Кіріспе
Тізе жамбасының жылғалуы, кейде "алдағы тізе" деп те аталады, – бұл тізе жамбасының (немесе тізе қапшығының) қалыпты орнынан шығып кетуі немесе орын ауысуы. Бұл алдыңғы кресттік байланыстың зақымдануымен байланысты болуы мүмкін. Тізе жамбасының жылғалуы иттерде, әсіресе кішкентай және миниатюралық тұқымдарда жиі кездесетін жағдай. Бұл жағдай көбінесе 4-6 айлық шақта байқалады. Мысықтарда да, әсіресе үйдің қысқа түкті мысықтарында да кездесуі мүмкін. Миниатюралық шошқалар, альпакалар, ламалар, сиырлар және ешкілер сияқты басқа да түрлерде тізе жамбасының жылғалуы туралы бірнеше хабарламалар бар.
Себептер
Сирек жағдайларда, бұл тікелей соққы салдарынан туындауы мүмкін, бірақ көбінесе бұл даму ақауы, туа біткен кемшілік. Туа біткен жағдайларда, бұл көбінесе екі жақты болады. Бұл жағдай генетикалық жолмен мұраға берілуі де мүмкін. Сонымен қатар, бұл семіздіктен де туындауы мүмкін.
Диагностика
Диагноз тізеге қол тигізу арқылы қойылады, тізе буын ішінде қалыпты жағдайдан артық жылғалып қозғалатынын анықтау үшін. Көбінесе ит иелеріне олардың жануарының "тізесі бос" екені айтылуы мүмкін, бірақ бұл медициналық термин емес және оны иық тізе сүйегі шығуымен (люксация) шатастырып қолдануға болмайды.
I дәрежелі
I дәрежелі - жамбас шегі қолмен жылғады, бірақ босағанда орнына оралады (қалыпты жағдайға қайта келеді).
ІІ дәрежелі
ІІ дәрежелі - жамбас шегі қолмен орын аударылуы мүмкін, немесе тізе буынының иілуі кезінде өздігінен орын аударылуы мүмкін. Жамбас шегі қолмен орнына келтірілгенге дейін немесе жануар буынын түзеп, тібік сүйегін орын аудару бағытына қарама-қарсы бағытта бұрғанда орын аударылған күйде қалады.
III дәреже
III дәрежелі - тізеқап көбінесе шығып тұрады, бірақ тізе буыны толық түзуленгенде қолмен орнына қойылуы мүмкін. Тізе буынының иілуі мен түзуленуі қайтадан тізеқаптың шығуына себеп болады.
IV дәреже
IV дәреже – тізеқап тұрақты түрде шығып тұрады және оны қолмен орнына қою мүмкін емес, ал жақынғы тібік алақаны 90 градусқа дейін бұрылады. Фемор трохлеарлық ойыс шалқақ немесе жоқ, төртбас бұлшық еттерінің тобы шығу бағытында ығысады.
Емдеу
II, III және IV дәрежелі жағдайларда жануардың жүруі қиын болса, түзету үшін хирургиялық араласу қажет. Қажетті операция аномалияның түріне байланысты, бірақ көбінесе трохлеарлық ойықтың тереңдетілуі (сулькопластика), сопақшаның тізе шегінің тігісін қайта орналастыру, сопақшаның сырғанатын жағына қарай капсуланы қысқалау немесе босату сияқты шаралар қолданылады. Кейбір IV дәрежелі жағдайларда жамбас және/немесе тізе сүйегін қайта орналастыру үшін күрделірек операциялар қажет болуы мүмкін. Буынның байланыстарын және оны қоршаған тіндерді нығайту үшін глюкозаминнің терапиялық дозасын алдын ала ем ретінде қолдануға болады, бұл операцияны кейінге жылдыруға немесе болдырмауға көмектеседі. Жануарларға арналған пандустар, баспалдақтар немесе сатылар қосымша көмек ретінде пайдаланылуы мүмкін. Бұл жануарға бір жерден екінші жерге, әсіресе жоғары және төмен жылжуға, сопақшаға қатты күш түсірмей немесе зақым келтірмей көмектеседі.
Жануарлар тұқымдарында
Көптеген жағдайда тізеқаптың шығуы (жамбас сүйегінің орын ауысуы) ішкі жағына қарай болады, және бұл көбінесе ойыншық және шағын тұқымды иттерде туа біткен проблема болып табылады. Тізеқаптың ішкі жағына қарай шығуына бейім тұқымдарға миниатюралық және ойыншық пудльдер, мальтий, Джек Рассел терьерлері, Йоркшир терьерлері, померандық шпицтер, пекингез, Паттердейл терьерлері, чихуахуа, кавалер король Чарльз спаниельдері, папиллон, бостон терьерлері, пломмер терьерлері және Тедди Рузвельт терьерлері жатады. Үлкен тұқымды иттерге де бұл дерт ұғады, ал лабрадор ретривері ерекше сезімтал. Мысықтарда тізеқаптың шығуы (жамбас сүйегінің орын ауысуы) иттерге қарағанда сирек кездеседі. Бұл дертке бейім тұқымдарға девон рекс және абиссин мысықтары жатады. Бұл жағдайларда тізеқаптың шығуының (жамбас сүйегінің орын ауысуының) нақты себебі белгісіз болғанымен, артқы аяқ-қолдың құрылымындағы кемшілік негізгі себеп деп есептеледі.