Жылқы еті: тарихы мен қолданылуы

Кіріспе

Жылқыдан алынған ет

Жылқының еті көптеген елдердің, әсіресе Еуразияның, асхана дәстүрлерінің маңызды бөлігін құрайды. Жылқы етін ең көп тұтынатын сегіз ел жылына шамамен 4,3 миллион жылқыны пайдаланады. Адамзаттың тарихының көп бөлігінде жабайы жылқылар протеин көзі ретінде ауланды.

Тарих

Палеолит дәуірінде жабайы жылқылар адамдар үшін маңызды тағамдық көз болды. Еуропаның көптеген аймақтарында 732 жылы Рим папасы III Григорий жылқы етін жеуге тыйым салғанмен, жылқы етін тұтыну орта ғасырлар бойына, тіпті қазіргі заманға дейін жалғасты. Солтүстік Еуропадағы германдық діншілдердің рәсімдерінде де жылқы еті желінетін. Жылқының алғашқы түрлері Солтүстік Америкада пайда болды, шамамен б.з.д. 12000 жылы олар әлемнің басқа бөліктеріне тарап, Америкада жойылып кетті. Қазір жойылып кеткен Айдахо штатының Хагерман жылқысы, қазіргі үлкен понидай болған, Жаңа әлемдегі жергілікті жылқы түрлерінің бір мысалы. 15 және 16 ғасырларда испандықтар, одан кейін басқа еуропалықтар жылқыны Америкаға қайта әкелді. Кейбір жылқылар жабайыланып, қазіргі Чили және Аргентинаның жергілікті халқы – пеуэнше тайпасы оларды аулауға кірісті. Бастапқыда ерте адамдар жылқыны басқа аңдар сияқты аулаған, кейіннен оларды ет, сүт және көлік үшін өсіре бастады. Ет күнде кептіріліп сақталып, әлі де сақталуда. Францияда жылқы етін жеу революция кезінде басталды. Аристократия құлағаннан кейін, олардың жалдамалы жұмыскерлері күнкөріс табудың жаңа жолдарын іздеуге мәжбүр болды. Бұрын аристократияның мәртебесінің белгісі болған жылқылар, халықтың аштығын басу үшін қолданыла бастады. Жылқы еті екінші француз империясының соңғы жылдары француз асханасында кеңінен танылды. Париждегі өмірдің жоғары құны жұмысшы табының көптеген өкілдеріне шошқа немесе сиыр еті сияқты ет сатып алуға мүмкіндік бермейтін. 1866 жылы француз үкіметі жылқы етін жеуді заңдастырды, ал Париждің шығысында жылқы етіне маманданған алғашқы дүкен ашылды, ол төмен бағада сапалы ет ұсынды. Парижді қоршау кезінде жылқы еті, есек және қашыр етімен қатар, блокадаланған қалада жаңа ет тапшы болғандықтан және жылқылар адамдарға қажетті астық жегендіктен, сатып ала алатындардың барлығы жеді. Парижде көптеген жылқы болғанмен (шамамен 65 000-70 000 жылқы сойылып желінген деген есептер бар), олардың саны шектеулі болды. Тіпті жарысқа қатысқан чемпион жылқылар да аман қалмады (Ресейдің Александр II-сі Франция патшасы III Наполеонға сыйлаған екі жылқы сойылып желінді), бірақ ет тапшылығы күшейді. Көптеген париждіктер қоршау кезінде жылқы етінің дәмін татып, соғыс аяқталғаннан кейін де жылқы еті танымал болды. Сол сияқты, басқа да орындарда және қоршау немесе ашаршылық кезінде жылқы соңғы тағамдық көз ретінде қарастырылды. Жалпы ағылшын тілді елдердегі тыйымға қарамастан, Ұлыбританияда, әсіресе Йоркширде жылқы мен есек еті 1930 жылдарға дейін желінді, ал соғыстан кейінгі азық-түлік тапшылығы кезінде АҚШ-та танымалдылығы артып, ауруханалық тамақ ретінде қарастырылды. 2007 жылы "Time" журналында Канададан АҚШ-қа әкелінген жылқы еті туралы жарияланған мақалада ет "әдемі, бай, өте майлы, қызықты жұмсақ және бұғы етіне қарағанда сиыр етіне жақын" деп сипатталды. Жас жылқының еті ақшыл түсті, ал ескі жылқының еті, көптеген сүтқоректілер сияқты, түсі мен дәмі байып кетеді. Жылқы етін сиыр, шошқа, қой, бұғы және басқа кез келген еттің орнына кез келген рецептте қолдануға болады. Жылқы еті әдетте өте майлы емес. Жылқыны тағамдық мақсатта союға рұқсат беретін елдерде жасқа қатысты шектеулер көбінесе болмайды, сондықтан көптеген жылқылар жас, кейбіреулері тіпті 16-24 айлық болады. +100 г-ға (3,5 унция) шаққандағы таңдалған қоректік заттар Тағамдық көз Энергия Белок (г) Май (г) Темір (мг) Натрий (мг) Холестерин (мг) (кДж) (ккал) Шикі жылқы еті 21 5 3,8 53 52 Шикі сиыр еті, стейк 23 3 1,9 55 55

