Кіріспе

Еврей синагогтарындағы жыныс арасындағы кедергі. Мехица (бөлу немесе айыру, көпше түрі: מחיצות) – яһуди дінінде, әсіресе ерлер мен әйелдерді бөліп тұратын қоршау. Халахада (яһуди заңдарында) ерлер мен әйелдерді бөлудің себебі Вавилон Талмудынан шығарылған. Дегенмен, АҚШ-тағы қазіргі орта ортодоксалдық синагогтардың бас ұйымы – Ортодоксалдық Одақ (ОУ) мехицасыз синагогтарды жаңа мүшелер ретінде қабылдамау саясатын қабылдады және бар синагогтарды оларды орнатуға ынталандырды.

Талмуд дәуірі

Талмуд әдебиетінде мәжілісхана мехицасы туралы еш жерде айтылмаса да, Иерусалим ғибадатханасындағы Суккот мерекесінде ерлер мен әйелдер арасындағы тосқауыл туралы пікір бар. Аморейлік дана Рав бұл бөлгіштің Жоғ мен Магог арасындағы соғыстан кейінгі аза тұту туралы Зәкәрия пайғамбардың сөзінен туындағанын түсіндіреді:

Рав былай түсіндірді, егер мұндай қасіретті жағдай ерлер мен әйелдерді бөліп тұруды қажет етсе, онда Иерусалим ғибадатханасындағы Симхат Бейт ХаШойва (өте қуанышты жағдай) да солай істеуі керек.

Орта ғасырлар

Ротенбургтық Мейір (Германия, 13 ғасыр) өзінің синагогасында әйелдерге арналған жеке бөлім болғаны хабарланады. Шломо ибн Адерет (13 ғасыр, Испания) синагогадағы әйелдер бөлімі туралы айтады. 1393 жылы салынған Ауғанстандағы Ю-Ав синагогасында әйелдерге арналған жеке галерея бар.

Синагогадағы бөлек орындықтар

Мечица – православие синагогтары мен діни мерекелерде ерлер мен әйелдер бөлімдерінің арасына қойылатын физикалық тосқауыл. Бұл екі себепке байланысты. Біріншіден, әдетте әр жыныстың араласуы жақтырмас, себебі бұл жеңілтек мінез-құлыққа, ал ол өз кезегінде адалсыздыққа алып келуі мүмкін. Екіншіден, егер жыныстар бөлек отырса да, діни қызмет кезінде олардың тым жақын қарым-қатынасқа түсуіне болмайды, себебі бұл көруге және арсыз ойларға себеп болуы мүмкін. Осы шектеулерге байланысты, мечицалар көбінесе мөлдір болмайды (кем дегенде ерлер бөлімінен әйелдер бөліміне қарағанда). Кейбір синагогтарда мечица ғимараттың алдыңғы және артқы бөлігін бөліп тұрады. Ал басқаларында ол синагогтың сол және оң жақтарын бөліп тұрады. Соңғысы көбінесе әділ деп есептеледі, себебі әйелдер қызметке ерлерден гөрі алыс емес. Синагогтың әйелдер бөлімі Иерусалимдегі Ғибадатханадағы ұқсас аумақтан кейін Езрат Нашим (עזרת נשים, әйелдер ауласы) деп аталады. Ашкеназдық Еуропа синагогтарында әйелдер бөлімі немесе қосымшасы вейбершул деп аталған. Тарихи тұрғыдан алғанда, вейбершулді фирзогерин басқарған, ол хазанның басшылығымен өткізілетін негізгі қызметтің еврей тіліндегі дұғаларын қарапайым тілге аударған білімді әйел болған. Православтық иудаизм мечицаның синагогта міндетті заңды білдіретінін немесе әдет-ғұрып екенін анықтау мәселесінде екіге бөлінген. ХХ ғасырдың ортасында өзін православиелік деп санайтын, бірақ мечицасы жоқ көптеген синагогтар болды. Алайда, 2015 жылы бұл синагог ОУ-дан кетуге шешім қабылдады, себебі ОУ оны ОУ мүшелігінен шығаруды жоспарлап отырғанын білгеннен кейін. Бір буын бұрын басымдыққа ие болған аралас орындық православиелік синагогтар (консервадокс) қазірге дейін жойылды. Православтық контекстте әйелдерге синагогта үлкен рөл беруді көздейтін серіктестік миня қозғалысы мечицаны қажет етеді. Дәстүрлі иудаизм одағы жақында мечицаның биіктігіне қатысты Киелі кітап заңы немесе раввиндік жарлық бойынша талаптар жоқ екенін дәлелдейтін пікір жариялады. Әдетте, ерлер мен әйелдер консервативті синагогтардың көпшілігінде бөлек отырмайды, бірақ консервативті иудаизм мен кейбір консервативті синагогтарда, әсіресе Канадада, ерлер мен әйелдер үшін жеке бөлмелер бар немесе физикалық тосқауылсыз бөлек орындықтар қарастырылған. Консервативті иудаизм Талмуд трактатындағы Мечица Сукка мерекесіне ғана қатысты екенін және оны синагогтағы ғибадат пен басқа да жағдайларда ерлер мен әйелдерді бөлу үшін пайдалану негізгі еврей заңдарының талабы емес, әдет-ғұрып екенін және қазіргі раввиндік қайта қарауға жататынын айтады. Кейбір консервативті синагогтарда (мысалы, Еуропа мен Израильде) мечица немесе ерлер мен әйелдер үшін жеке орындықтар бар. Бір кезде Яһудилердің теологиялық семинариясындағы синагогта осылай болды. Реформа және Реконструкциялық иудаизм, дәстүрлі діни заңдар қазіргі заманда міндетті емес және гендерлік рөлдерді көбірек еркін түсіндіруге сәйкес, өз синагогтарында мечица қолданбайды. (Тіпті православиеде де балконда перде болуы керек пе деген пікір таласы бар.) Мечицаны жою реформалық иудаизмнің символы болды және сәйкесінше, оны жоюға қарсылық православиенің символына айналды делінеді.

