Кіріспе
Еңбек армиясы ұғымы (трудовая армия, трудармия) 1920 жылы Ресей азамат соғысы кезінде Кеңес Ресейінде пайда болды. Алғашқыда бұл термин әскери қызметтен еңбек қызметіне ауыстырылған Қызыл Армия полктеріне қатысты қолданылды, мысалы, орман шабу, көмір өндіру, отын дайындау сияқты жұмыстарға.
The notion of the Labor army (трудовая армия, трудармия) was introduced in Soviet Russia during the Russian Civil War in 1920. Initially the term was applied to regiments of Red Army transferred from military activity to labor activity, such as logging, coal mining, firewood stocking, etc.
Тарих
Бірінші еңбек армиясы (1я Трудармия, 1я армия труда) Колчак жеңіліске ұшырағаннан кейін, Орал аймағында орналасқан 3-армия базасында, армия командирі Михаил Степанович Матиясевичтің бастамасымен құрылды. Леон Троцкий, сол кезде Армия және Флот істері жөніндегі халық комиссары және Республиканың Революциялық әскери кеңесінің төрағасы болып қызмет еткен, бұл идеяны одан әрі дамытты. Ол елдің экономикалық жағдайы барлық азаматтардың еңбек ету міндеттілігін енгізуді қажет етеді деп сақты. Жұмысшылар үшін мұны кәсіподақтардың көмегімен істеуге болады, ал шаруалар үшін, Троцкийдің пікірінше, тек жұмылдыру арқылы ғана мүмкін еді. Ол сондай-ақ "армиялық типтегі ұйым, шын мәнінде, кеңестік типтегі ұйым болып табылады" деп мәлімдеді.
Нацистік Германия
Нацистік Германияда неміс экономикасындағы жұмыссыздықтың салдарына баса кесу, жұмыс күшін әскерилендіру және нацистік идеологияны сіңдіру мақсатында Рейх еңбек қызметі құрылды. Бұл мемлекеттік еңбек қызметінің ресми ұйымы болды және ол ерлер мен әйелдер үшін жекелеген бөлімдерге бөлінді.
Кейінгі Кеңес Одағы
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде халықтың белгілі бір топтары, бастысы этникалық немістер, НКВД еңбек колонналарына (бағандарына) алынды, кейін әдебиетте бейресми түрде "еңбек армиясы" деп аталды. Кеңес Одағының соңғы күндеріне дейін Кеңес Армиясы еңбек армиясы тұжырымын сақтап келді. Мемлекеттік міндетті әскери қызметтің шеңберінде, әскери қызметке толыққанды жарамсыз деп танылған, бірақ басқа жұмыстарға қабілетті, сондай-ақ көптеген еңбекке жарамды азаматтар құрылыс батальондарына (стройбаты) жіберілді. Бұл дәстүр посткеңестік бірқатар мемлекеттерде, әсіресе Ресей, Беларусь және Түрікменстанда әлі де жалғасуда.