During the Paleolithic, wild horses formed an important source of food for humans. In many parts of Europe, the consumption of horse meat continued throughout the Middle Ages until modern times, despite a ban on horse meat by Pope Gregory III in 732. Horse meat was also eaten as part of Germanic pagan religious ceremonies in Northern Europe. The earliest horses evolved on the North American continent, and by about 12,000 BC, they had migrated to other parts of the world, becoming extinct in the Americas. The now extinct Hagerman horse of Idaho, about the size of a modern day large pony, is one example of an indigenous New World horse species. In the 15th and 16th centuries, Spaniards, followed by other European settlers, reintroduced horses to the Americas. Some horses became feral, and began to be hunted by the indigenous Pehuenche people of what is now Chile and Argentina. Initially, early humans hunted horses as they did other games; later, they began to raise them for meat, milk and transport. The meat was, and still is, preserved by being sun dried in the high Andes into a product known as charqui. France dates its taste for horse meat to the Revolution. With the fall of the aristocracy, its auxiliaries had to find new means of subsistence. The horses formerly maintained by the aristocracy as a sign of prestige ended up being used to alleviate the hunger of the masses. Horse meat gained widespread acceptance in French cuisine during the later years of the Second French Empire. The high cost of living in Paris prevented many working class citizens from buying meat such as pork or beef; in 1866, the French government legalized the eating of horse meat, and the first butcher's shop specializing in horse meat opened in eastern Paris, providing quality meat at lower prices. During the siege of Paris, horse meat, along with the meat of donkeys and mules, was eaten by anyone who could afford it, partly because of a shortage of fresh meat in the blockaded city, and also because horses were eating grain that was needed by the human populace. Though large numbers of horses were in Paris (estimates suggested between 65,000 and 70,000 were butchered and eaten during the siege), the supply was ultimately limited. Not even champion racehorses were spared (two horses presented to Napoleon III of France by Alexander II of Russia were slaughtered), but the meat became scarce. Many Parisians gained a taste for horse meat during the siege, and after the war ended, horse meat remained popular. Likewise, in other places and times of siege or starvation, horses are viewed as a food source of last resort. Despite the general Anglophone taboo, horse and donkey meat was eaten in Britain, especially in Yorkshire, until the 1930s, and, in times of postwar food shortages, surged in popularity in the United States and was considered for use as hospital food. A 2007 Time magazine article about horse meat brought to the United States from Canada described the meat as "a sweet, rich, superlean, oddly soft meat, and closer to beef than to venison". Meat from younger horses tends to be lighter in color, while older horses produce richer color and flavor, as with most mammals. Horse meat can be used to replace beef, pork, mutton, venison, and any other meat in virtually any recipe. Horse meat is usually very lean. Jurisdictions that allow for the slaughter of horses for food rarely have age restrictions, so many are quite young, some even as young as 16 to 24 months old. +Selected nutrients per 100 g (3.5 oz) Food source Energy Protein(g) Fat(g) Iron(mg) Sodium(mg) Cholesterol(mg)(kJ)(Cal)Game meat, horse, raw 21 5 3.8 53 52Beef, strip steak, raw 23 3 1.9 55 55

Өндіріс

Жылқыны азық-түлік үшін сойған елдердің көпшілігінде жылқыны ірі қара малға ұқсатып өңдейді, яғни ірі көлемді фабрикалық сою орындарында (сойғыштарда) оларды тұтқынға алынған бұрандалы мылтықпен есеңгіретіп, қанға батып өлтіреді. Азық-түлік өндірісі нашар дамыған елдерде жылқылар мен басқа да жануарлар қажеттілігіне қарай аулада, тамақ жейтін ауылдың ішінде немесе жақын маңында жеке-жеке союға жатады. +2018 жылы жылқы етінің ең ірі он өндірушісі

Ел | Мал саны | Өндіріс (тонна)
------- | -------- | --------
1. | 1,589,164 | 200,452
2. | 718,027 | 126,520
3. | 634,845 | 83,922
4. | 397,271 | 57,193
5. | 250,248 | 45,388
6. | 114,841 | 29,275
7. | 127,656 | 27,395
8. | 188,531 | 24,566
9. | 86,244 | 24,148
10. | 155,177 | 23,762
Барлығы | 4,262,004 | 642,621

2005 жылы жылқы етін өндіруші сегіз ел 700 000 тоннадан астам жылқы етін өндірген. 2005 жылы жылқы етін ең көп тұтынушы бес ел – Қытай (421 000 тонна), Мексика, Ресей, Италия және Қазақстан (54 000 тонна). 2010 жылы Мексика 140 000 тонна, Қытай 126 000 тонна, ал Қазақстан 114 000 тонна өнім өндірді.

Қолдану

Жылқылар ірі қара малмен салыстырғанда шөп пен дәнді етке айналдыру тиімділігі төмен болғандықтан, британдық заңнама жартылай жабайы жылқылардың да із-түсін анықтау үшін "аттық паспорттарды" қолдануды міндеттейді (бұл "тектік тексеру" деп те аталады), сондықтан көптеген жағдайларда ет экспортталғанға дейін Ұлыбританияда сойылады. Тіпті атақты жылқылар да сойыс орындарында аяқталуы мүмкін; 1986 жылғы Кентукки Дербисінің жеңімпазы және 1987 жылғы "Жылқысы" атағын алған Eclipse жүлдесінің иегері Фердинанд Жапонияда сойылған болуы мүмкін, әсіресе үй жануарларына арналған тамақ үшін. Жылқы етінің көбінесе үй жануарларына жем ретінде қолданылады деген жалған пікір бар. Көптеген елдерде, АҚШ сияқты, 1970 жылдары жылқы етін үй жануарларына жем ретінде пайдалануға тыйым салынды. Америкалық жылқы еті Еуропа мен Жапонияда деликатес саналады және құны бұзау етімен шамалас, сондықтан көптеген елдерде үй жануарларына беру үшін тым қымбат. Ветеринарлардың өлім инъекциясы арқылы өлтірген жылқыларының еті адамдарға жеуге жарамсыз, себебі уыт етте қалады; мұндай жануарлардың денелері кейде кремацияланады (удың болуына байланысты басқа да жою әдістері қиындық тудырады). Эвтаназияға ұшыраған жануарлардың қалдықтарын қайта өңдеуге болады, бұл тері, сүйек, май және т.б. құндылығын сақтап, балық азығы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл әдетте зертханалық сынамалар үшін (мысалы, шошқалар) инъекция арқылы эвтаназия жасалған жағдайларда қолданылады. Қайта өңдеуден кейін препараттың мөлшері (мысалы, барбитурат) мардымсыз болады. Кейбір препараттармен емделген жылқылардың денелері кейбір елдерде жеуге жарамды деп есептеледі. Мысалы, Канадалық ережелерге сәйкес, жылқыларда белгілі бір ауруларды емдеу үшін қолданылатын HY 50 препаратындағы гиалуронды, жылқы еті үшін сойылатын жануарларға беруге болмайды. Алайда, Еуропада осы препараттың мұндай әсері жоқ деп саналады және жылқы етінің жеуге жарамдылығына әсер етпейді.

