Жюль Рене Люсьен Бельбеноит: Қылмыскер мен жазушының өмірі

Кіріспе

Француз қылмыскері және жазушысы (1899–1959)

Жюль Рене Люсьен Белбенойт (ʁəne bɛlbənwa; 4 сәуір 1899 – 25 ақпан 1959) – Devil's Island-те тұтқын болған және АҚШ-қа қашып құтылған француз тұтқыны. Ол кейіннен өзінің бастан кешкендері туралы "Құрғақ гильотина" (1938) және "Тозақ сотта" (1940) атты естеліктерін жариялады.

Ерте өмір

Рене Белбенойт 1899 жылдың 4 сәуірінде Парижде дүниеге келген. Балалық шағында, 1900-ші жылдары, Бельбенойтты анасы Луиза Домиер тастап кетті, ол Ресей патшасының балаларына мұғалім болып жұмыс істеді. Белбенойттың әкесі Луи Белбенойт Париж-Орлеан экспрессінің дирижері болып жұмыс істеді, ол үйде сирек болды және жас Ренеді өзі өсіре алмады. Сондықтан Белбенойт әжесі мен атасымен бірге тұруға жіберілді. 1911 жылы, Белбенойт 12 жаста болғанда, оның әжесі мен атасы кенеттен қайтыс болды және ол қайтадан қамқоршыға зәру болып, Парижге кетті, онда ол өзінің ағасымен бірге тұрып, танымал түнгі клубта жұмыс істеді. 1913 және 1916 жылдар аралығында Белбенойт ағасының түнгі клубында, Париждегі Пигаль алаңында орналасқан Café du Rat Mort клубында жұмыс істеді. Өзіне-өзі табыс тапқан жасөспер он жылдың 1916 жылы ұсақ-түйек ұрлық жасағаны үшін заң алдында танымал болды және түзеу мекемесінен құтыла алмады. 1916-1917 жылдары Белбенойт Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз армиясында көзге түсетіндей қызмет етті. Ол Верден шайқасынан 17 жасында аман қалды. Белбенойт 1918 жылы, 19 жасында, әскери шақырудан бұрын ерікті болып тіркелді және француз армиясы 1918 жылдың 11 қарашасында Франция мен Германия арасындағы Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған келісімге қол қойғанда әскери қызметін өтеді. Ол 1920 жылы әскерден босады.

Қалпына келтіру

1920-1921 жылдары Белбенойт бірнеше алаяқтық, ұрлық және дүкеннен ұрлау қылмыстарын жасады. Белбенойт Тур, Сен-Назер, Шартр қалаларында бұрын танысқан адамдарымен бірге түрлі қылмыстарға қатысты. Ол адамдарды алдап, ұрлап, тонады – бұл оқиғалар бір жылдан астам уақытқа созылды. Белбенойт көптеген құрбандарды жинады. Белбенойт құрбандарды таңдауда ешқандай нақты критерийлерді қолданбады. 1921 жылдың маусым айында Белбенойт Бесансондағы бір мейрамханада күніне сегіз франк жалақымен, тамақ пен тұру тегін, ыдыс жуушы болып жұмыс істеді. Жұмыс істегеніне 11 күн өткен соң, Белбенойт 4000 франк ақшасы бар әмианды, содан кейін Бесансоннан кету үшін мотоциклді ұрлап, Нант қаласына көшіп кетті. Нантқа келгеннен кейін Белбенойт жұмыссыз қалды, бірақ көп ұзамай Бен Али сарайында, Контесса д'Энтремуздің меншігінде, жеке қызметкер болып жұмыс істеді. Жұмыс берушісінің мейірімділігіне қарамастан, Белбенойт сарайда бір ай ғана жұмыс істеді. 1921 жылдың тамызында Бен Али сарайында жұмыс істеп жатқанда, Белбенойт сарайдың мүмкіндігін пайдаланып, Контесса д'Энтремуздің інжу-маржанын және оның киім үстелінен ақша ұрлады. Белбенойт дереу қашып, Парижге баратын пойызға отырды. Парижде екі күн болғаннан кейін ол Дижонға барды. 1921 жылдың 18 тамызында Белбенойт Дижондағы бір мейрамханада официант болып жұмысқа орналасты. Келесі күні ол басшысының кеңсесіне еніп, кассадан 2800 франк ұрлап, пойызбен Парижге қашып кетті. Парижге келгеннен кейін Белбенойт басшысына хат жазып, 2800 франк үшін алғыс айтты. Басшы шағымданып, полиция хаттағы мөрді пайдаланып, Париж банкіне барып, хатты жіберген адамды 22 жасар Рене Белбенойт деп анықтады. Ол Тур, Сен-Назер, Шартр, Нант және Бесансон қалаларында іздеп отырған қылмыскер еді.

