Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Лихтенштейннің гартебестісі (Alcelaphus buselaphus lichtensteinii) – Оңтүстік-Орталық Африканың саванналары мен су тасқынына ұшырайтын жазықтарында мекендейтін гартебест антилопасының бір түрі. Кейде ол жеке түр ретінде, Sigmoceros lichtensteinii деп жіктеледі. Ол атын зоолог Мартин Лихтенштейннен алған.

Сипаттама

Ол әдетте иық тұсында шамамен биіктігінде тұрады және шамамен салмағы бар. Түсі қызыл қоңыр, құрсақ жағынан ақшыл. Екі жыныста да кездесетін мүйіздері бүйірден қарағанда "S" әрпіне, ал алдыңғы жағынан қарағанда жоғарғы бөліктері жоқ "O" әрпіне ұқсайды. Мүйіздері сәл тік және ұзындығы шамамен жетеді.

Мінез-құлық

Олар шөп жейтін жерлерде тіршілік етеді. Олар күндіз белсенді болады. 5-15 аналық және бұзаудан тұратын топтар құрайды, ал бір еркек оларды жетектеп, бағып-қағуда болады. Еркектер термит үйінділері сияқты жерлерде күзетшілікке тұрады. Еркектердің аумағы үлкен, олар мүйіздерімен шекараларын қазып белгілейді. Лихтенштейннің хартбистерінің көру қабілеті жақсы, бірақ иіс сезу қабілеті нашар. Олардың ең негізгі дыбыстары – ырылдау және жұмсақ ұсқынмен араласқан дем шығару. Олар топтап жүреді. Топтардың құрамы әдетте 1-10 басқа дейін жетеді (Танзаниядағы барлық ЛХ-тың 89% 1-10 жануардан тұрады). Топтың саны 10-нан аспайды, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі (Бут, 1985). Лихтенштейннің хартбистері ең көп тамыз/қыркүйек айларында жиналады. Бұл себебінің нақтысы белгісіз, бірақ көбінесе осы кезде көптеген бұзаулар туылады. Басқа топтардан жергілікті көші-қондар қосылғанда, жаңа туған бұзауларды жыртқыштардан қорғау үшін топтасудың бір түрі болуы мүмкін. Дегенмен, жалғыз еркектер көбінесе отарлық сезімге қарсы келіп, жеке жүреді (Даусетт, 1966; Уилсон, 1966; Роджерс, 1977). Жалғыз еркектер аумақ белгілемейді, ал жалғыз бұқалар өздерінің аймағына басқаларын кіргізбейді (Даусетт, 1966). Еркектер мен аналықтардың арақатынасы 1:2,37. Лихтенштейннің хартбистері өте аумақтық жануарлар және еркектердің аумақтарында жапқыш жерлер жоқ. Көбею маусымы (ұрықтану кезеңі) әдетте қазан айының ортасынан қаңтар айына дейін созылады, бірақ әртүрлі аймақтарда шамалы өзгерістер болуы мүмкін (Даусетт, 1966). Жалғыз еркектер көбінесе альфа-еркектерге қарсы күресіп, оларды толық шаршағанша жеңіп, олардың аналықтарын иеленеді. Алцефалус туысының мінез-құлқында аумақтық қорғаныспен байланысты көптеген стереотиптік үлгілер бар (von Richter, 1972). Олардың ішінде жерді қазып, мүйізбен соғу ең айқын түрлері. Зимбабведе ең көзге түсетін дене қимылдары – «басты қапталына тигізу» (бас иыққа сүртіледі) және «басты шалқу» (хартебист қорқыныштан басын жоғары-төмен қатты сілкіндіреді). Хартебистер өз аумақтарын тыңайған шөп үйінділерін құрау арқылы белгілейді.