Жылқы етін тұтыну

Жылқы еті Еуропа мен Азияның көптеген елдерінде кең таралған тағам болып табылады. Ұлыбритания, Оңтүстік Африка, Австралия, АҚШ және Канада сияқты ағылшын тілді елдерде бұл тағам кеңінен қолжетімді емес. Бразилияда, Ирландияда, Польшада және Израильде, сондай-ақ рома халқы арасында жылқы етін жеуге тыйым салынған. Испанияда, солтүстік аймақтан басқа, жылқы еті көбінесе желмейді, бірақ ел жылқыны тірі мал ретінде де, француз және итальян нарықтарына сойылған ет ретінде де экспорттайды. Жылқы еті Солтүстік және Латын Америкасының кейбір елдерінде желінеді, бірақ басқаларында заңсыз. Австралия мен Жаңа Зеландияның тағамдық стандарттар кодексінде "ет" деген анықтамаға жылқы кірмейді. Тонгада жылқы еті ұлттық тағам саналады, ал Америка Құрама Штаттарында, Жаңа Зеландияда және Австралияда тұратын тонгалық эмигранттар оны әлі де жақсы көреді, оның христиан миссионерлер бастапқыда оларға таныстырғанын айтады. Исламда бұрын жылқы етін жеу харам емес, макрух саналған, яғни одан аулақ болу керек, бірақ оны жеу шошқа етін жеу сияқты күнә емес, себебі оның басқа да маңызды пайдасы бар. Жылқы етін тұтыну Орталық Азия халықтарында, өткенде де, қазір де кең таралған, себебі жылқы өсіруге қолайлы далалар көп. Солтүстік Африкада жылқы еті кейде желінеді, бірақ тек ханафи мәзхабының сүнниттері ғана жейді, Магриб аймағында мүлдем желмейді. Жылқы еті еврейлердің тағамдық заңдарымен тыйым салынған, өйткені жылқылар кеудесіз және екі тілгілі емес, сондықтан кошер емес. VIII ғасырда папалар Григорий III және Захарий неміс миссионері Святой Бонифацийге, оның дінге өткізгендеріне жылқы етін жеуге тыйым салуды бұйырды, себебі ол германдық пұтқа табыну рәсімдерімен байланысты болған. Қазіргі уақытта Исландияда жылқы еті желінеді және осы мақсатта көптеген жылқылар өсіріледі. Шведтерде жылқы етіне деген көзқарас әлі де екіұшты, бұл осы бұйрықтан туындаған деп есептеледі. Генри Мейхью «Лондон еңбегі және Лондонның кедейлері» (1851) еңбегінде Лондон мен Париж арасындағы жылқының денесін қабылдау және пайдаланудағы айырмашылықты сипаттайды. Британдықтар жылқы етін қабылдамады, бірақ Франция мен Германия сияқты басқа еуропалық елдерде оны жеуді жалғастырды, онда папаның тыйым салғанына қарамастан, жылқының денесін сатушылар оны жиі сатты. Вестфалияда тіпті жабайы жылқыларды ет үшін аулау да жалғасты. Лондондықтар жылқы еті шұжыққа қосылып, өгіз еті ретінде сатылатын ішек-қарның шын мәнінде жылқы етінен жасалғанына күдіктенді. Жылқы етін жеуге қатысты ешқандай тыйым болмаса да, этникалық орыстар оны әдетте сапасы төмен, дәмсіз ет деп санайды және дүкендерде сирек кездеседі. Бұл ет татар, қырғыз және қазақтар сияқты тарихи түрде көшпелі халықтар арасында кең таралған.

Horse meat is commonly eaten in many countries in Europe and Asia. It is not a generally available food in some English speaking countries such as the United Kingdom, South Africa, Australia, the United States, and English Canada. It is also taboo in Brazil, Ireland, Poland and Israel and among the Romani. Horse meat is not generally eaten in Spain, except in the north, but the country exports horses both as live animals and as slaughtered meat for the French and Italian markets. Horse meat is consumed in some North American and Latin American countries, but is illegal in some others. The Food Standards Code of Australia and New Zealand definition of 'meat' does not include horse. In Tonga, horse meat is eaten nationally, and Tongan emigrants living in the United States, New Zealand, and Australia have retained a taste for it, claiming Christian missionaries originally introduced it to them. Earlier in Islam consuming horse meat is not haram, but makruh, which means it should be avoided, but eating it is not a sin like the eating of pork, due to its other important usage. The consumption of horse meat has been common in Central Asian societies, past or present, due to the abundance of steppes suitable for raising horses. In North Africa, horse meat has been occasionally consumed, but almost exclusively by the Hanafi Sunnis; it has never been eaten in the Maghreb. Horse meat is forbidden by Jewish dietary laws because horses are not ruminants and do not have cloven hooves and are therefore not kosher. In the eighth century, Popes Gregory III and Zachary instructed Saint Boniface, missionary to the Germans, to forbid the eating of horse meat to those he converted, due to its association with Germanic pagan ceremonies. Horse meat is now currently consumed in Iceland, and many horses are raised for this purpose. The culturally close people of Sweden still have an ambivalent attitude to horse meat, said to stem from this edict. Henry Mayhew describes the difference in the acceptability and use of the horse carcass between London and Paris in London Labour and the London Poor (1851). Horse meat was rejected by the British, but continued to be eaten in other European countries such as France and Germany, where knackers often sold horse carcasses despite the papal ban. Even the hunting of wild horses for meat continued in the area of Westphalia. Londoners also suspected that horse meat was finding its way into sausages and that offal sold as that of oxen was, in fact, equine. While no taboo on eating horse meat exists per se, it is generally considered by ethnic Russians to be a low quality meat with poor taste, and it is rarely found in stores. It is popular among such historically nomadic peoples as the Tatars, Kyrgyz, and Kazakhs.

