Кіріспе

1970 жылғы соғыс комедиясы, Брайан Г. Хаттонның туындысы.

"Келлидің батырлары" – 1970 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі комедиялық драма, режиссері Брайан Г. Хаттон. Фильм американдық әскерилердің түрлі-түсті тобының неміс шебінің артында орналасқан француз банкін тонау үшін қарудан түсіп, сақталған нацистік алтынды ұрлау туралы. Басты рөлдерде Клинт Иствуд пен Телли Савалас, ал Дон Риклс, Кэрролл О'Коннор және Дональд Сазерленд комедиялық әсерін күшейтеді. Гарри Дин Стэнтон, Гэвин МакЛеод, Карл Отто Альберти және Стюарт Марголин екінші пландағы комедиялық рөлдерді сомдайды. Сценарий авторы – британдық кино және теледидар сценарисі Трой Кеннеди Мартин. Фильм АҚШ пен Югославияның бірлескен туындысы, негізінен Хорватияның Вижинада ауылында, Истрия түбегінде түсірілген.

Сюжет

1944 жылдың қыркүйек айының басында дауылды күні 35-ші жаяу әскер дивизиясының бөлімдері Францияның Нанси қаласына жақындап келеді. Дивизияның механикаландырылған барлау взводының біріне немістер қарсы шабуыл жасағанда өз позицияларын сақтап тұруға бұйрық беріледі. Саны жағынан кемшілікке тап болған взвод өз минометтерінен достық отқа да ұшырайды. Бұрынғы лейтенант Келли, сәтсіз жаяу әскер шабуылы үшін айыпталған, Вермахттың барлау бөлімінің полковнигі Данкхофты тұтқынға алады. Тұтқынды сұраққа тартып жатқанда Келли офицердің портфелінде қорғасынмен жасырылған бірнеше алтын тақталар бар екенін байқайды. Ол полковникті мас етеді және француздық Клермонт қаласындағы неміс шебінен 30 шақырым қашықтықтағы банк сақтау жарында сақталған 14 000 алтын тақта бар екенін біледі, олардың құны 16 миллион долларға (қазіргі шақта шамамен миллион долларға тең). Олардың позициясы басып алынғанда және американдықтар шегінгенде, "Тигр I" танкы Данкхофты өлтіреді. Келли алтынды ұрлауға шешім қабылдайды. Ол қажетті жабдықтар мен қару-жарақ алу үшін "Crapgame" жабдықтау сержантын тартады. "Oddball" деп аталатын танк командирі тонау жоспарын естіп, өзінің үш M4 Шерман танкысын қосуды ұсынады. Олардың командирі капитан Мэтленд өзінің тағысы "Генералға" (және яхта ұрлауға) кеткендіктен, Келлидің взводының мүшелері Келлиге ұрлыққа қосылуға асығады. Кели көп ұзамай циник шебер сержант "Big Joe"-ны келісуге көндіреді. Келли өз жаяу әскері мен Oddball-дың танкылары мен экипажы бөлек жолмен Клермонтқа жақын жерде кездесуі керек деп шешеді. Шерман танкылері неміс шебі арқылы шайқасып, теміржол депосын жояды, бірақ олар өтуі керек көпірді одақтас авиациясы жарып жібереді. Oddball көпір салу үшін инженерлік бөліммен байланысады, ал инженерлер өз кезегінде қолдау көрсету үшін тағы да көп адамдарды шақырады. Америкалық истребитель ұшағы оларды неміс сарбаздары деп қате түсіргендіктен джиптері мен жартылай тізбекті машиналарын жоғалтқаннан кейін, Келли мен оның адамдары жаяу жүріп кетеді. Олар мина өрісіне түседі, ал Грейс сарбазы минаға басқаннан кейін жарылып кетеді. Жарылысты тексеруге келген неміс патрулін ұстауға мәжбүр болғаннан кейін, мина өрісінде қалған соңғы екі адам, Митчелл мен Джоб, Келлидің командасы неміс сарбаздарын жоя алмастан қаза табады. Oddball екі күннен кейін Келлимен қосылып, өзімен бірге алған қосымша әскерлерді алып келеді және олар өзеннен Клермонтқа дейін шайқасады. Осы уақытқа дейін ұсталған радио хабарламалар генерал-майор Кольттың назарын аударады, ол оларды өз бастамасымен алға жылжыған агрессивті армия бөлімшесінің күш-жігері деп қате түсіндіреді және осы "жетістікті" пайдалану үшін жаңа майданға асығады. Клермонтты 1-ші СС танк дивизиясының үш "Тигр I" танкысы және оның жаяу әскері қорғайды. Американдықтар неміс жаяу әскерін және екі "Тигр" танкысын жоя алады, бірақ соңғы танк Oddball-дың соңғы Шерман танкысы бұзылып қалғаннан кейін банк алдында тоқтап, оларды тұйыққа тірейді. Crapgame ұсынысы бойынша Келли, Big Joe және Oddball "Тигр" танкысына жақындап, командирі мен экипажына "келісім-шарт" ұсынады: егер "Тигр" банктың бронелі есіктерін атып тастаса, алтынның тең үлесін алады. "Тигр" банк есігін жарып ашқаннан кейін, неміс және американдық сарбаздар олжаны бөліседі, әр алтын үлесі 875 000 долларды құрайды (1944 жылы шамамен 0,875 доллар қазіргі шақта миллион долларға тең). Олар өздерінің жеке жолдарына түсіп, әлі де бейхабар генерал Кольттың алдында қалады. Кольттың Клермонтқа кіруіне үлкен Джо алдап, Кольт француз генералы Шарль де Голль деп ойлаған француз тұрғындарының қуанышты көпшілігі кедергі келтіреді.

