Кіріспе

Ирандық шиит исламындағы суфилік мистикалық орден

Сафавиттік орден, сондай-ақ Сафавия (صفویه) деп аталады, курд мистикасы Сафи ад-Дин Ардабили (1252–1334) құрған тарика (суфилік орден). Ол он төртінші және он бесінші ғасырларда Солтүстік-батыс Иранның қоғам мен саясатында маңызды рөл атқарды, бірақ бүгінде Сәфәүи әулетінің пайда болуымен танымал. Бастапқыда сунниттік исламның Шафии мектебінде құрылған, кейіннен Сафи ад-Дин Ардабилидің балалары мен немерелерінің имамат ұғымы сияқты шиит концепцияларын қабылдауы нәтижесінде орден ақырында он екі имамдық шиизммен байланысты болды.

Құрылтайшы және қор

Сафи әл-Дин Ардабилде өсті, бірақ жеткілікті мұғалім болмағандықтан Ширазға, содан кейін Гиланға сапар шекті. Гилан жерінде ол Захиди суфилік тәріқатының басшысы Захид Гиланидің шәкірті болды. Ол ақыры Захидтің ең жақын шәкіртіне айналып, оның қызына үйленді. Захид Гилани қайтыс болғаннан кейін, Захидия Сафи ад-Диннің басшылығына көшті және Сафауия деп атала бастады. Сафи әл-Диннің маңыздылығы Рашид ад-Дин Хамаданидің екі хатында айғақталған. Біреуінде Рашид ад-Дин жыл сайын азық-түлік сыйлауға уәде береді. Екінші хатында Рашид ад-Дин өзінің ұлына, Ардабил әкіміне, шейхке лайықты құрмет көрсетуді ескертеді.

Орденнің өсуі

Сафи әл-Дин қайтыс болғаннан кейін, орденнің басшылығы оның ұлы Садр әл-Дин Мусаға көшті, содан кейін әкеден ұлына мұрагерлікпен жалғасты. Он бесінші ғасырдың ортасына қарай Сафауия өз сипатын өзгертті және шейх Жүнайд пен шейх Хайдар басшылығымен Грузия христиандарына қарсы қасиетті соғыс, яғни джихад жариялады. Кейінгі Сафауия «ғулат» деп есептеледі, яғни олардың басшылығына қатысты мессиандық сенімдері және он екілік исламның қалыпты нормасынан тыс шиит антиномиялық амалдары болды. Хайдардың немересі Исмаил 1501 жылы Сафауи мемлекетін құрып, он екілік шииттікті мемлекеттік дін деп жариялады. Осы кезде ол Сафауи амалдарын қалыпқа келтіру үшін негізінен Ливан мен Сириядан ғалымдарды шақырды.