Табулар

732 жылы Рим папасы Григорий III аттың етін жеуге қарсы күрес бастады. Кейбір елдерде Католик шіркеуінің бұл тыйымының әсері бүгінге дейін сақталып келеді, ал жылқы етіне деген ықыластан аулақ болуға, тіпті жек көруге дейін ұласты. Әлемнің басқа бөліктерінде жылқы еті кедейлердің тағамы ретінде қарастырылады және шошқа, сиыр еті сияқты басқа еттердің арзан баламасы саналады. Дегенмен, папа Григорийдің заңы қазірде күшін жойды, сондықтан католиктерге жылқы етін жеуге тыйым салынбайды (құрбандықта тұратын күндерден басқа). Антрополог Марвин Харристің сөзіне сәйкес, кейбір мәдениеттерде жылқы етін табу деп есептейді, себебі жылқы шөпті етке өңдеуде қара малға қарағанда тиімсіз. Жылқы етін күнделікті тамақ ретінде жеуден бас тартудың себебі тотемистік сенімдер болуы мүмкін, бірақ бұл ырымдық сою мен тұтынуға кедерес келтірмейді. Римдік деректерде айтылғандай, Эпона құдайына Галлия мен Оңтүстік Британияда кеңінен табынылған. Эпона – үш қырлы құдай, ол жылқы мен жылқышылардың қорғаушысы болған, оған жылқылар құрбандық шалынған; оған ирландтық Маха және уэльстік Рианнон теңестірілген. «Ақ құдай» атты еңбегінде Роберт Грейвс британдықтар мен олардың ұрпақтары арасындағы табудың себебі Эпонаға табыну және одан да ертерек болған рәсімдерге байланысты екенін айтқан. Уффингтонның ақ аты ежелгі жылқыға табынудың куәсі болуы мүмкін. Ежелгі Үндістанның кшатриялары жылқы құрбандықтары мен жылқы етін жеумен айналысқан, олардың бірі – Ведалар, Рамаяна және Махабхаратада жазылған Ашвамедха Яджня. Бірақ діни құрбандық кезінде жылқы "өлтірілмейді", керісінше, тұншықтырылып өлтіріледі. Сондай-ақ, ежелгі үндістер жылқы етін жеген. 1913 жылы Волга аймағындағы финн халқының марилері жылқы құрбандығын жасаған. Солтүстік елдер христианды қабылдаған кезде жылқы етін жеу – бұл түркі діннің белгісі саналды және тыйым салынды. Осы елдерде жылқы етін жеуге деген тартыншақтық бүгінге дейін сақталған.

In 732 AD, Pope Gregory III began a concerted effort to stop the ritual consumption of horse meat in pagan practice. In some countries, the effects of this prohibition by the Catholic Church have lingered, and horse meat prejudices have progressed from taboos to avoidance to abhorrence. In other parts of the world, horse meat has the stigma of being something poor people eat and is seen as a cheap substitute for other meats, such as pork and beef. In any case, Pope Gregory's law is no longer in force, so there is no prohibition now for Catholics to eat horse meat (other than on abstinence days). According to the anthropologist Marvin Harris, some cultures class horse meat as taboo because the horse converts grass into meat less efficiently than ruminants. Totemistic taboo is also a possible reason for refusal to eat horse meat as an everyday food, but did not necessarily preclude ritual slaughter and consumption. Roman sources state that the goddess Epona was widely worshipped in Gaul and southern Britain. Epona, a triple aspect goddess, was the protectress of the horse and horse keepers, and horses were sacrificed to her; she was paralleled by the Irish Macha and Welsh Rhiannon. In The White Goddess, Robert Graves argued that the taboo among Britons and their descendants was due to worship of Epona, and even earlier rites. The Uffington White Horse is probable evidence of ancient horse worship. The ancient Indian Kshatriyas engaged in horse sacrifices and horse meat consumption, one of which is Ashwamedha Yajna as recorded in the Vedas and Ramayana and Mahabharata, but in the context of the ritual sacrifice, it is not "killed", but instead smothered to death. Also Ancient Indians consumed horse meat. In 1913, the Finnic Mari people of the Volga region were observed to practice a horse sacrifice. When the Nordic countries were Christianized, eating horse meat was regarded as a sign of paganism and prohibited. A reluctance to eat horse meat is common in these countries even today.

Өндіріске қарсылық

Жылқыларды адамдарға тамақ ретінде өлтіруге АҚШ, Ұлыбритания және Грекия сияқты елдерде кеңінен қарсылық көрсетіледі, онда жылқылар көбінесе серік және спорттық жануарлар ретінде қарастырылады. Ежелгі Грецияда жылқылар құрметке ие болған, ал қазіргі Грецияда да жылқы союға заңмен тыйым салынған, себебі жылқылар серіктер саналады және сұлулықтың, күштің және мақтаныш сезімінің символы болып табылады. Сойылатын жылқылар үшін дәрілік препараттар қолданғаннан кейін союға дейін белгілі бір уақыт аралығында күту талап етілмейді. Француздық бұрынғы актриса және жануарлар құқығын қорғаушы Бриджит Бардо жылдар бойы жылқы етін жеуге қарсы күресіп келеді. Дегенмен, қарсылық бірауызды емес; 2007 жылы Лондон журналы Time Out оқырмандары арасында жүргізілген сауалнама көрсеткендей, жауап берушілердің 82% -ы шеф-аспаз Гордон Рамзидің өзінің мейрамханаларында жылқы етін ұсыну туралы шешімін қолдаған.

Аргентина

Аргентина жылқы етін өндіріп, экспорттайды, бірақ ол жергілікті тұтынуға пайдаланбайды және табу санатында қарастырылады.

Чили

Чилиде ол charqui-де қолданылады. Чилиде жылқы еті көшпелі халықтардың негізгі тамақ көзіне айналды, испандықтар әкелген жылқылар жабайыға кеткеннен кейін гуанакоға негізделген шаруашылықтан жылқыға негізделген шаруашылыққа тез көшті. Ірі қара етімен салыстырғанда жылқы еті жиі кездеспесе де, елдің кейбір ет дүкендерінде оны табуға болады. Әдетте, ол сиыр етінен арзан және көбінесе төменгі әлеуметтік топтармен байланысты.

Уругвай

Уругвайда жылқылар серіктестігі үшін құрметтеледі және жылқы етін жеуге болмайды, себебі бұл испан отаршылдығы дәуірінен бастау алған тыйым саналады. "Креолло жылқысының арқасында ел құрылды" деген мақал бар. Дегенмен, ел Франция мен Қытайға экспортталатын жылқы етін өндіреді. Сонымен қатар, жылқы етінен салам жасалатынына көптерім сенеді. Жылқыны сою – жабайы, бағыныссыз тайларды өлтірумен байланысты.

