Кіріспе

Ж.Р.Р. Толкиннің фантастикалық туындыларындағы ойдан шығарылған тіл. Адунай (немесе Нуменор) тілі ("Батыс тілі") – Ж.Р.Р. Толкиннің фантастикалық әлемі үшін жасаған ойдан шығарылған тілдерінің бірі. Толкиннің Ортажердегі мифологиясындағы Арда тілдерінің бірі Адунай тілі Екінші дәуірде Нуменор халқы қолданған.

Шығармалық тарих

Адунайк алғашқы адамдар Хильдориенде оянған кезде ойлап табылды. Бұл Нуменор тілі болды, ал Акаллабетте жойылғаннан кейін, Орта жердің батысындағы Арнор және Гондор патшалықтарында Элендил халқының "ана тілі" болды, бірақ олар көбінесе Синдарин тілінде сөйледі. Сақина соғысы кезінде ол жалпыға ортақ тілге, яғни Вестронға айналды. Толкин Адунайк тілін "мәдени және саяси жағынан ықпалды нуменорлықтардың тілі" деп атады. Толкин Адунайк (немесе Нуменор) тілін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, "Сақиналардың Иесі" кітабын аяқтаған шамасында, бірақ қосымшалардың тілдік негіздерін жазғанға дейін жасады. Адунайк тілі Вестронның (сонымен қатар Адуни деп те аталады) бастауы болып саналады. Бұл адам тілдерінің тарихи дамуына тереңдік қосты. Адунайк тілінің "біршама семит тілдеріне ұқсас" болуы көзделіпті. Оның дамуы 1945 жылғы "The Notion Club Papers" еңбегімен басталды. Дәл сол жерде тілдің ең толық мысалы табылды, ол (қазіргі заман) кейіпкерлерінің бірі Лоудхэмге Атлантида туралы түс көріп аян болды. Оның грамматикасы "Саурон жеңілді" кітабына енгізілген "Адунайк тілі жөніндегі Лоудхэмнің баяндамасында" сипатталған, бірақ толыққанды аяқталған жоқ. "Жоғалған жол және басқа да жазбаларда" нуменорлықтар Квенья тілінде сөйлегені, ал Сауронның эльф тілдерін жек көргендігі және нуменорлықтарға өздері ұмытып қалған ежелгі адам тілін үйреткені айтылады.

Грамматика

Адунай тілінің грамматикасы туралы көптеген мәліметтер Толкиннің "Notion Club Papers" еңбегіне қоса жазған "Лоудхамның Адунай тілі жөніндегі баяндамасы" атты толық емес қолжазбадан алынған. Баяндамада дыбыстану және морфологиялық процестер жан-жақты қарастырылады, зат есімдер туралы әңгіме басталады, бірақ етістіктер, сөздердің басқа түрлері немесе грамматиканың жалпы ережелері туралы көп айтылмай тоқтап қалады. Толкин осы баяндаманың бөлігін жазғаннан кейін тілді зерттеуді тоқтатқан және оған қайта оралмаған сияқты.

Үлгі мәтін

Бұл Адунай тіліндегі мәтін, Нуменордың құлауы туралы әңгіменің бір бөлігі, Толкиннің «Түйсік клубының жазбалары» еңбегінде кездеседі. Ол толық емес, себебі ол Толкиннің әңгімесіндегі кейіпкер Лоудхэмға түс көріп келді, ал ол тілді толық білмегендіктен, тек ішінара ғана аударған. Мәтінде қалың әріппен жазылған сөздер алғашқы кезде аударылмайды, бірақ олардың мағынасы әңгіменің соңында беріледі.