Шығу тегі

Сценарийді британдық кино және теледидар жазушысы Трой Кеннеди Мартин жазды. Ол 1956 жылдан 2000 жылға дейін Гиннес рекордтары кітабында «Рекордтық ең ірі қарақшылық» деп тіркелген нағыз оқиғаға сүйенді. 1968 жылдың 4 желтоқсанында MGM зерттеу бөлімінің басшысы Эллиотт Морган Гиннес рекордтары кітабының редакциясына осы жазба туралы ақпарат сұрап хат жолдады: «Рекордтық ең ірі қарақшылық – 1945 жылы Бавариядағы Германияның ұлттық алтын қорына АҚШ әскери қызметкерлері мен неміс азаматтарының біріккен күштері жасаған шабуыл». 10 желтоқсанда редактор Норрис Д. МакВиртер Морганға жауап жазып, оның ақпараттары өте шектеулі екенін, ал іс жүзінде бұл оқиғаның жасырылғанын күдіктенетінін, сондықтан оған «құпия белгі қою» қажет екенін мәлімдеді. Ол қауіпсіздік статусы өзгермегенше, «өлім немесе уақыт өтуіне байланысты, түсірілген фильм тарихи деректер емес, тарихи роман болып шығуы керек» деген қорытынды жасады. 1975 жылы британдық зерттеуші Иан Сейер Гиннес рекордтары кітабындағы оқиғаны тоғыз жыл бойы зерттеуге кірісті. Оның тергеуі АҚШ үкіметінің ұрлыққа қатысқанын, сондай-ақ АҚШ әскери қызметкерлері мен бұрынғы Вермахт және СС офицерлерінің де іске қатысқанын растады. Бұл туралы 1984 жылы жарық көрген «Наци алтыны – Әлемдегі ең ірі қарақшылықтың сенсациялық оқиғасы» және «Ең ірі қылмыстық жасыру» атты кітапта жарияланды. Тергеу нәтижесінде жоғалған екі алтын таяқша (2019 жылы 1 миллион доллардан астам құнмен бағаланған) 1996 жылдың 27 қыркүйегінде Бонн қаласында өткен құпия салтанатта АҚШ үкіметіне тапсырылды. Алтын-көмір металл Англия Банкіне жеткізіліп, Ақшалай алтынды қайтару жөніндегі үш тараптық комиссияның (TCRMG) шотына орналастырылды. Банктің екі таяқшаны (нацилік белгілерімен бірге) сақтап отырғаны туралы алғашқы ақпарат 1997 жылдың 8 мамырында банк таратқан баспасөз хабарламасында жарияланды, онда екі таяқшаның «Наци алтыны» кітабында жоғалған деп танылғаны расталды. Сейер 1978 жылдың шілде айында АҚШ Мемлекеттік департаментіне екі таяқша туралы (басқа да мәліметтермен бірге) ақпарат берген болатын. 1983 жылы олар, ақыры, Сейер ұсынған дәлелдерді пайдаланып тергеу жүргізуге келісті. Мемлекеттік департаменттің тергеуі 1997 жылға дейін аяқталған жоқ. 1997 жылдың 11 желтоқсанында Сейер TCRMG бас хатшысының шақыруымен Англия Банкінің алтын қоймасындағы екі алтын таяқшаны көруге барды. Осы сирек кездесетін құрметке ие болғаннан бөлек, ол өзінің іздеуге маңызды үлес қосқан таяқшаларды қолында ұстаған суретіне түсті.

