Кіріспе

Бетон корпусы негізінен бетоннан жасалған кеме
Бетон кемелер негізінен темірбетоннан (болат арматурасы бар бетоннан) жасалады, болат арматурамен нығайтылған. Бұл таза болат немесе ағаш сияқты дәстүрлі материалдардан өзгеше. Темірбетонды құрылыстың артықшылығы – материалдардың арзандығы мен қолжетімділігі, ал кемшілігі – құрылыс еңбегінің жоғары құны, сондай-ақ пайдалану шығындары. (Темірбетон кемелерге қалың корпус қажет, бұл гидродинамикаға зиян келтіретін үлкен көлденең қима ауданына немесе жүкке арналған орынның аздығына әкеледі.) 19 ғасырдың соңында Еуропада бетонды өзен баржалары пайда болды, ал Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде болаттың жетіспеуі АҚШ әскерилерін теңізге шығатын бетон кемелердің шағын флотын құруға мәжбүр етті, олардың ең ірісі – SS Selma. Америка Құрама Штаттарының Теңіз Әкімшілігінің (MARAD) бетон кемелері мен баржаларына берген белгісі – "B" типіндегі кеме. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғысқа үлгеруге жеткілікті кемелер аз болды, бірақ 1944 және 1945 жылдары бетон кемелер мен баржалар Еуропа мен Тынық мұхитындағы АҚШ және Ұлыбританияның шабуылдарын қолдау үшін пайдаланылды. 1930 жылдардың соңынан бері темірбетонды демалыс қайықтары да жасалып келеді.

Тарих

Ең көне темір-бетон су кемесі 1848 жылы Оңтүстік Францияда Джозеф Луи Ламбот салған шағын қайық болды. Ламбоның қайығы 1855 жылы Парижде өткен Дүниежүзілік көрмеде көрсетілді. 1860 жылдардан бастап Еуропада темір-бетон баржалар каналдарда қолданыла бастады. 1896 жыл шамасында итальяндық инженер Карло Габеллини темір-бетоннан кішкентай кемелер жасауды бастады. Оның ең танымал кемесі «Лигурия» аталды. 1908 және 1914 жылдар аралығында Германияда, Ұлыбританияда, Нидерландыда, Норвегияда және АҚШ-та ірі темір-бетон баржалар жасала бастады. Осы типтегі британдық кеменің қалдықтары, 1919 жылы салынған «Violette» көмекші кемесі, Англияның Кент графтығындағы Хоода көрінеді. 1917 жылдың 2 тамызында норвегиялық Николай Фугнер мұхитты кезіп жүруге арналған алғашқы өздігінен жүретін темір-бетон кемесін теңізге сүрді. Бұл 400 тонналық «Namsenfjord» кемесі еді. Осы кеменің табысынан кейін қосымша темір-бетон кемелерге тапсырыс берілді, ал 1917 жылдың қазан айында АҚШ үкіметі Фугнерді Америка Құрама Штаттарында темір-бетон кемелер салудың мүмкіндігін зерттеуге шақырды. «Фугнер Бетон Кеме Құрылысы» компаниясы, Флашинг-Бей, Нью-Йорк, «Cape Fear» (1920 жылғы кеме апаттарының тізімі, «10.21 30 қазан») үшін тоннаға 290 долларлық есептелген құн туралы хабарлады, сондай-ақ олар салып бітірген «Sapona» кемесі туралы да мәлімдеді. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында бетон кемелерді салуға коммерциялық немесе әскери қызығушылық болған жоқ. Себебі басқа кеме жасау әдістері арзан және аз еңбек күші қажет болды, ал басқа кемелерді пайдалану да арзанға келді. Алайда, 1942 жылы АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, АҚШ әскері өз мердігерлерінде болат тапшылығын байқады. Осының салдарынан АҚШ үкіметі Пенсильвания штатының Филадельфия қаласындағы «McCloskey & Company» компаниясымен 24 өздігінен жүретін бетон кемелерді жасауға келісімшарт жасасты. Құрылыс 1943 жылдың шілдесінде басталды. Кеме құрылысы зауыты Флорида штатының Тампа қаласындағы Хукерс-Пойнтта орналасқан. Зауыттағы жұмысшылардың саны ең жоғары шақта 6000 адамды құрады. АҚШ үкіметі Калифорниядағы екі компаниямен бетон баржалар және жүзбелі понтон жасауға келісімшарт жасасты. 1940 жылы 200 кеме жанармай тасымалдауға тапсырыс берілді. Баржалардың салмағы 160 тоннаны құрады және олар Лондонның кемежай жағасында салынып, содан кейін алып кранмен суға түсірілді. Екеуі Вестминстерде кемелерді бекітуге азаматтық мақсатта қолданылады. Бұрын Канви аралында жағаға шығып қалған бір айтулы FCB 2003 жылы жергілікті желкеншілер клубымен алынып тасталды, себебі ол «балаларға қауіпті» деп қорқытылған. Жергілікті тарихшылар клубтың бұл әрекетімен келіспеді және олардың іс-әрекеттеріне наразылық білдірді. 1944 жылы Калифорниядағы бетон фирмасы 75 теңіз шақырымы жылдамдыққа жете алатынын мәлімдеген су асты қайық пішіндес жүк кемесін ұсынды. Соғыс жобаны зерттеуді тоқтатты. Кейін көптеген адамдар бұл талаптардың әлдеқайда жоғары бағаланғанына сенеді. Бетон баржалар 1944 және 1945 жылдары Тынық мұхитында да қызмет етті. Шарлерой, Пенсильвания, Почтасы, 5 ақпан 1945 ж.: «Jicarilla» (ATF 104) сүйреген бір бетон баржа тайфун кезінде Сайпан жанында жоғалып кетті, ал тағы бір баржа Брисбендегі Моретон шығанағындағы шамға зақым келтірді, бірақ қалғандары жақсы қызмет етті.

