Кіріспе
Литвалық суретші Джордж Мачунас (8 қараша 1931 – 9 мамыр 1978) – Литвалық америкалық суретші, Каунаста туған. Халықаралық суретшілер, сәулетшілер, композиторлар және дизайнерлер қауымдастығы Fluxus-тың негізін қалаушы мүшесі және орталық үйлестірушісі ретінде белгілі. Ол алғашқы хэппенингтерді ұйымдастыруға және өткізуге, сондай-ақ әсерлі суретшілердің көптеген туындыларын жинауға ең көп танымал.
George Maciunas (/lang//pron//m//ə/'/ch//uː//n//ə//s/; ; November 8, 1931 – May 9, 1978) was a Lithuanian American artist, born in Kaunas. A founding member and the central coordinator of Fluxus, an international community of artists, architects, composers, and designers, he is most famous for organising and performing early happenings and for assembling a series of highly influential artists' multiples.
Ерте өмір
Оның әкесі Александр М. Мачунас – литвалық сәулетші және инженер, Берлинде білім алған. Ал анасы Леокадия – Литва ұлттық операсының әртісі, кейін Александр Керенскийдің жеке хатшысы болып жұмыс істеген, оған естеліктерін аяқтауға көмектескен. 1944 жылы Литвадан, алға жылжып келе жатқан Қызыл Армияның тұтқындауынан қашып, Германияның Франкфурт қаласындағы Бад-Наухаймде қысқа уақыт тұрғаннан кейін, бастапқыда нацистердің бақылауында, содан кейін окупациялық күштердің билігінде болған Юргис Мачиунас және оның отбасы 1948 жылы АҚШ-қа эмиграция жасады, Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағындағы орта тапқа жататын жерге қоныстанды. АҚШ-қа келгеннен кейін Джордж Купер Юнионда өнер, графикалық дизайн және сәулет, Питтсбургтегі Карнеги технология институтында сәулет және музыкатану, ал Нью-Йорк университетінің Көркемөнер институтында өнер тарихын оқыды, көшпенді халықтардың еуропалық және сібірлік өнеріне маманданған. Оның оқуы 1949 жылдан 1960 жылға дейін, жалпы он бір жылға созылды. Осы оқу кезеңі өнер тарихына деген өмір бойына сақталатын қызығушылықты тудырды. Сол кезде ол өзінің алғашқы өнер тарихының схемасын жасады, ол 6x12 фут көлемдес болатын және 1955-1960 жылдар аралығындағы барлық өткен стильдерді, қозғалыстарды, мектептерді, суретшілерді және т.б. жіктеуге арналған «уақыт/кеңістік схемасы» болды. Бұл жоба аяқталмаса да, ол авангард тарихының үш нұсқасын жариялады. Біріншісі 1966 жылы жарық көрді, оның басты назарында Fluxus болды. Ол сондай-ақ Берлин Дадасының негізін қалаушыларының бірі Рауль Хаусманмен хаттасып, оған «нео-дада» терминін қолдануды тоқтатып, оның орнына жаңа туыстап келе жатқан қозғалысты сипаттау үшін «Fluxus» терминіне назар аударуды кеңес берді. Дьюк университетінің профессоры Кристин Стайлз Fluxus-ты өнерлік құралдардың, мәдени нормалардың және саяси конвенциялардың шектерін бұзу арқылы глобалды гуманизмге қол жеткізуге бағытталған қозғалыстың бір бөлігі ретінде қарастырды. 20 ғасырдың басында Дада және Футуризм сияқты қозғалыстармен басталган мәдени конвенциялардың бұзылуы, алпысыншы жылдардағы өзгерістерге сәйкес Fluxus суретшілері тарапынан жалғастырылды. «Flux» сөзінің «ағып кету» деген мағынасын еске ала отырып, Fluxus суретшілері драмалық модернистік дәуірдің ортасында өндіріс храмдарын қайта құруға және «ашылмаған қарапайым нәрселерде жасырын қалған ерекшелікті» ашуға тырысты.