Түсірілім

Жобаны Metro Goldwyn Mayer 1968 жылдың қараша айында «The Warriors» деп жариялады. Фильмнің түсірілімі 1969 жылдың шілдесінде басталды және желтоқсан айында аяқталды. Түсірілімдер Югославияда, Вижинаданың Истрия ауылында, Нови-Сад қаласында және Беочин сарайының қираған жерлерінде (қазіргі Хорватия мен Сербияда) және соңында Лондонда жүргізілді. Югославияны басты орын ретінде таңдаудың бір себебі, 1969 жылы ол әлі де екінші дүниежүзілік соғыстың қолданыстағы механикаландырылған жабдықтарымен – неміс және американдық, әсіресе M4 Sherman танктерімен жабдықталған, санаулы елдердің бірі болды. Бұл фильмнің логистикасын едәуір жеңілдетті. Клинт Иствуд сияқты актерлер түсірілім кезінде Нови-Садтағы Петроварадин бекінісінде уақыт өткізді. Сутерленд түсірілім кезінде жұлын қабынуына шалдықты, антибиотиктердің жетіспеуі салдарынан өмірге қауіпті комаға түсті, бірақ ол жазылып кетті. Алдын ала өндіріс кезінде Джордж Кеннеди 300 000 доллар (1969 жылғы шамамен 0,3 доллар қазіргі жылдары миллиондаған долларға тең) гонорар ұсынылғанына қарамастан, Үлкен Джо рөлін қабылдамады, себебі ол рөлді ұнатпады. Алғашқы сценарийде әйел рөлі болған, бірақ түсірілім басталғанға дейін ол алынып тасталды. Ингрид Питт осы рөлге бекітілген (ол өткен жылы Иствуд пен Хаттонмен бірге «Where Eagles Dare» фильмінде жұмыс істеген еді). Кейін ол «Югославияға ұшақпен бара жатқанда, менің рөлім кесілгенін естідім» деді. Фильмнің кульминациялық сахнасында «Жақсы, жаман және сұм» фильмінің соңына ұқсас музыкалық саундтрек пен дыбыстағы шылдыр шылдыр ететін шпоры қосылды. Өшірілген сахналардың кейбіреулері жарнамалық суреттерде көрсетілді және Cinema Retro журналының «Келлидің Батырлары» туралы арнайы мақаласында актерлер мен түсірілім тобымен сұхбаттасуларда сипатталды: Oddball және оның тобы Келлимен және басқалармен кездесу үшін шекарадан өтеді, ал жергілікті ауыл қыздары жартылай жалаңаш жүгіріп жүреді. Взвод бассейнде жүзіп жүрген неміс сарбаздары мен жалаңаш қыздарға кездеседі. Oddball-ды күтіп отырғанда Келли мен Үлкен Джо соғысқа деген көңілсіздіктерін және Келлинің төмендетілуіне әкелген шабуыл үшін оның қалай күнәлік болғанын талқылайды. Бұл бөлімнен тағы бір сахна алынып тасталды, онда взвод миссияны жалғастыруды қаламайтынына шешім қабылдайды, ал Гутковски Келлиге қарумен қауіп көрсетеді, бірақ Үлкен Джо мен Crapgame Келлидің жағына шығады. Генерал Колт бірнеше әйелмен бірге жатқанда, Келли мен басқалар жау шебін бұзғандығы туралы қоңырау алады. Қалаға шабуыл кезінде суретші Джон Барри немістерден жасырынып жүрген британдық авиатор рөлінде камео түсірді. Бір жарнамалық суретте Келли соңғы шабуыл кезінде қираған үйлердің арасында жараланған неміс сарбазын табады. Келли, Oddball және Үлкен Джо неміс танк командирімен келіссөздер жүргізетін сахна алдында тасталған Tiger танкысының үстінде тұрып, тактикалық жоспарларын талқылайды. Келли мен взвод соңында кетіп бара жатқанда, бір топ сарбаз оларға дұрыс емес бағытта бара жатқанын айқайлайды.

