Сабине Златин: Екінші дүниежүзілік соғыста еврей балаларын құтқарушының өмірі

Кіріспе

Сабина Златин (13 қаңтар 1907 – 21 қыркүйек 1996) – Польшада туған, Францияда тұрған еврей әйел, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврей балаларын жасырған.

Өмір

Златин Сабина Чваст Варшавада еврей отбасында дүниеге келген. Жастық шағында Францияға көшіп, Мирон Златинге тұрмысқа шықты. Екеуі Францияның солтүстігіндегі Ландас қаласында құс шаруашылығымен айналысатын ферманы басқарды. 1939 жылы екеуі де Франция азаматтығын алды. Сабина Чваст он екі баланың ең кішісі болған. Әкесі сәулетші еді. Ол қызына қойылған есімді ұнатпады, сондықтан оны Янка деп атауға шешім қабылдады және ол осы есімді өмірінің соңына дейін сақтады. Сабина Польшадағы тұншықтырғыш үй атмосферасына және кең таралған антисемитизмге шыдамады, сондықтан 1920 жылдардың ортасында туған жерін тастап кетуге бел буды. Оқуы барысында ол Данциг, Кенигсберг, Берлин, Брюссель қалаларына тікелей көшіп, ақырында Франциядағы Нансиге келді, онда өнер тарихын оқуға кірісті. Ол Нансидегі Ауыл шаруашылығы университетінде магистратураға дайындалып жүрген Ресейден келген жас еврей студенті Мирон Златинмен танысты. Олар 1927 жылдың 31 шілдесінде үйленді. Олардың балалары болмады. 1929 жылы Мирон мен Сабина қазіргі Мирон Златин көшесінде орналасқан Ландастағы құс фермасын сатып алды. Біраз қиындықтардан кейін кәсіп табысты болды. 1939 жылдың 26 шілдесінде олар Франция азаматтығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Сабина Златин Қызыл Крестпен бірге оқуға түсті. Неміс әскері Францияға басып кіргенде, Златиндер Монпелье қаласына көшіп кетті. 1941 жылы Виши Франция үкіметі құрылғаннан кейін олар кетіп кетуге мәжбүр болды. Француз оккупациялық аймағындағы Геро департаментінде ол еврей балаларына көмектесетін OSE қайырымдылық қорына хабарласты. Ол Агде және Ривальтес лагерьлерінде тұтқындалған балаларды босатуға көмектесті. 1943 жылы Германия Францияның қалған бөлігін басып алған кезде Златин 17 баланы өзімен бірге Италия басып алған аймаққа алып кетті. Белле вице-префектісінің ұсынысымен ол Рона аңғарындағы Лионнан 60 шақырым қашықтықта орналасқан Изиеудегі үйді пайдалануға рұқсат алды және еврей балаларын жасырған «Изиеу балалар үйі» (La Maison d'Izieu) деп аталған Херо департаментінің босқындар үйін құрды. Алайда 1944 жылдың 6 сәуірінде Клаус Барби басқарған Лион гестапосы үйге шабуыл жасап, 44 баланы және оларға күтім жасаған жеті ересекті алып кетті. Златин сол кезде басқа жерде болды. Аушвиц концлагерінде 42 бала мен 5 ересек адам газдалған, ал екі жасөспірім бала мен үйдің бастығы Мирон Златин Эстониядағы Реваль қаласында атылып өлтірілді. 1987 жылы Златин соғыс қылмыстары ісі бойынша Барбиге қарсы куәлік берді. Сол жылы ол Изиеу құрбандарының еске алу музейін құру үшін бірлестік құрды. Ол түрлі көздерден, соның ішінде Франция президенті Франсуа Миттераннан қолдау алды. Музей 1994 жылдың 4 сәуірінде балаларды қорғауға тырысқан үйдің өзінде ашылды.

Zlatin was born Sabine Chwast in a Jewish family in Warsaw. As a young woman she moved to France, where she married Miron Zlatin. With him she ran a poultry farm in Landas in the north of France. Both received French citizenship in 1939. Sabine Chwast was the last of twelve children. The father was an architect. He did not like the name given to his daughter, and decided to call her Yanka, a name she kept thereafter. Sabine could not abide the stifling home environment or the widespread anti Semitism in Poland, so she decided in the mid 1920s to leave her homeland. Through her studies, she moved successively, to Danzig, Koenigsberg, Berlin, Brussels and finally arrived in Nancy, France, where she began studying art history. She met a young Jewish student from Russia, Miron Zlatin who was preparing a graduate degree in Agricultural University of Nancy. They were married July 31, 1927. The couple had no children. In 1929, Miron and Sabine acquired a poultry farm currently rue Miron Zlatin to Landas in the North. After some difficulties, the operation proved a success. They were naturalized July 26, 1939. After the outbreak of World War II, Sabine Zlatin began to train with the Red Cross. When the Germans advanced into France, the Zlatins moved to Montpellier, where Sabine Zlatin was posted to a military hospital. After the formation of the Vichy France government in 1941, she was forced to leave. At the Hérault prefecture in the French occupied zone, she contacted OSE, a charity for Jewish children. She helped to secure the release of children who had been interned in the camps at Agde and Rivesaltes. When the Germans occupied the rest of the France in 1943, Zlatin took 17 children with her to the Italian occupied zone. Through the recommendation of the sub prefect of Belley, she received permission to use a house in Izieu, 60 miles from Lyon in the Rhône Valley, and founded the Hérault refugee children's home La Maison d'Izieu ("Children's Home of Izieu), where Jewish children were hidden. However, on 6 April 1944, the Lyon Gestapo, led by Klaus Barbie, raided the house and took away all 44 of the children and the seven adults who were taking care of them. Zlatin herself was elsewhere at the time. Forty two of the children and five of the adults were gassed at the Auschwitz concentration camp, while two of the teenage children and the home superintendent, Miron Zlatin, were executed by firing squad at Reval in Estonia. In 1987 Zlatin testified against Barbie in his war crimes trial. The same year she founded an association to create a museum for the Izieu victims. She received support from various sources, including from French president François Mitterrand. The museum opened on 4 April 1994 in the very house that she had used to try to protect the children.