Канада

Квебекте жылқы етін сатумен айналысатын шағын бизнес бар. Ванкувердегі Гранвилл аралы базарында да жылқы еті сатылады. Time журналының бір рецензенты оны АҚШ-қа контрабандалық жолмен әкелгенде, ол "тәмді, бай, өте жұқа, ерекше жұмсақ ет екенін көрсетті, бұғы етінен гөрі сиыр етіне жақын". Осыған қарамастан, Канаданың көп бөлігі жылқы етін жеуге қарсы тұру сезімін ағылшын тілінде сөйлейтін әлемнің қалған бөлігімен бөліседі. Бұл көзқарас Альбертада ерекше айқын, онда провинцияның негізі қаланғаннан бері күшті жылқы жарысы және асылдандыру индустриясы мен мәдениеті қалыптасқан, бірақ Форт-Маклаудта көптеген жылқылар ет үшін сойылады, ал Калгаридегі кейбір қасапшылар оны сатады. 2013 жылы швейцариялық телеарна SRF-тің тұтынушыларды қорғау бағдарламасы Kassensturz Альберта штатының Форт-Маклауд қаласында орналасқан Bouvry Exports ат ет фермасындағы жануарлардың нашар жағдайы туралы хабарлады. Швейцарияға жылқы етін импорттаушы Migros компаниясы Bouvry компаниясымен жануарлардың әл-ауқатын жақсарту үшін жұмыс істей бастады, бірақ 2015 жылы Migros Bouvry-мен байланысын үзді, себебі жақсартулар жасалса да, олар жеткілікті болған жоқ. Migros "2020 жылға дейін барлық шетелдік жеткізушілерді қатаң швейцариялық стандарттарға жеткізуді" мақсат еткен.

Мексика

2005 жылы Мексика жылқы етін өндіру бойынша әлемде екінші орында болды. 2009 жылы ол әлемдегі жылқы етін өндіруші елдердің ішінде бірінші орынға шықты.

Америка Құрама Штаттары

Жылқы еті АҚШ-та көбінесе жегілмейді және көптеген штаттарда тыйым салынған. Америка мәдениетінде бұл Ұлыбританиядағы сияқты айыпты көріс есептеледі. 1960 жылдан бері (2007 жылдың соңғы тоқсанына дейін) АҚШ-та өндірілген жылқы етінің барлығы тек экспортқа, негізінен Еуропалық Одаққа жөнелтілді. Дегенмен, Техас сияқты бірнеше штаттарда жылқы экспорттау бизнесі дамып келеді, олар негізінен жылқыны Канада немесе Мексикадағы мал сою орындарына экспорттайды. АҚШ-та жылқы етін тұтынуды шектеу жергілікті, штаттық және федералдық деңгейдегі заңнамамен реттеледі. Көптеген штаттар жылқы етін сатуға тыйым салатын немесе жылқы союды толығымен тыйымдайтын заңдар қабылдады. 1998 жылы Калифорния штатында жылқы, пони, есек немесе қашырды адамның тұтыну үшін пайдаланатынын білген жағдайда иелену, беру, қабылдау немесе ұстау заңсыз деп жарияланды, сондай-ақ жылқы сою немесе жылқы етін тұтынуға сату қылмыстық құқық бұзушылық болып есептеледі. 2007 жылы Иллинойс штатының Бас Ассамблеясы мемлекеттік актінің 95-02 нөмірін қабылдады, ол штаттың жинақталған заңдарының 225-тарауының 635-бабын өзгертіп, адамдарға арналған жылқы сою және Техас ауыл шаруашылығы кодексінің 149-тарауына ұқсас жылқы еті саудасына тыйым салды. Жылқы союға немесе жылқы етін сатуға тыйым салған басқа штаттарға Нью-Джерси, Оклахома және Миссисипи кіреді. Сонымен қатар, Флорида, Массачусетс, Нью-Мексико және Нью-Йорк сияқты бірнеше штаттар осы практиканы заңсыз деп жариялауға бағытталған заң жобаларын ұсынды. Федералдық деңгейде 2001 жылдан бері Палата мен Сенатта жылқы союға тыйым салу туралы бірнеше заң жобалары үнемі ұсынылып келеді, бірақ ешқайсысы қабылданбады. Алайда, 2007 жылдан бері жылқы етін мемлекетаралық сату мен экспорттау үшін қажетті міндетті тексерулерді жүргізу үшін федералдық қаражатты пайдалануға тыйым салатын бюджеттік ереже де күшіне енді. Бұл шектеу 2011 жылы 2012 қаржы жылына арналған біріктірілген және одан әрі жалғасатын қаржыландыру туралы заңның бөлігі ретінде уақытша алынып тасталды, бірақ ол 2014 қаржы жылына арналған Ауыл шаруашылығы жөніндегі заңға және кейінгі федералдық бюджеттерге қайта енгізілді, осылайша кез келген жергілікті жылқы сою операцияларын жүргізуге мүмкіндік берілмейді. 2007 жылға дейін АҚШ-та тек үш жылқы сою орны ғана шетелдік нарықтарға экспорттау үшін жұмыс істеді, бірақ олар жоғарыда аталған Иллинойс және Техас штаттарының заңдарының жылқы союға және жылқы етін сатуға тыйым салғандығын растаған сот шешімдерінен кейін жабылды. АҚШ-та жылқы етіне қатысты айыпты көріс 2017 жылдың мамыр айында Питтсбургтің Лоуренсвилл ауданындағы мейрамханада француз канадалық шеф-аспазшыларды шақырып, арнайы шара ретінде жылқы тартары бар тағамды ұсынған кезде қайтадан ұлттық назар аударды. Бұл мейрамхана, әдетте жылқы етін ұсынбайтын (Пенсильванияда оны ұсыну және тұтыну заңды), USDA-дан тексеруден өтті және оны қайтадан ұсынбау туралы ескерту алды. Содан кейін Change.org петициясы Пенсильванияда жылқы етін ұсынуды заңсыз етуді қолдау үшін жарияланды. 1920 жылдардан бастап 1950 немесе 1960 жылдарға дейін, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қысқа үзіліске дейін жылқы еті консервіленген және көптеген компаниялармен көптеген брендтермен, ең танымалдары Кен Л Рационмен ит тамағы ретінде сатылды. Жылқы еті ит тамағы ретінде соншалықты танымал болды, 1930 жылдары осы нақты сұранысқа жауап беру үшін жыл сайын 50 мыңнан астам жылқы өсіріліп, сойылып келді.