Музыкалық ұпайлар мен саундтрек

Фильмнің музыкасын Лало Шифрин жазды, аранжировкалады және дирижерлік етті, ал саундтрек альбомын 1970 жылы MGM Records шығарды. MGM Records президенті Майк Керб фильмге екі ән жазды, оның тобы Майк Керб қауымы бірнеше әнде орындады. Саундтрек LP форматында, сондай-ақ LP тректерін қамтитын CD форматында Chapter III Records арқылы шығарылды; екеуі де көбінесе қайта жазылған нұсқалар болды. Саундтректің кеңейтілген басылымын 2005 жылы Film Score Monthly шығарды. Фильмнің басты музыкалық тақырыбы (басында да, соңында да) – "Burning Bridges", оны Шифриннің музыкасына Майк Керб қауымы орындады. Фильмнің ортасында фондық музыканың демалыс нұсқасы да естіледі. Майк Керб қауымының "Burning Bridges" әні 1971 жылдың 6 наурызында Billboard Hot 100 синглдар тізімінде 34-орынға жетті; бірақ Оңтүстік Африкада бұл ән 1970 жылғы қарашада аяқталған бес апта бойы №1 орында болды, ал Жаңа Зеландияда 1971 жылғы наурызда екі апта №1 орында тұрды. Бұл ән Австралияда да екі апта бойы №1 орында болды, ал Канадада 1971 жылғы наурызда 23-орынға жетті. Майк Керб фильм үшін "All for the Love of Sunshine" әнін жазды, ал Майк Керб қауымы Хэнк Уильямс, кішінің жазбасында қосымша вокалмен орындады. Бұл ән Уильямстың алғашқы №1 хит-парадтағы елдік әні болды.