Мансап
Негізінен Джон Кейдждің Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебіндегі эксперименталды музыка композициясы сабақтарының ықпалымен және шығыс философиясына өскелеген қызығушылықпен, 1960-шы жылдардың басында Нью-Йорктегі бірқатар авангардтық суретшілер қатар және бәсекелес іс-шараларды ұйылдастыра бастады. Fluxus-тың тағы екі маңызды көрінісі – 1961 жылы Ла Монте Янгтың Чемберс-стриттегі Йоко Оно мен Тоши Ичиянагидің лофтінде Генри Флинт, Ла Монте Янг, Джозеф Бёрд және Роберт Моррис сияқтылардың қатысуымен өткізген әсерлі өнер көрсетулерінің сериясы; және Роберт Уоттс пен Джордж Брехттің 1963 жылдың көктемінде Ратгерс университетінде және Нью-Йоркте өткен Ям фестивалі, онда Джон Кейдж, Аллан Капроу, Элисон Ноулз, Ай О және Дик Хиггинстің пошта арқылы жіберілген өнер туындыларының оқиғалары мен қойылымдары ұсынылды. Осы және тағы да басқа суретшілердің барлығы ақырында Fluxus-пен байланысты болды, бірлесіп жұмыс жасау арқылы, антологияларға ену арқылы немесе Fluxus концерттеріне қатысу арқылы. Мачунас атап көрсеткен басқа да маңызды ықпалдарға Роберт Раушенберг, Джон Кейдж, Дэвид Тюдор, Мерс Каннингэм және басқалар қатысқан Блэк Маунтин колледжінде өткен іс-шаралар; Nouveaux Réalistes тобы; Генри Флинттің концептуалды өнері және Марсель Дюшанның дайын өнім туралы ұғымы жатады.
AG галереясы және алғашқы Fluxus фестивальдері
1960 жылы Нью-Йорктегі New School for Social Research оқу орнында электронды композитор Ричард Максфилдтің композиция сабақтарына қатысқанда Мачунас Fluxus қозғалысының болашақ қатысушыларының көптеген өкілдерімен, соның ішінде Ла Монте Янг, Ал Хансен, Аллан Капроу және Джексон Мак Лоумен танысты. 1961 жылы ол литвалық Альмус Салциуспен бірлесіп 925 Мэдисон даңғылында AG галереясын ашты, галереяның кең ауқымды іс-шаралар мен көрмелер бағдарламасын деликатестік тағамдар мен сирек музыкалық аспаптарды импорттау арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Бұл оқиға немiс теледидарында төрт рет көрсетілді және оның скандалды екені жарияланды. Фестиваль содан кейін Кёльн, Париж, Дюссельдорф, Амстердам, Гаага және Ницца қалаларына барды. Осы концерттер мен іс-шаралар Fluxus қозғалысының мұрасының маңызды бөлігіне айналды.
Нью-Йоркке оралу және флюксшоп
Ауа күштерімен келісімшарты созылмалы ауруының салдарынан тоқтатылғаннан кейін, Мачунас 1963 жылдың қыркүйегінде Нью-Йоркке оралуға мәжбүр болды. Ол Нью-Йорктегі графикалық дизайнер және бұрынғы Look арт-директоры Джек Маршад студиясында график ретінде жұмыс істей бастады. Ол Нью-Йорктегі 359 Canal Street мекенжайында Fluxus штаб-пәтерін құрды және Fluxus-ты "FluxShop және Flux Mail Order Catalogue and Warehouse дүкендерінен шыққан Fluxus өнімдерінің күрделі қоспасы, Fluxus авторлық құқығының қорғалуы, ұжымдық газет, Flux Housing Cooperative және жиі жаңарып тұратын Fluxus "қызметкерлерінің" тізімімен" толық көпұлттық корпорацияға айналдырды. Алайда, оның барлық бизнес-жобалары сияқты, бұл да сәттілікке жетпеді. 1978 жылы Ларри Миллермен өткізген сұхбатында, өмірінен ерте кеткен Мачунас жылдар бойы Fluxus жобаларына 'шамамен $50,000' жұмсағанын, бірақ бұл инвестициялар ешқашан қайтарылмағанын айтты. Ларри Миллер: "Ақымақ сұрақ қоя аламын ба? Неге ол өнімді болмады? Өйткені идеяның бір бөлігі – төмен баға және көптеп тарату емес пе?" GM: "Ол кезде ешкім сатып алмады. Біз 1964 жылы Canal Street-те дүкен аштық, ол дерлік бір жыл бойы ашық болды. Біз сол жылы бірде-бір нәрсе сатқан жоқбыз – тіпті 50 центтік марканы да сата алмадық. V TRE қағазын 25 центке, Джордж Брехттің жұмбақтарын бір долларға, ал Fluxus жылдық жинақтарын жиырма долларға сатып алуға болатын."