Тұтқындау және сотталу

Рене Белбенойт 1921 жылғы 21 тамызда Парижде тұтқындалып, сотқа дейінгі қамауға алынды. Түрмеде болғанда, Дижондағы мейрамханадан ұрлық жасағаны үшін алғашқы айыптаудан кейін Белбенойтке бірнеше ұрлық, алаяқтық және алдау жасағаны үшін де айып тағылды. Белбенойт жасаған әрекеттері қылмыс болғанмен, жас жігіт қайталап қылмыс жасаған адам ретінде, Дижон қалалық сотына жіберілді. Белбенойт 1922 жылғы 22 мамырда Дижон қалалық сотында Тұр, Сен-Назер, Шартр, Безансон, Нант және Дижон қалаларында жасалған алаяқтық, ұрлық және дүкеннен ұрлық жасағаны үшін сотқа алынды. 23 жасында Белбенойттың өмірінде ауыр оқиғалар көп болған, ол кешірімділікке бейім емес еді. Сонымен қатар, сот барысында Белбенойт өзін тыныш ұстады, өкініш білдірмеді және мақтанғаны байқалды. Сот Белбенойттың қайталап қылмыс жасауына байланысты, ол өз жолын түзеуге қабілетсіз деп санады. Кінәлі деп танылған Белбенойт Француз Гвианасындағы жазалау колониясында 8 жылға мәжбүрлі еңбекке кесілді. "Екі еселеу" принципі бойынша, бұл үкім белгіленген мерзімді өтегеннен кейін, сотталған адам Франция материгіне оралуға мүмкіндік алғанға дейін, Француз Гвианасында өзінің жаза мерзіміне тең уақыт өткізуі керек еді. Өзінің өліміне дейін Гвианада қалуға мәжбүр еткен үкімін (босатылғаннан кейін де) наразылық білдіріп, Белбенойт кассациялық шағым берді, бірақ кассациялық сот бірнеше айдан кейін шағымын қабылдамады. Белбенойт 1923 жылғы қаңтарда Француз Гвианасындағы түрме жазасын күту үшін Сен-Мартен-де-Ре түрмесіне орналастырылды. 1923 жылғы 7 маусымда таңертең Белбенойт "Мартиньер" жүк кемесімен Сен-Мартен түрмесінен шықты. Сапар 14 күнге созылды, осы уақытта Багнена сотталған барлық тұтқындар – кісі өлтірушілер мен ұрылар тасымалданды, соның ішінде кейбіреулері сапар барысында босатылған басқа тұтқындарды өлтірді.