Қабылдау

Фильм көбінесе оң пікірлер алды. Ол Channel 4 телеарнасының 100 ең үздік соғыс фильмінің тізімінде 34-орынды иеленді. Фильм АҚШ кинотеатрларында 5,2 миллион долларлық табыс әкелді. Rotten Tomatoes фильмді шолу сайты 23 шолу негізінде фильмге 78% мақұлдау рейтингісін берді, орташа бағасы 6,83/10 болды. Сайттың сын пікірінде: "Келлидің Батырлары" екінші дүниежүзілік соғыстың көрінісін қазіргі заманғы әскери күш-жігерге қатысты өткір сатиралық тұрғыдан қарастырады, көңілді қарақшылық пен майдан шайқасының бірегей үйлесімін ұсынады". The New York Times газетінен Роджер Гринспан оқиғаларды "жақсы, таза және қорқынышты көңіл көтеру" деп сипаттады, бірақ олар "қатты бұзылғанша" көптеген сарбаздар қаза тауып, "салмақ соғыстың қасіретті жағдайына ауысады. Өлімді мойындау үшін фильмде әдеттегі соғыс фильмдерінің антагонистік ирониясы мен достық игілігінен артық ештеңе жоқ. Оның тақырыбы соғыс емес, соғыс кейпіндегі тонау болғандықтан, маскараданы оңай қабылдау – фильмнің бақылауынан тыс нәрсе – ақыл-ойыңызды шаршатып, қиялыңызды шатастыратын моральдық сезімнің жоқтығын көрсетеді". Variety журналынан Артур Д. Мерфи фильмді "көптеген ақымақтық, өте коммерциялық екінші дүниежүзілік соғыс комедиясы, роудшоу өндірісінің құндылықтары мен ұзақтығын B-фильмдердің шеберлігімен біріктіретін туынды" деп атады. Chicago Tribune газетінен Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың екі жарымын берді және "бомбалаудың жалықтыратынын" жазды. "Бірден көзге түсетін үлкен заттың жақында өртелетінін түсінесіз. Тек алдағы алтынды алу мәселесі болғандықтан, продюсерлер мен режиссерлердің фильмді екі жарым сағатқа созуға қалай рұқсат бергенін елестету қиын". Los Angeles Times газетінен Чарльз Шамплин фильмді "көркілділікті ақылмен, қырғынды әжуамен шатастыратын картина" деп сипаттады, сондай-ақ: "Тіпті құрметті Дональд Сазерленд бұл картинаны құтқара алмайды. Оның шеберлігіне қарамастан, ұзақ шашты хиппи танк командирінің рөлі уақыт пен орыннан тыс, сондықтан басқа жерде мина алаңында тұтқындалған екі сарбазды атып тастаған фильмде асқазанға ауыр тиеді. Сіз тортты улап, содан кейін жей алмайсыз". The Washington Post газетінен Алан М. Кригсман фильмді "мачоизмнің ақылдан безген жағдайы" деп сипаттады және "Луис Бунюэльдің ең жақсы фильмдерін түсірген Габриэль Фигероа сияқты суретші қалайша мұндай шала-жартылай, дәмсіз жобаға ілініп қалды" деп таңғалды. The Monthly Film Bulletin журналында былай делінген: "Бұл фильмнің "Жыртқыш ондық" фильмін "Бүркіттер батылдық танытады" фильмімен салыстыруға тырысқан әрекеті өз мақсатына жеткенін айтуға болады". Бірақ шолуда әрі қарай: "Барлық энергия екі сағаттан астам уақыт бойы үнемі болатын жарылыстарға, пиротехникаға және қиратуға жұмсалғандықтан, кезеңнің егжей-тегжейіне (минус шымшықты қала әйелдері және жағдайларды "қысылған" және "қорқынышты" деп сипаттауға) немесе сценарийге, ол қуанышты, тіл тиектейтін және басқа ештеңе емес, аз көңіл бөлінді".

Үй медиасы

Келлидің батырлары 2000 жылдың 1 тамызында Warner Home Video компаниясымен Region 1 кең экранды DVD форматында шығарылды (Клинт Иствуд жинағы ретінде сатылатын бірнеше жеке DVD-нің бірі). Фильм 2010 жылдың 1 маусымында қайтадан Blu-ray А аймақтық кең экранды екі дискілік жинақ ретінде қайта шығарылды, оған сондай-ақ Клинт Иствудтың 1968 жылғы Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған «Құбылан бұрқыраған жерде» фильмі де кірді.