Бүгін

Қазіргі хоббишілер де темірбетон қайықтар салады, себебі оларды салу үшін ерекше құралдар қажет емес, ал материалдары салыстырмалы түрде арзан. 1960 жылдан бері Америка Азаматтық Инженерлер Қоғамы Ұлттық Бетон Каноэ Жарысын демеушілік етеді. Еуропада, әсіресе Нидерландыда, бетон үй қайықтары салынатын баржалардың кейбірін салу үшін әлі де қолданылады.

Соғыс кемелерінен қалған

Соғыстан аман қалған бетон кемелер енді кеме ретінде пайдаланылмайды. Бірақ, олардың бірқатары әртүрлі мақсаттарда қолданыла береді, көбінесе мұражайлар немесе толқын қорғағыштар ретінде.

Солтүстік Америка

Ең үлкен коллекция Британдық Колумбиядағы Пауэлл-Риверде орналасқан, онда ағаш өңдеу зауыты он жүзбелі темірбетон кемені толқын тоқтатушы ретінде пайдаланады, олар "Халктар" деп аталады. Вирджиния штатының Чесапик шығанағындағы Киптопек толқын тоқтатушысы Екінші дүниежүзілік соғыста салынған тоғыз бетон кемеден тұрады. , бұрынғы мұнай танкері, Кубаның Кайо-Лас-Брухас аралының жағалауында жатыр, ол бұрын қонақүй ретінде, содан кейін дайверлерге арналған база ретінде қызмет еткен. Қазіргі уақытта Сан-Паскаль тастап кетілген. 1919 жылы теңізге жіберілген (1926 жылы батып кеткен) кемесінің қирандысы Нью-Джерси штатының Кейп-Мэй қаласының жанындағы Сансет-Бичтен көрінеді. 1921 жылы Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласында құрылған SS McKittrick кемесі кейіннен Калифорния штатының Коронадо қаласының жанындағы ойын кемесіне айналды, ол 1936 жылдың 31 желтоқсанында қарап қалды. Ылғалды толқындар кезең-кезеңімен кеменің қирандысын ашып береді. Гавайидің Ланаи аралының солтүстік жағалауындағы кеме апаты жағалауындағы суға батқан кеме – YOG 42, 1942 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған және 1943 жылы пайдалануға берілген бетоннан жасалған жанармай баржасы. Көбінесе бұл кеме "Еркіндік кемесі" деп жаңылыс жатады. Полковник Дж. Е. Сойердің қалдықтары Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон портындағы Йорктаунның жанында көрінеді. кемесінің қирандысы Багам аралдарындағы Бимини аралының оңтүстігінде көрінеді. Бұл аймақтағы танымал снорклинг және қайықпен жүзу орны.

Еуропа

Бірінші дүниежүзілік соғыста пайдаланылуы үшін салынған, бірақ уақытында аяқталмаған бетон кемелердің бірі – SS Crete Boom, Ирландияның Майо округіне қарасты Баллина қаласынан тыс жерде Мой өзенінде тасталып кеткен. Абердин бетон кемелері салған және 1919 жылы аяқталған "Крететри" (Cretetree) – Шотландияның Харрис аймағындағы Тарберт маңындағы Скальпай аралының портында орналасқан бетон баржа. Пуртон Халк – 20-ғасырдың бірінші жартысында жағалау эрозиясын болдырмау үшін Пуртон қаласында қасақана жағаға тірелген кемелердің жиынтығы, сегіз темір-бетон баржаны қамтиды. Лондонның Рейнем қаласындағы Темза өзенінде тасталып кеткен бетон баржалардың үлкен жиынтығы көрінеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Грекияны неміс оккупациясы кезінде (1942-1944), неміс армиясы 24 бетон жүк кемесін құрып, Грекияның әртүрлі аралдарына, соның ішінде Критке жүктерді тасымалдады. Бұл кемелер Пирейдің Перама кеме құрылысы ауданында салынған. Соғыстан кейін көптеген кемелер айлақтар ретінде (мысалы, Рафинада) және толқын қысқыштар ретінде (мысалы, Агиос-Георгиос, Метанада) пайдаланылды. Қажетті шикізатты (мысалы, мұнай, қару-жарақ, оқ-дәрі, азық-түлік және дәрі-дәрмек) миналанған өзен ағыстары арқылы жеткізу қажеттілігіне байланысты Адольф Гитлер әр түрлі мақсаттар үшін 50 бетон кеме жасауды тапсырды. Олардың көбісі Румыниядан мұнай тасымалдауға арналған бетон баржалар болды және Балтық майданына жеткізілетін шикізатты қажет етті. Азырақ кемелер азық-түлік тасымалдауға арналған (салқын қоймаларда маманданған). Ең құнды кемелер – ауыр жарақат алғандарды және "маңызды" сарбаздарды өзен бойындағы неміс ауруханаларына эвакуациялайтын мамандандырылған кемелік ауруханалар болды.

Жапония

1945 жылы АҚШ әскерлері Жапониядағы Иво То (Иво Джима) аралының батыс жағалауында бірнеше бетон кемелерді жағаға тіреп, толқын қорғағыш құрылыс ретінде пайдаланды. Олардың көпшілігі тайфундардан қирап бітті, бірақ біреуі пирс ретінде қолданылды. Жапония Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Takechi Maru No. 1-ден 4-ке дейін (武智丸) атты төрт бетон кеме салды. Соғыстан кейін олардың екеуі Хиросимадағы Куре қаласында толқын қорғағышқа айналды.