and proceeded to make Fluxus into a sort of multinational corporation replete with "a complex amalgam of Fluxus Products from the FluxShop and the Flux Mail Order Catalogue and Warehouse, Fluxus copyright protection, a collective newspaper, a Flux Housing Cooperative and frequently revised lists of incorporated Fluxus "workers". The shop, like all his business ventures, was notoriously unsuccessful, however. In a 1978 interview with Larry Miller shortly before his death, Maciunas estimated spending 'about $50,000' on Fluxus projects over the years that would never recoup their investment. Larry Miller, "May I ask a stupid question? Why didn't it pay off? Because isn't part of the idea that it's low cost and multiple distribution "
GM; "No one was buying it, in those days. We opened up a store on Canal Street, what was it, 1964, and we had it open almost all year. We didn't make one sale in that whole year We did not even sell a 50 cent item, a postage stamp sheet you could buy V TRE papers for a quarter, you could buy George Brecht's puzzles for one dollar, Fluxus yearboxes for twenty dollars."
Ағымы бар қораптар
Осы уақыт ішінде Мачунас Флюкс қораптарын және Флюкс жиынтықтарын жинады, бұл шағын қораптарда Кристо, Йоко Оно және Джордж Брехт сияқты суретшілер жасаған және жинаған карточкалар мен заттар бар. Алғашқы жоспарланған – Fluxus 1, Мачунас әріптестерінің көпшілігі жасаған туындылармен толтырылған ағаш қорап. Өндірістік қиындықтар басылым күнін 1964 жылға ықтарды; Брехттің 1963 жылғы «Су Ямы» алғашқы жарық көрген Flux қорабы болды. Оған Бен Вотье және Роберт Уоттс сияқты басқа да суретшілердің ұқсас жинақталған туындылары тез арада ілесті; атташедегі Fluxkit (1965–66) және тағы бір жинақ – Flux Year Box 2 (1966–68). Сондай-ақ, 1966 жылғы «Флюксфильмдер» антологиясы, Джордж Брехтпен бірге редакцияланған «Fluxus» газетінің 11 ретсіз шығарылымдары cc V TRE (1964–79) және «Флюкс кабинеті» (1975–77) жарық көрді. Ол сонымен қатар, қатысушы суретшілердің әрқайсысын сипаттау үшін бірнеше шрифттерді қамтитын визиткалар сериясын жасады. Мачунас пікірінше, Флюкстің мәнін Георг Брехттің еңбегі, әсіресе оның «Exit» сөздік оқиғасы бейнелейді. Туынды тек «Сөздік оқиға» және одан кейін «Exit» сөзін басып жазған карточкадан тұрады. Мачунас «Exit» туралы былай деді:
«Флюкстің ең жақсы «композициясы» – Брехттің «Exit» сияқты ең жеке емес, «дайын» туынды. Ол бізден оны орындауды талап етпейді, себебі ол күнделікті, ешқандай «ерекше» орындаусыз болады. Осылайша, біздің фестивальдеріміз толық дайын күйге келгенде өздерін (және біздің қатысу қажеттілігімізді) жояды (Брехттің «Exit» сияқты) (қараңыз)».