Түрмеге қамау

Рене Белбеноит 1923 жылғы 21 маусымда “көшірілген” статусымен Сен-Лоран-дю-Марони жазалау колониясына келді. Белбеноит 24 жасында бір түрмелік Леонске алғашқы қашу жоспарын ұсынды, ол да қашуға ниеттенді. Тәжірибелі тұтқындардың ескертулеріне қарамастан, екеуі де қашу үшін азық-түлік пен сал дайындады. 1923 жылғы 14 тамызда Белбеноит Леонспен бірінші рет қашуға тырысты. Олар салға отырды, бірақ теңіз ағыны күшті болғандықтан, екеуі де француз жағалауынан бірнеше шақырым жерге жағаға тірелді. Олар түнді ауыр жағдайда өткізді, кейін ол “Құрғақ гильотина” мемуарында баяндағандай. Ертесіне Рене мен Леонс салға қайта отырып, Голландиялық Гвианаға жетті. Жағалауға шыққаннан кейін, олар джунгли арқылы өтуге мәжбүр болды, сол кезде үндістер тобы оларды қоршап алып, Сен-Лоран-дю-Марони жазалау колониясына қайтарды. Екеуі де қашып құтылуға тырысқандарға арналған Митар дю Багнеге жіберілді, онда бір тұтқынды өлтіру жиі кездесетін жағдай еді. Белбеноит өлімнен құтылды. Митардан шыққаннан кейін, Каендегі түрмеде медбике болып жұмыс істеп, жаңа қашу жоспарын жасады. 1924 жылғы 18 қарашада, сағат 21:00 шамасында Белбеноит тағы да қашып кетті, ол “Лулу”, “Жипси”, “Жожо” (Жипсидің серігі), “Ле Баск” және тағы үш “қатыгез жігіттен” тұратын топпен бірге. Ертесіне таңертең жел қашып шыққандарды Голландиялық Гвиана жағалауына қарай бағытын бұрып жіберді. Содан кейін, өзін “коннасьер” деп атаған “Ле Баск” (қашқындардың бірі) топты каноэге арқан байлауға көндірді. Арқан қатты толқындарда жыртылып, азық-түлікті алып кетті. Қалғандары ашуланып, “Лулудың” бұйрығымен “Ле Баскты” жүрегіне пышақ салды. Бірнеше күннен кейін, ұзақ сапардан кейін “Жипси” “Жожоны” ұрлау үшін семсермен өлтірді. Басқа қашқындар “Жожоның” денесін тапқаннан кейін, “Лулу” “Жипсиді” пышақтап, ішегін ашты, ал аман қалған бесеуі оның денесін жеді. Ертесіне топ Голландиялық Гвианаға қарай жолын жалғастырды, бірақ үндістер оларды қоршап алып, Каен бақшасына қайтарды. Белбеноиттың жазасы алты айға ұзартылды, ал аман қалған қашқындардың жазасы бір жылға артты. Белбеноит кейін кітабында қашудан, аштықтан және саяхаттан кейін “өзін-өзі танымайтынын” мойындады. Каен бақшасына оралғаннан кейін Рене Белбеноит тұтқындалу жағдайларына наразылық білдіру үшін петицияға қол қойды. Белбеноиттың наразылықтары Багн әкімшілігін ашуландырды, нәтижесінде ол 1925 және 1926 жылдары түрме күзетшілерінің бақылауына алынды, бұл жаңалық журналистер арасында қызу пікірталас туғызды. 1927 жылдың шілде және тамыз айларында британдық журналист Белбеноитпен сұхбат алып, Каендегі сотталғандардың күнделікті өмірі туралы мақалалар жариялады. Осыдан кейін, қазір 28 жастағы Белбеноит тағы екі рет қашуға тырысты, бірақ бұл сәтсіз аяқталды және ол өзінің жазасын 13 айға арттырды, енді ол 9 жыл және бір айға мәжбүрлі еңбекке сотталды, ал бұрын 8 жылға мәжбүрлі еңбекке сотталған еді.

René Belbenoît landed on June 21, 1923, in the penal colony of Saint Laurent du Maroni with the status of "transported". Aged only 24, Belbenoît offered a first escape plan to one of his fellow prisoners, Léonce, who accepted his proposal, also seeking to escape. Despite the warnings of more experienced prisoners, the two convicts then prepared provisions and a raft to ensure their escape. On August 14, 1923, Belbenoît attempted a first escape along with Léonce. They embarked on a raft, but the current of the sea being relatively strong, the two convicts ran aground a few kilometers further down the French shore. They spent the night there in traumatic circumstances, as he would later explain in his memoir, Dry Guillotine. The next morning, René and Léonce got back on their raft and managed to reach Dutch Guiana. They arrived on the shore but, forced to walk through the jungle, René and Léonce were surrounded by a troop of Indians, who brought them back to the penal colony of Saint Laurent du Maroni. The two convicts were sent to the mitard du Bagne, a place for other prisoners who had tried to escape, and where it was common for one prisoner to kill another. Belbenoît nevertheless escaped death. After leaving the mitard, Belbenoît, still a convict in Cayenne, became a nurse in the prison and prepared a new escape plan. On November 18, 1924, around 9 p. m., Belbenoît escaped again, in the company of a gang of seven other "tough guys": "Lulu", "Gipsy", "Jojo" (Gipsy's companion), "Le Basque", and three other convicts. The next morning, the escapees were blown off course by the wind towards the Dutch Guianan coast. Following this, "Le Basque" (one of the escapees), calling himself "connaisseur", convinced the group to tie cords to the canoe. The rope broke in heavy waves, carrying away the provisions. The rest of the troupe, being furious, stabbed "Le Basque" in the heart on the order of "Lulu". A few days later, after a long journey, "Gipsy" killed "Jojo" with a saber in order to rob him. Following the discovery of "Jojo's" body by the other escapees, "Lulu" stabbed "Gipsy" and disembowelled him, before the five surviving members ate his remains. The next day, the troop resumed their march towards Dutch Guiana, before being surrounded by Indians, who brought the band back to the Bagne de Cayenne. Belbenoît's sentence was increased by six months, while the other surviving escapees had a year added to their sentences. Belbenoît would later admit in his book that he "was no longer himself", after several days of the escapade, starvation and the journey. Following his return to Bagne de Cayenne, René Belbenoît signed a petition to protest against the conditions of detention. The revolts of Belbenoît annoyed the administration of the Bagne, which led to his being placed under the surveillance of the prison guards in 1925 and 1926, news which aroused a lively debate among journalists on the subject. In July and August 1927, a British journalist, having interviewed Belbenoît, published press articles on the daily life of the convicts of Cayenne. Following this, Belbenoît, now 28, attempted two new escapes, but these did not succeed and he saw his sentence increased by 13 months from his conviction, now at nine years and one month of forced labor instead of the 8 years of forced labor to which he had been sentenced.