Horse meat is generally not eaten in the United States, and is banned in many states in the country. It holds a taboo in American culture very similar to the one found in the United Kingdom. All horse meat produced in the United States since the 1960s (until the last quarter of 2007) was intended solely for export abroad, primarily to the European Union. However, a thriving horse exportation business is going on in several states, including Texas, primarily exporting horses to slaughterhouses in either Canada or Mexico. Restriction of human consumption of horse meat in the U. S. has involved legislation at local, state, and federal levels. Several states have enacted legislation either prohibiting the sale of horse meat or banning altogether the slaughter of horses. California outlawed in 1998 via ballot proposition the possession, transfer, reception, or holding any horse, pony, burro, or mule by a person who is aware that it will be used for human consumption, and making the slaughter of horses or the sale of horse meat for human consumption a misdemeanor offense. In 2007, the Illinois General Assembly enacted Public Act 95 02, amending Chapter 225, Section 635 of the state's compiled statutes to prohibit both the act of slaughtering equines for human consumption and the trade of any horse meat similarly to Texas Agriculture Code's Chapter 149. Other states banning horse slaughter or the sale of horse meat include New Jersey, Oklahoma, and Mississippi. In addition, several other states introduced legislation to outlaw the practice over the years, such as Florida, Massachusetts, New Mexico, and New York. At the federal level, since 2001, several bills have been regularly introduced in both the House and Senate to ban horse slaughter throughout the country without success. However, a budgetary provision banning the use of federal funds to carry out mandatory inspections at horse slaughter plants (necessary to allow interstate sale and exports of horse meat) has also been in place since 2007. This restriction was temporarily removed in 2011 as part of the Consolidated and Further Continuing Appropriations Act for Fiscal Year 2012 but was again included in the FY2014 Agriculture Appropriations Act and subsequent federal budgets, hence preventing the operation of any domestic horse slaughter operation. Until 2007, only three horse meat slaughterhouses still existed in the United States for export to foreign markets, but they were closed by court orders resulting from the upholding of aforementioned Illinois and Texas statutes banning horse slaughter and the sale of horse meat. The taboo surrounding horse meat in the United States received national attention again in May 2017 when a restaurant in the Lawrenceville section of Pittsburgh served a dish containing horse tartare as part of a special event the restaurant was hosting with French Canadian chefs as guests. The restaurant, which otherwise does not serve horse meat (which is legal to serve and consume in Pennsylvania), received an inspection and a warning from the USDA not to serve horse meat again. A Change. org petition subsequently went up to advocate making serving horse meat illegal in Pennsylvania. From the 1920s and through the 1950s or 1960s, with a brief lapse during World War II, horse meat was canned and sold as dog food by many companies under many brands, most notably Ken L Ration. Horse meat as dog food became so popular that by the 1930s, over 50,000 horses were bred and slaughtered each year to keep up with this specific demand.

Австрия

Жылқы етінен жасалған Леберкезе арнайы жылқы сою орындарында және кейде түрлі сауда орындарында, нанмен бірге сатылады. Кнедлингтерді жылқы етімен, шпинатпен немесе Тироль Граукезесінен (қышқыл сүттен жасалған ірімшік) де дайындауға болады. Мұндай кнедлингтер кейде жеке, сорпада немесе гарнир ретінде беріледі.

Бельгия

Бельгияда жылқы еті (голланд тілінде paardenvlees және француз тілінде viande chevaline) көптеген дайындамаларда танымал. Жұқа, түтінделген және кесілген жылқы етінің филесі (paardenrookvlees немесе paardengerookt; француз тілінде filet chevalin) бутербродтармен немесе суық салаттың бір бөлігі ретінде ұсынылады. Жылқы стейктерін көптеген ет дүкендерінен табуға болады және олар түрлі дайындамаларда қолданылады. Вильворде қаласында жылқы етінен дайындалған тағамдарға маманданған бірнеше мейрамхана бар. Жылқы шұжығы Локерен (Lokerse paardenworst) және Дендермондедегі белгілі жергілікті ерекшелік, сонымен қатар Еуропалық деңгейде танымал. Саламға ұқсас, түтінделген немесе кептірілген жылқы және шошқа етінен жасалған шұжық, шошқа және/немесе сиыр еті шұжықтарынан ерекшелену үшін шаршы пішінде сатылады. Рупель өзені маңындағы Фламанд аймағы шеп деп аталатын жылқыдан жасалған тұшпарасымен де танымал, ол иықтан (немесе ұқсас бөліктерден), қоңыр сырадан, пияз бен горчицадан дайындалады. Шеп әдетте картоп фри, майонез және шикі бельгиялық эндиве салаттарымен беріледі.

Болгария

Болгариядағы кейбір мейрамханаларда жылқы еті беріледі, оны көбінесе стейк және бургер түрінде жеуді ұнатады. Жалпы тұтынуға кеңінен таралмағанмен, жылқы еті өткен ғасырдың 60-70 жылдарындағы танымалдылығын қайтадан жинап жатыр, сол кезде оны шұжық және тартар да дайындап жеген.

Финляндия

Жылқы еті қасапханаларда және етке мамандандырылған дүкендерде қолжетімді, бірақ кейде оны супермаркеттерде де, әсіресе ұнтақталған күйде табуға болады. Жылқы етін жеудің ең көп таралған түрі – шұжық, әсіресе меттвурст (Mettwurst) – шошқа, сиыр және жылқы етін қосылған, тұздалған және түтінделген шұжық. Финляндиялықтар жылына бір адамға шаққанда шамамен 400 грамм жылқы етін тұтынады, ал ел жылына 300-400 мың килограмм ет өндіреді, сондай-ақ Канада, Мексика немесе Аргентина сияқты елдерден жылына 1,5 миллион килограммға жуық ет импорттайды. Жылқы еті өндіру үшін арнайы өсірілмейді және дәрі-дәрмектермен емделген немесе антибиотиктер салынған жылқының етін пайдалануға қатаң заңдар қолданылады. Жылқыға арналмаған дәрілермен емделген немесе ветеринарлық бақылаудан өтпеген жылқының етін пайдалануға толық тыйым салынған.

Франция

Францияда жылқы етін сататын арнайы дүкендер (boucheries chevalines) бар, себебі бұрынғыда қарапайым ет дүкендеріне оны сатуға тыйым салынған. Алайда, 1990 жылдардан бері оны супермаркеттердегі ет бөлімдерінен және басқа да жерлерден табуға болады. 1870 жылғы Париж қоршауы кезінде жылқы еті көп мөлшерде желінді, тіпті ол жоғары тағамдардың менюлеріне де қосылған. Ат майы француз картопын қуыру үшін өте бағалы саналады, бірақ қазіргі уақытта оны сирек қолданады.