Биіктігі

Мәжілісханада ерлер мен әйелдерді бөлетін мехицаның дұрыс биіктігі туралы әртүрлі пікірлер бар. Шұлхан Арух ХаРав бойынша, мехица ерлерге ұятсыз киінген әйелді көруден сақтауы керек, сондықтан мехица ер адамдай биік болуы керек, яғни 6 фут (180 сантиметр). Дегенмен, православие раввині Ахрон Соловеичик пікірінше, мехица тек халахик бөлігіш ретінде қызмет етуі керек, сондықтан мұндай бөлігіш үшін ең төменгі биіктік жеткілікті, яғни 10 тефахим (шамамен 32 дюйм немесе 80 сантиметр). Раввин Моше Файнштейн 18 тефахим биіктігін (шамамен 58 дюйм немесе 145 сантиметр) талап ететін аралық көзқарас ұсынды. Қатаң түсіндірулерді қабылдап, сонымен бірге әйелдерге еркек дұға оқушыны көруге мүмкіндік беру үшін көптеген мәжілісханалар 3-4 фут биіктіктегі мөлдір емес қабырға жасайды және оның үстіне тор, экран, бір жақты шыны немесе басқа жартылай мөлдір материал қосады. Оң жақта көрсетілген дизайн – мысал: оюлы шыны жартылай мөлдір, ал мөлдір емес қабырға синагогтың талап ететін ең төменгі биіктік талабына сай келеді. Иллинойс штатының Скоки қаласындағы Ор Тора синагогы да осыған ұқсас дизайнды қолданады.

Үлгілер

Мехицаның әр түрлі стильдері бар, бұл синагоганың дұға қызметтеріне қатысуды күтетін әйелдердің санына, қауымның қауыммен бірге дұға еткісі келетін әйелдерді қабылдауға қаншалықты дайын екендігіне және қауым мехицаның мақсаты әлеуметтік бөлінуді қамтамасыз ету ме, әлде ер адамдарға әйелдерді көруді болдырмау ма, дегенге байланысты. Осылардың кез келгенін бөлменің ұзындығы бойынша жасауға болады, яғни ерлер мен әйелдер бір-бірімен қатар, немесе бөлменің ені бойынша әйелдер ерлердің артында отырады. Әйелдер ерлердің қасында отыратын синагогалар әйелдердің қауыммен бірге дұға етуге тең құқықты болуына көбірек мән береді.

Балкон. Балкон үш фут қабырғасы бар балкондар дәстүрлі түрде мехица ретінде жарамды саналады. Бұл үлгіде әйелдер балконда, ал ерлер төменде отырады. Бұл дизайн 19-шы және 20-шы ғасырдың басында кең таралған, сондай-ақ Еуропада, оның ішінде Лиссабондағы Шаарей Тиква синагогасында (1904 жылы ашылған) да кең таралған. АҚШ-тағы мысалдарға Балтимордағы Бней Израиль синагогасы (1845 жылы ашылған), Айова штатының Оттумва қаласындағы Бнай Якоб (1915 жылы ашылған), Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Бет Шалом ғибадатханасы (1925 жылы Ашкеназ ғибадатханасы ретінде ашылған) және Нью-Йорк штатының Форест-Хиллстегі Бет-Ефрайм Бухари еврей синагогасы (70-авеню) жатады. Кейбір американдық үлгілер белгілі бір еуропалық синагогалардан үлгі алған, ал басқалары жергілікті сәулет деп саналады. Канадалық мысал ретінде Онтарионың Солтүстік Йорктегі Бет Якоб синагогасын қарастыруға болады.

Балкондарда перделер немесе бір жақты шыны. Қатаң қауымдар балконда перделер қосады, сондықтан ерлер әйелдердің бетін де көре алмайды.