Кейбір шығармалары
Мачунас тірі болғанда, Fluxus туындыларына есімдер қойылмаған және нөмірленбеген, ал көптегендері тіпті қай суретшіге тиесілі екені де белгісіз болған. Сондықтан, көптеген маңызды Fluxus жұмыстарына қатысты әлі де шатасушылықтар сақталуда; Мачунас суретшінің «кәсіби емес статусын, оның қажетсіздігін және кіріктіруді» көрсету, сондай-ақ «кәдімгінің бәрі де өнер болып табылады және оны кез келген адам жасай алады» деген мақсатын ұстануға тырысты. Ол өмірінің соңына дейін осы стратегияны сақтады; оған жатқызылған маңызды туындылар: «АҚШ барлық геноцид рекордтарын бұзып өтеді!», 1966 жыл (қараңыз), онда нацистік Германиядағы, Ресейдегі және Вьетнамдағы қырғындарды салыстыратын американдық ту бейнеленген; «Flux Smile Machine», 1970 жыл (қараңыз), онда серіппе ауызды қырылдатып, күлімсіреуге мәжбүрлейді, бұл көбінесе капиталистік империализмге сын ретінде қарастырылады; және «12! Big Names!», 1973 жылғы фильм (постер үшін қараңыз), онда Энди Уорхол мен Йоко Оно сияқты 12 белгілі тұлғаның уәдесімен кинотеатрға келген көрермендер, толық 12 есімнен тұратын фильмді тамашалады – Уорхол, Оно және т.б. есімдері 20 фут (6 метрлік) экранда бес минуттан кейін бірінен соң бірі көрсетілді.
Кәсіби жұмыспен қамту
Мачунас архитектор және графикалық дизайнер ретінде Skidmore, Owings & Merrill, Air Force Exchanges (Еуропа), Jack Marshad Inc., Olin Mathieson Chemical Corporation және Knoll Associates сияқты компанияларда бірнеше беделді кәсіби лауазымдарды атқарды. Архитектор ретінде Olin Mathieson компаниясының Алюминий өнімдерін әзірлеу және жобалау бөлімінде жұмыс істеген кезде ол алдын ала құрастырылған ғимараттар салуға арналған инновациялық модульдік прототипті жасады. 1958 жылдың 27 қаңтарында алюминий арқалықтары мен бағаналарын пайдалана отырып, алдын ала құрастырылған ғимараттар үшін құрылымдық каркасқа патент (#2,970,676) тіркеді. Мачунас 1961 жылдың 7 ақпанында модульдік құрылыс жүйесіне патент (#4,545,159) алды. Ол бұл өнертабысын "Fluxhouse" деп аталатын модульдік алдын ала құрастырылған тұрғын үй жүйесін жобалау үшін пайдаланды. Советтік блоктық тұрғын үйлерге (немесе Хрущевкаға) жақсартылған нұсқа ретінде әзірленген Fluxhouse материалдарды, көлікті және еңбекті тиімді пайдалану арқылы төмен шығынды және уақытты үнемдейтін, көптеп өндірілетін тұрғын үй жүйесін құру мақсатында жасалды. Зауытта өндірілуге арналған тиімді модульдік жүйе ретінде, бұл экологиялық таза және тұрақты дизайнды жеке тұрғын үй, орта биіктіктегі ғимарат немесе бірліктерді қосу немесе алу арқылы тұрғын үй алабын салу үшін бейімдеуге болады. Мачунас бұл дизайнды стандарттаудың төмен құн артықшылықтарын жекелендіру мүмкіндігімен үйлестіретін тұрғын үй ретінде қарастырды.