Босату және қайталану

Рене Белбенойт 1930 жылдың 21 қыркүйегінде тоғыз жыл түрмеде отырғаннан кейін Каен түрмесінен босатылды. Түрме бастығы Сиадус Францияға қайтарылмас бұрын, ол Белбенойтке жазалау колониясынан бір жылға шығуға рұқсат берді. Белбенойт осы жылдың көп бөлігін Панама каналы аймағында бағбан болып жұмыс істеді. Бірақ бір жылдық рұқсаттың мерзімі аяқталуға жақын болғандықтан, ол өз ісін қорғау үшін Францияға қайтуға шешім қабылдады. 1931 жылдың қараша айында Парижге қайтуға құштар Белбенойт Ле-Хаврға бағытталған кемеге отыруға бел буды, бірақ ол мақсатына жеткенде тоқтатылды. Белбенойт шартты түрде босатылу шарттарын бұзғаны үшін айыпталып, сот процесін күтіп түрмеге қайтарылды. 1933 жылдың 14 қазанында Белбенойт Францияға жасырын оралғаны үшін үш жылға қосымша мәжбүрлі еңбекке кесілді. Ол «Папильон» деп белгілі Анри Шарриермен бірге француз Гвианасының Каен түрмесіне қайта жөнелтілді.

"Қырық гильотинаның" шығарылуы, қашып кетуі және табысы

1934 жылдың 2 қарашасында Белбенойт ресми түрде босатылды, бірақ бұл оның Францияға қайтып оралуға рұқсат етілмеген, либере атанған еркін тұтқынға айналуымен аяқталды. Ол көбелектерді ұстап сату арқылы, сондай-ақ табиғи каучуктан жасалған бұйымдарды сату арқылы күнкөріс жасады. Түрмеде өткен жылдар оның барлық тістерін жоғалтты. Белбенойт Француз Гвианасынан тағы бір қашуды жоспарлады. Ол "Бэбэр", "Дадар", "Кап", "Панама" және "Чифлот" деп аталған тағы бес сотталғанмен танысты, олардың барлығы өмір бойына Француз Гвианасында қалуға міндеттелген. 1935 жылдың 2 мамырында Белбенойт және оның серіктері колониядан теңіз арқылы қашып кетті. Алты қашқан адам 19 футтық қайықпен он жеті күн саяхат етіп Тринидадқа жетті, онда ағылшыздар оларға батып бара жатқан траулерді берді. Олар аралда үш аптадай болды, жаңа жабдықтармен және тіпті жаңа қайықпен қамтамасыз етілді. 10 маусымда олар саяхатын жалғастырды. Он алты күннен кейін Колумбиядағы жағажайға тіреліп қалды, ал жергілікті тұрғындар олардың киімдерін ұрлап кетті. Олар Санта-Мартаға, Колумбияға жетті, онда жергілікті генерал оларды тойдырды, бірақ француз консулына хабарласып, оларды жергілікті әскери түрмеге қамады. Алайда, жергілікті билік өкілдерінің бірі Белбенойтті қалғандарынан бөліп, жергілікті түрме басшыларымен бірлесіп, оған көмектесетін жергілікті газетші түрме жағдайы туралы жазу үшін 1936 жылдың сәуірінде қашуға көмектесті. Белбенойт солтүстікке қарай баяу жылдамдықпен саяхаттап, саяхатын жалғастыру үшін бірнеше каноэ ұрлады. Панамада ол Куна тайпасымен шамамен жеті ай өмір сүрді, кейін Панама қаласында үлкен көбелектер коллекциясын сатты. Ол сондай-ақ өзінің қолжазбасын ағылшын тіліне аударумен айналысқан Престон Рэмбомен танысты. Сальвадордың Ла Либертад қаласында ол 1937 жылдың наурыз айында Лос-Анджелеске барып жететін кемеге жасырын кірді. 1938 жылы Белбенойттің түрмедегі өмірі туралы жазылған "Құрғақ гильотина" атты мемуары АҚШ-та, танымал Оңтүстік Америка саяхатшысы және журналисі Уильям ЛаВарренің кіріспесімен жарияланды. Ең көп сатылған мемуар бір жылдың ішінде 14 рет қайта басылды. "Құрғақ гильотина" АҚШ иммиграциялық қызметтерінің назарын аударды, нәтижесінде Белбенойт тұтқындалды. Оған келу визасы берілді, бірақ 1941 жылы АҚШ-тан кетуі бұйрылды. Белбенойт Мексикаға барып, бір жылдан кейін АҚШ-қа қайта кіруге тырысты. Бірақ ол Техас штатының Браунсвилл қаласында тұтқындалып, 15 айға түрмеге қамалды. Бостандыққа шыққаннан кейін Белбенойт жарамды паспорт алды және 1944 жылғы "Марсельге жол" фильміне техникалық кеңесші ретінде жұмыс істеу үшін Лос-Анджелеске кетті. 1951 жылы Белбенойт Калифорния штатының Люцерн аңғарына көшіп, "Рененің ранчолық дүкенін" ашты, сонымен қатар онда тұрды. Көршілері оның кім екенін білді. Оның жаңа кітабы "Сотта тұрған тозақ" (1940) тағы да иммиграциялық қызметтердің назарын аударды, сондықтан 1951 жылдың мамырында оны Лос-Анджелеске шақыртты. "Марсельге жол" фильміндегі бұрынғы әріптестері оның атынан сөйледі, нәтижесінде ол 1956 жылы АҚШ азаматтығын алды.