Ортаңғы бөлік. Бөлменің ортасымен жүретін, әйелдер мен еркектер бір-біріне қарап тұратын, белгілі бір биіктіктегі қақпа немесе гүлдан. Көбінесе бұл бөліктердің биіктігі минималды (3 фут (1 метр)). Кейде әйелдер бөлімі ерлер бөлімінен бір футқа жоғары көтеріледі. Төменгі қабатты бөлгіштің мысалы Чикагодағы Анше Шалом Бней Израиль синагогасында және Бруклиндегі Флатбуш қаласындағы Оушен Парквейдегі Янг Израильде бар. Орташа биіктігі бар (2 метр) қабырғаның жоғарылатылған еденсіз үлгісі – Онтарионың Гамильтон қаласындағы Адас Израиль. Жоғары қабатты еденді жоғары қабатты қабаттың мысалы Манхэттендегі Вашингтон Хайтс еврей орталығында орналасқан.

Будка. Көп әйелдер қатыспайды деп күтетін синагогалар алты әйелге ыңғайлы орын беретін шағын кеңістік ұйымдастырады. Бұл жерді биіктігі 2 метрден асатын, жылжымалы, мөлдір емес қабырғалар бөледі. Мысал ретінде Йешива университетінің бейт-мидраш және Бруклиндегі Флатбуш қаласындағы Дж даңғылының Жас Исраилде шәмбе күні кешкі қызметін қарастыруға болады. Кейбір синагогаларда будка балконда қосымша болып табылады, баспалдақпен жүру қиын әйелдерге арналған (мысалы, Ше'ерит Израиль қауымында, Глен авеню, Балтимор).

Белгілі биіктіктегі мөлдірсіз қабырға. Кейде қабырғаның үстінде мөлдірсіз перде, экран, шыны немесе басқа материал болады, оған мыналар кіруі мүмкін: жалюзи немесе хабарландырулар немесе уағыз кезінде ашылатын перде, эфирлі шыны, боялған шыны, әйелдер көрінбей-ақ көре алуы үшін жарықпен бір жақты экран (мысалы, Балтимордағы Бет Джейкоб Шаарей Сион және Шалғайдағы православие). Массачусетс штатының Бруклин қаласында орналасқан Бостондық ребе синагогасының мехицасы толығымен Бостон Джон Хэнкок мұнарасының панельдерінен жасалған (қауіпсіздік мәселелеріне байланысты сол ғимараттан алынып тасталған). Бостондық ребеб бұл панельдерді таңдады, себебі олар бір жақты шыны, сондықтан әйелдер сыртты көре алады, бірақ ерлер әйелдер бөліміне кіре алмайды. Кейіннен әйелдер ерлер бөлмесіне кіре алмайтындай етіп, әйелдер бөлмесіне перделер орнатылды.

Перде. Әдетте биіктігі 2 метрден жоғары, мөлдірсіз немесе жартылай мөлдірсіз материалдан жасалған, бағаналар немесе киім ілгішпен ұсталған. Бұл нұсқа жоғарыда көрсетілген тұрақты нұсқаларға қарағанда арзан және өздерінің дұға залдарын жыныстық қатынасты аралас функцияларға бөлек жыныстық дұғадан басқа пайдалануды қалаған синагогалар жиі қолданады. Колледждің Хиллель православиелік минияндары осы нұсқаны таңдай алады, өйткені Хиллельдегі бөлмелер дұғадан басқа да көптеген мақсаттар үшін қолданылады.

Бөлек бөлме. Ең қатаң бөлініс әйелдерді ерлерден бөлек бөлмеде, бір жақты шыны немесе ашық терезе арқылы балкондан көруге болады немесе мүлдем көрінбейді. Бұған мысал ретінде Иерусалимдегі Маалот Дафна ауданындағы Оор Сомеах йешивасын қарастыруға болады, онда ерлер бірінші қабаттағы екі қабатты төбесі бар бөлмеде отырады, ал әйелдер екінші қабатта ерлердің дұға залына қарап тұратын терезесі бар. Ұқсас үлгі (ерлер бірінші қабатта, әйелдер екінші қабатта) Бруклиндегі Краун Хайтстағы Хабад Лубавич қозғалысының басты синагогасы 770 Истерн Паркуэйде және Иерусалимдегі Басты Белзер синагогында бар.

Ерув

Халахикалық талқылауда "мечица" эрувтің шекаралық қабырғаларын да білдіре алады (Сенбі күні белгілі бір аумақта нәрсе тасымалдау үшін, аумақ толығымен қоршалған болуы керек). Мечица міндетті түрде қатты болуы шарт емес, бірақ оның жарамды мечица саналатындығына қатысты көптеген ережелер бар. (Мысалы, эрувтің бір бөлігі бірнеше тіректерге керілген жіптен тұруы мүмкін, және мұндай жіп жарамды мечица болып есептелуі мүмкін).

Сукқа

Талмудта сукканың қабырғалары "мечица" деп те аталады. Осы қабырғалар сукканың жарамды болуы үшін кем дегенде он тефахим (шамамен) биіктікте болуы тиіс.