Германия

Ағылшын тілінде сөйлейтін елдердегідей табу болмаса да, неміс заңы бұрын жылқы етін тек арнайы мал союшылар (Pferdemetzgereien) ғана сатуға рұқсат берген. Бұл шектеу 1993 жылы жойылды, бірақ содан бері тек аз ғана қарапайым ет дүкендері жылқы етін сата бастады. 2018 жылғы мәліметтерге сәйкес, жылқы етінің көп бөлігі әлі де мамандармен сатылып, олардың кейбіреулері пошта арқылы да жеткізіп жүрді. Германияның көптеген аймақтарында жылқы етінен жасалған дәстүрлі тағамдардың рецепттері бар. Рейнланд аймағында, Кельн және Дюссельдорф маңындағы мейрамханалар көбінесе жылқы етінен жасалған дәстүрлі Sauerbraten ұсынады, әдетте оның қатарında сиыр етінен жасалғаны да таңдауға болады. Басқа дәстүрлі жылқы еті тағамдарына швабтық Pferderostbraten (жақсы пісірілген жылқы еті), бавариялық шұжық түрлері, мысалы, Rosswurst және Ross Kochsalami, сондай-ақ Ross Leberkäse (еттен жасалған пирог) жатады. 2013 жылғы ет қоспасын ауыстыру оқиғасы неміс билігі дайын тағам өнімдерінде, соның ішінде мұздатылған лазаньяда жылқы етін анықтағаннан кейін басталды, онда ол жалған түрде сиыр еті деп көрсетілген. Бұл дұрыс емес таңбалау ЕО билігін барлық өңделген ет өнімдерінің тегін көрсету жөніндегі Еуропалық комиссияның ұсыныстарын жариялауды жеделдетуге итермеледі.

Венгрия

Венгрияда жылқы еті көбінесе салам мен шұжыққа қолданылады, әдетте шошқа етімен қосылып, сондай-ақ гуляш пен басқа да қайнатылған тағамдарға да салынады. Осы өнімдер көптеген супермаркеттерде және қасап дүкендерінде сатылады.

Исландия

Исландияда жылқы етін майдалап, стейк ретінде де жейді, сондай-ақ қайнатпалар мен фондюде қолданылады, оның айқын дәмі үшін бағаланады. Бұл аралдың мәдениеті мен тарихында ерекше орын алады. Исландия халқы 732 жылы Рим папасы III Григорий жылқы етін жеуге тыйым салғаннан кейін, негізінен жылқы етінен бас тарту мәселесіне байланысты христиан дінін қабылдауға ұзақ уақыт бойы қарсылық көрсеткен, себебі ол Солтүстік Еуропадағы көптеген язычничество обрядтары мен құрбандықтардың маңызды бөлігі болған. 1000 жылы язычничество скандинавиялықтар христиан дінін қабылдағаннан кейін жылқы етін жеуге тыйым салынды. Бұл тыйым осы кездегі көптеген адамдардың санасына сіңіп, олар жылқы етін тірі қарамады, тіпті жеуге де батылмады. Тіпті 18 ғасырдағы қатал ашаршылық кезінде де көптеген адамдар жылқы етін жемеді, ал жегендер айыпталды. 1757 жылы тыйым алынып, қылмыстық жазадан босатылды, бірақ жылқы етіне деген жалпы наразылық 19 ғасырға дейін, тіпті одан да ұзаққа созылды, және оны тұтыну кедейліктің белгісі ретінде қарастырылды. Бүгінде де жылқы еті аса танымал емес (2015 жылы Исландияның ет өндірісінің 3,2%), бірақ бұл діни іздерге емес, аспаздық дәстүр мен ат спортының танымалдығына байланысты.

Мальта

Мальтада жылқы еті қуырылып, томат немесе қызыл шарап соусында сағаттап баяу пісіріледі. Жылқы етін сататын бірнеше дүкендер әлі де бар, және кейбір мейрамханаларда осы әлі де тамашалауға болады.

Нидерланды

Нидерландыда түтінделген жылқы еті (paardenrookvlees) кесілген ет ретінде сатылады және нанмен желінеді. Оңтүстік Нидерландыдағы "зурвлейс" сорпасының негізгі құрамы жылқы еті болып табылады. Сонымен қатар, сиыр етінен жасалған нұсқалары да бар. Жылқы еті шұжықтарда (paardenworst және frikandel), қуырылған жылдам дайындалатын тағамдарда және дайын сорпаларда да қолданылады.

Норвегия

Норвегияда жылқы еті көбінесе vossakorv және svartpølse сияқты ысталған ет өнімдерінде, ал сирек жағдайда стейк, hestebiff ретінде қолданылады. Христиандыққа дейінгі Норвегияда жылқы – құнды мал саналған. Жылқы еті жеу – адамның зор байлығын көрсетуші белгі, ал оны құдайларға құрбан ету – ең жоғары құрметтің нышаны деп есептелген. Норвегиялықтар христиан дінін қабылдағаннан кейін, жылқы жеуге тыйым салынды, себебі бұл пұтқа табынушылардың діни ғұрпы болғандықтан, оны діннен тайғанаудың белгісі деп қарастырды.

Польша

Егде жасқа келген жылқылар көбінесе Италияға тірідей сойылу үшін экспортталады. Бұл практика көп дау тудырады. Польшада жылқылар көбінесе достас жануарлар ретінде қарастырылады, және поляктардың көпшілігі сойылу үшін тірі экспортқа қарсы. Польшада жылқы етін жеу дәстүрі бар (мысалы, шұжық немесе стейк-тартар). Жылқы етін тұтыну, басқа еттер тапшы болған кезде, екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі коммунистік кезеңде ең жоғары деңгейге жеткен.

Испания

Сечина – сиыр немесе жылқы етінен жасалған шұжық, ол деликатес саналады. Бұл үшін құлындардың еті (carne de potro) жылқы етінен артық таңдалады. Жылқы етін супермаркеттерде оңай табуға болады, көбінесе оны қайнатып немесе стейк ретінде дайындайды. Анемиямен ауырған балаларға жылқы еті беру жиі кездесетін практика. Испанияда жалпыға ортақ тыйым болмаса да, жылқы етін тұтыну шошқа, сиыр немесе қозы етімен салыстырғанда аз.

Швеция

Түтінделген, құрғатылған жылқы еті "гамбургеркёт" (нақтырақ айтқанда, hamburgerkött – гамбургер еті) деген атпен кеңінен қолжетімді. Ол әдетте өте жұқа тілімделген, құрамында тұзы көп, деликатес ветчинасын еске түсіреді және қаптамадағы ет ретінде жылқы еті (hästkött деп көрсетіледі) негізгі ингредиент ретінде тізілуі мүмкін. Жылқы етінен жасалған бірнеше түтінделген шұжық түрлері, оның ішінде Густафскорв та ерекше танымал, әсіресе олар өндірілетін Даларна провинциясында. Густафскорв, салями немесе метворст сияқты, бутербродқа осы еттердің орнына қолданылуы мүмкін.