Сохо және Флюксхаус кооперативтері
Қалалық жоспарлаушы ретінде Мачунас "Сохоның әкесі" деп есептеледі. Ол 60-жылдардың соңында құлай бастаған ғимараттарды жаңғыртып, көршілікті суретшілер кооперативтерімен – Флюксхаус кооперативтері арқылы дамытты. Мачунас ғимараттарды тұру және жұмыс істеуге қолайлы кеңістіктерге айналдырды және Флюксхаус кооперативтерін түрлі салалардағы суретшілерден құралған, бірлесіп өмір сүретін орталықтар деп ойлады. J. M. Kaplan Foundation және Ұлттық өнер қорынан қаржылық қолдау алып, Мачунас 1966 жылы өндірістік компаниялардан бірнеше мансардалы ғимараттарды сатып ала бастады. Жаңарту және пайдалануға беру жөніндегі жұмыстар Сохоны тұрғын емес аймақ деп белгілеген МI аймақтарға бөлу заңдарын бұзды. Аталған аймақтарға бөлу заңдары Роберт Мозес ұсынған, Төменгі Манхэттендік үлкен экспресс-жолын салу үшін қабылданған. Бұл жол Төменгі Манхэттеннің өнеркәсіптік лофт ауданының көп бөлігін жойып тастауға тиіс болған. Төменгі Манхэттен экспресс-жолына ондаған қоғам қайраткерлері мен 200-ден астам қоғамдық ұйым қарсы болғанымен, Мачунастың күш-жігері мен лофт суретшілерінің ықпалы Мозестің жоспарын тоқтатып, нәтижесінде «Қарсылықтың ешқандай нәтижесі болмады. Біздің жоспарлау кеңесінің өзі оны баяулатуға тікелей қатыса алмады. Сосын бір топ суретші араласып, оны тоқтатты» делінді. Каплан жобадан бас тартып, басқа суретшілер кооперативтерін құруға кіріскенде, Мачунас заңға қарсы тұрып, қолдаусыз қалды. Мачунас жоспарлау заңдарын бұзғанына қарамастан, кооперативті жалғастырып, суретшілерге жұмыс істеу және тұру үшін бірнеше мансардалы ғимараттарды сатып алды. Нью-Йорк штатының бас прокурорына толық ақпарат беру туралы қағаздарды ұсынбастан, бірліктерді ашық сату заңсыз болғанына қарамастан, Мачунас заң талаптарын елемей, Нью-Йорк штатының бас прокурорымен бірнеше күрделі жағдайларға қатысты. Мачунас киім ауыстырып, тек түнде ғана сыртқа шыға бастады. Оның стратегияларына әлемнің түкпір-түкпірінен достары мен әріптестері арқылы пошталық карточкалар жіберіп, биліктің оның шетелде екендігіне сендіруі және қаламаған қонақтарды болдырмау үшін үйінің есігіне өткір гильотина пышақтарын орнату кірді. Басқа Fluxus жобалары сияқты, Мачунас өзінің міндеттерін жеке пайдасыз орындады, бірақ кооперативтер арасындағы қаржылық даулар проблемаларға әкелді. 1975 жылдың 8 қарашасында электрмен жұмыс істейтін адаммен төленбеген есептерге байланысты туған дау кезінде, Мачунас «мафиялық қарақшылар» деп айыпталғандардың қолынан қатты ұрып-соққыға ұшырады. Нәтижесінде 4 қабырғасы сынды, өкпесі зақымданды, басына 36 тігіс салынды және бір көзінен көру қабілетін жоғалтты. Ол көп ұзамай Нью-Йоркті тастап, Массачусетс штатының Нью-Марлборо қаласындағы қираған үй мен асыл тұқымды фермада Fluxus бағытындағы өнер орталығын ашуға тырысты. Флюксхаус кооперативтері Сохоның жаңаруы мен gentrifying процесінде маңызды рөл атқарғаны жиі айтылады. Сохо қазіргі заманғы өнер қозғалыстарының дамып, гүлденген ошағына айналды.