On November 2, 1934, Belbenoît was officially released, but that just meant he became a libéré, a free prisoner who was still not allowed to return to France. He made a living by capturing and selling butterflies and making items out of natural rubber and selling them. During the years of his imprisonment he had lost all his teeth. Belbenoît planned yet another escape from French Guiana. He met five other convicts, nicknamed "Bébère", "Dadar", "Cap", "Panama" and "Chiflot", who are also forced to stay in French Guiana until the end of their lives. On May 2, 1935, Belbenoît and his gang escaped from the colony by sea. The six escapees traveled for seventeen days in a 19 foot boat and then reached Trinidad, where the English entrusted them with a sinking trawler. The escapees could stay on the island for three weeks and were given new supplies, and even a new boat. On June 10, they continued their trip. Sixteen days later they ran aground on a beach in Colombia, and locals stole their clothing. They reached Santa Marta, Colombia, where a local general fed them, but he also notified the French consul and took them to the local military prison However, some of the local authorities separated Belbenoît from the others and, with the cooperation of local prison authorities, a sympathetic local newspaperman helped him to escape in April 1936 in exchange for writing about prison conditions. Belbenoît traveled slowly north and stole a number of native canoes to continue his journey. In Panama he spent about seven months with the Kuna tribe and later sold a large collection of butterflies in Panama City. There he also met Preston Rambo, who worked to translate his manuscript into English. In La Libertad, El Salvador, he hid in a ship that took him to Los Angeles in March 1937. In 1938, Belbenoit's memoir of his imprisonment, Dry Guillotine, was published in United States with an introduction by the prominent South American explorer and journalist William LaVarre. The best selling memoir went through 14 printings in less than a year. Dry Guillotine attracted the attention of the U. S. immigration authorities, and Belbenoît was arrested. He received a visitor's visa, but was told to leave the U. S. in 1941. Belbenoît then traveled to Mexico, and tried to slip back into the United States a year later. However, he was arrested in Brownsville, Texas, and sentenced to 15 months in prison. After his release, Belbenoît acquired a valid passport and went to Los Angeles to work for Warner Bros. as a technical advisor for the film Passage to Marseille (1944). In 1951, Belbenoît moved to Lucerne Valley, California, and founded René's Ranch Store, where he also lived. Neighbors knew who he was. His new book, Hell on Trial (1940), again attracted the attention of immigration authorities, and in May 1951 he was summoned to Los Angeles. His former movie co workers from Passage to Marseille spoke on his behalf, and he received U. S. citizenship in 1956.

Жеке өмір

Белбенойт Ли Гамперт деген жесір әйелге үйленді, оның Уильям Гамперт есімді бір ұлы болған.

Өлім

Белбенойт 1959 жылдың 26 ақпанында Люцерн аңғарындағы дүкенінде жүрек тоқтауынан 59 жасында қайтыс болды.

Рене Белбенойттың кітаптары

(Құрғақ гильотинаның жалғасы.)