male exhibits the lateral display. In rare circumstances, sparring can result in both males being unable to free themselves from the other's horns, which can then result in the death of both animals. Rarely will a herd reach a size of forty individuals, partly because of the selective nature of their diet which would make foraging for food difficult in large groups.

Көбею

Үлкен кудулар 1-ден 3 жасқа дейін жыныстық жарақаттанады. Жұптасу маусымы жаңбырлы маусымның соңында басталады, бірақ бұл аймақ пен климатқа байланысты аз-кем өзгеріп отыруы мүмкін. Жұптасу алдында еркек, аналықтың алдына тұрып, көбінесе мойын күресіне қатысады. Содан кейін еркек аналықты іздейді, онымен жұптасуға рұқсат алғанша төмен дыбысты шақырулар жасайды. Жүктілік шамамен 240 күнге созылады (немесе сегіз ай). Үлкен кудулар көбінесе бір бұзау туады, бірақ кейде екі тууы да мүмкін. Жүкті аналық куду туу үшін тобынан бөлініп кетеді; туғаннан кейін жаңа туған бұзау 4-5 аптаға жуық өсімдіктер арасында жасырынып, жыртқыштардан қорғанады.

Мәртебе

Оның таралу аймағының солтүстік бөлігіндегі үлкен куду популяциясы, тым көп аң аулау және тіршілік ортасының жылдам жоғалуы салдарынан азайды. Дегенмен, олар Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) жойылу қаупі төніп тұрған түрлердің Қызыл тізімінде "тәуекел деңгейі төмен" деп бағаланады. Үлкен кудудың жалпы алғанда ұзақ мерзімді сақталуына қауіп жоқ, себебі басқа аймақтардағы популяциялар жақсы жағдайда және тиімді басқарылуда. Мысалы, Hluhluwe–iMfolozi (Оңтүстік Африка). Үлкен кудудың көптеп таралғаны Оңтүстік Африкадағы жеке меншік шаруашылықтарында және қорықтарда байқалады, әсіресе Намибия, Зимбабве және Оңтүстік Африкада, мұнда олар трофейлік аңшылардың арасында танымал.