Швейцария

Швейцарияда жылқы еті кеңінен қол жетімді және тұтынылады, онға қатысты ешқандай тыйым жоқ. Швейцарияда жануар текті азық-түліктер туралы заңдарда жылқылар азық-түлік өндірісіне рұқсат етілген жануарлар түрі ретінде нақты көрсетілген. Жылқы стейкі мейрамханаларда кеңінен ұсынылады. Мұнда маринадталған, түткізілген деликатес – "Мостброкли" сиыр немесе жылқы етінен дайындалады. Жылқы еті Швейцарияның неміс тілінде сөйлейтін солтүстігінде түрлі сосискалар жасау үшін де қолданылады. Солтүстік Италиядағыдай, Швейцарияның итальян тілінде сөйлейтін оңтүстігінде жергілікті "саламетти" (сосискалар) жылқы етінен жасалуы мүмкін. Жылқы "Бургиньонн" фондуында да қолданылуы мүмкін.

Австралия

Австралиялықтар көбінесе жылқы етін жемейді, бірақ Еуроодақ елдеріне экспорттайтын жылқы сою өнеркәсібі бар. 1981 жылғы Австралиядағы ет алмастыру оқиғасы кезінде жылқы және кенгуру етінің экспортқа сиыр еті деп жалған белгіленгені анықталды. Жылқы етінің экспорты 1986 жылы 9 327 тоннаға жеткен, ал 2003 жылы 3 000 тоннаға төмендеді. Бұл кәсіпорындар Оңтүстік Австралиядағы Питерборо қаласында (SAMEX Peterborough Pty Ltd) және Квинсленд штатындағы Кабультур қасапханасында (Meramist Pty Ltd) орналасқан. Британдық ауыл шаруашылығы саласының бір веб-сайты 2009 жылға қарай Австралияның жылқы еті өндірісі 24 000 тоннаға дейін өскенін хабарлады.

Батыс Австралия

2010 жылғы 30 маусымда Батыс Австралияның ауыл шаруашылығы министрі Терри Редман Батыс Австралиялық ет өндіруші Винс Гарреффаға адамдарға тұтыну үшін жылқы етін сатуға соңғы рұқсат берді. Винс Гарреффа – Mondo Di Carne компаниясының иесі, ол ірі көлемде ет жеткізуші және Батыс Австралиядағы көптеген кафелерге, мейрамханаларға және қонақүйлерге ет тауартәсіп береді. Ол жылқы етіне ішкі нарық жоқ екенін, бірақ экспорттық нарықтың табысты екенін айтты. Сондай-ақ, құрастырмада «жылқы етін жеуден туындаған зиянды заттарды жою үшін қамыс түбірінің шырынын ішуге және абрикос дәнін жеуге болады» делінген. Оңтүстік Қытайдағы жергілікті тағамдардың ішінде Гуйлиньдегі жылқы етімен жасалған күріш лапшасы (马肉米粉; Пиньинь: mǎròu mǐfěn) және Гуйчжоу провинциясының Хуйшуй ауданындағы жылқы етінен жасалған қайнатылған тағам (马肉火锅; Пиньинь: mǎròu huǒguō) бар.

Индонезия

Индонезияда жылқы етінен жасалған ат сатай (жаванша: sate jaran, индонезияша: sate kuda) деп аталатын сатайдың бір түрі бар (шашқа қадалған, грильденген ет кесектері, бұрышталған соуспен беріледі). Бұл Йогьякарта тағамы кесілген жас пияз, бұрыш және тәтті соя соусымен беріледі. Жылқының күштің көзі екеніне сеніледі және оны жеудің адамның денсаулығын жақсартады деп ойлайды.

Жапония

Жапон тағамында шикі жылқы еті 桜 деп аталады; сакура немесе сакура "әсем гүлді" білдіреді, нику "етті" білдіреді; 桜肉; сакуранику оның қызғылт түсіне байланысты. Оны соя соусына батырылған жұқа кесінділерде шикідей, сашими ретінде ұсынуға болады, көбінесе оған имбирь, пияз, сарымсақ және/немесе шисо жапырақтары қосылады. Бұл жағдайда ол басаши (馬刺し) деп аталады. Басаши Жапонияның кейбір аймақтарында танымал және көбінесе изакая барларында ұсынылады. Көбінесе мойыннан алынатын май да басаши ретінде табылады, бірақ ол қызғылт емес, ақ түсті. Жылқы еті кейде якинику (барбекюдің бір түрі) мәзірінде де кездеседі, онда оны багуши (馬串) деп атайды; шисо жапырағына оралған шикі жылқы етінің жұқа кесінділері кейде ұсынылады. Кумамото, Нагано және Оита басашимен танымал, сондай-ақ Тохоку аймағында да кең таралған. Жапониядағы кейбір консервіленген ет өнімдерінің құрамында жылқы еті де болады. Ет үшін жергілікті жылқы өсіруден басқа, Жапония тірі жылқыларды (Канада мен Франциядан) және бірнеше елден ет импорттайды. Жапонияға жылқы етін экспорттаушы бес ірі ел – Канада, Мексика, Италия, Аргентина және Бразилия.

Моңғолия

Моңғол тағамдарына қазақтардың аймақтық деликатес ретінде дайындайтын тұздалған жылқы етінен жасалған қазы кіреді. Жалпы, моңғолдар сиыр және қой етін көбірек жейді (бірақ Монғолияның суық қысында кейбіреулер холестерині төмен болғандықтан жылқы етін жақсы көреді). Оны қатырмай сақтайды, және дәстүр бойынша жылқы еті денеге жылу береді деп есептейді. Азияның басқа елдері Монғолиядан өңделген жылқы етін импорттайды.

Филиппин

Филиппинде жылқы еті (лукба, тапанг кабайо немесе кабайо) – ылғалды базарларда кеңінен сатылатын деликатес. Оны лимон шырыны, соя соусы немесе балық соусына маринадтап, содан кейін қуырып, мақтап жеу үшін сірке сумен қоса береді.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореяда жылқы еті көбінесе желінбейді, бірақ Жежу аралында жылқының, әсіресе мойыннан алынған шикі еті деликатес саналады.

Тонга

Тонгада жылқы еті бүкіл елде желінеді. Бұл тағам тонгалық диаспорасының арасында да кең таралған.