Өлім
1977 жылы Мачунас қарыншасы мен бауырына қатерлі ісік ауырып, денсаулығы нашарлап, соңында 1978 жылдың 9 мамырында Бостон ауруханасында қайтыс болды. Өліміне үш ай қалғанда, ол өзінің досы және серігі, ақын Билли Хатчингке үйленді. Массачусетс штатындағы Ли қаласында заңды түрде үйленгеннен кейін, 1978 жылдың 25 ақпанында СоХодағы досының студиясында «Fluxwedding» атты рәсімді өткізді. Келін мен күйеу киім алмастырды. Бұл оқиғаны бейнесуретші Дмитрий Девяткин жазды. «Флюкс» сөзін Мачунас латын тілінен тауып алған. Мен латын тілін ешқашан оқыған емеспін. Егер Мачунас болмағанда, бұл ағымға есім берілмес педі. Әрқайсымыз өз жолымен кетіп, көшенің арғы жағына қолшатырмен келе жатқан адам мен, қарсы бағытта итін серуендетіп бара жатқан әйел сияқты болар едік. Біз өз жолымызбен кететін едік, өз істерімізді істейтін едік: бір-бірінің туындыларын және өзара жақсы көретін осы топтың жалғыз бағдаршары Мачунас болды. Меніңше, «Флюкс» – Мачунастың өзі. | Джордж Брехт
Арнайы мұражайлар мен коллекциялар
Мачунас туындылары әлемнің көптеген ірі музейлерінде көрсетілді, ал архивтері Уитни американдық өнер мұражайында, Уокер өнер орталығында, Гетти зерттеу институтында, Штутгарт мемлекеттік галереясында және Каунас сурет галереясында сақталады, соңғысы Флюкс бөлмесін ұсынады. Жақында Гилберт пен Лила Сильверманның Флюкс жинағынан алынған, Қазіргі заманғы өнер мұражайы Мачунас пен Флюкс туындыларының 10 000-нан астам экспонаттан тұратын ең ірі жинағына ие. Дартмут колледжі ұйымдастырған кезеңдік көрменің аясында Мачунастың туындылары 2011 жылдың күзінде Нью-Йорк университетінің Grey галереясында және 2012 жылдың көктемінде Мичиган университетінің өнер мұражайында «Fluxus және өмірдің маңызды сұрақтары» көрмесінде таныстырылды. Тартысқа қарамастан, Стендал галереясы Джордж Мачунастың мұрасы мен туындыларына арналған бірнеше көрме өткізді. 2005 жылы «Джорджға деген сүйіспеншілік: Джонас Мекастың жеке жинағынан» көрмесі ұсынылды, онда Флюкс суреттері, плакаттары, заттары және басқа да Флюкс туындылары, сондай-ақ Флюкс суретшілері жасаған 41 фильмнен тұратын Fluxfilm Anthology жинағы көрсетілді. 2006 жылы галерея «Джордж Мачунас, 1953–1978: сызбалар, фильмдер, құжаттар және атластар» көрмесін ұсынды. 2007 жылы Майя Стендал галереясы Литваның Вильнюс қаласымен бірлесіп Джонас Мекас бейнелеу өнері орталығын ашты. Орталықтың ашылу көрмесі авангард тарихындағы көрнекті тұлғалардың өмірі мен туындыларын, соның ішінде Джордж Мачунастың өнерін зерттеді. 2008 жылы галерея Мачунастың архитектуралық жобаларына арналған көрме өткізді, әсіресе 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басында жасалған утопиялық тұрғын үй құрылысы, «Джордж Мачунас: жиналмалы құрылыс жүйелері» атты туындысы көрсетілді. 2010 жылы Гарри Стендал мен Джонас Мекас арасында дау туындады, нәтижесінде Стендал галереясының кейбір практикалық әрекеттері күмәнді болып, Флюкс суретшілерінің арасында алаңдаушылық тудырды. Джордж Мачунас/Флюкс қоры 2011 жылдың қарашасынан бастап белсенді жұмыс істеді, Мачунастың білім беру және архитектура саласындағы өнертабыстары мен теорияларының қазіргі заманғы қолданылуына арналған көрмелер ұсынды. Бұл көрмелер оның идеяларын бейімделетін дизайн процестері мен жаһандық желілердің алға басушысы ретінде қарастырды. 2012 жылдың қыркүйегінде қор Мачунастың Fluxhouse деп аталатын жиналмалы модульді тұрғын үй жүйесіне негізделген архитектуралық жұмысына арналған көрме өткізді.
Георгий Мачунас туралы фильмдер
Джордж. Джеффри Перкинс, Джордж Мачунасқа арналған толық метражды деректі фильм / бейнепортрет, АҚШ, 2018