Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кантерберидегі өзен, Жаңа Зеландия. Уаймакарири өзені – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының шығыс жағалауындағы Кантерберидегі ең ірі өзендердің бірі. Ол Оңтүстік Альп тауларынан шығысқа қарай, Кентербери жазығы арқылы Тынық мұхитына дейін ағып өтеді. Өзеннің бастауы Оңтүстік Альп тауларының шығыс беткейінде, Артур асуынан оңтүстік-батысқа қарай сегіз шақырым жерде орналасқан. Көп бөлігінде өзен тарамдалған, кең шағыл төсеніштерімен сипатталады. Кентербери жазығына жақындағанда, өзен таулы белдеуден өтіп, тар шатқалға (Уаймакарири шатқалы) еніп, содан кейін жазық арқылы ағып өтетін кезде тарамдалған түріне қайта оралады. Өзен Крайстчерчтің солтүстігінде, Каяпои қаласының жанынан Тынық мұхитына құяды. Жаңа Зеландиядағы көптеген өзендердің арналары мемлекеттік меншікте болғанымен, Уаймакарири өзенінің арнасы Кентербери өңірлік кеңесіне (Environment Canterbury) тиесілі.
River in Canterbury, New Zealand
The Waimakariri River is one of the largest rivers in Canterbury, on the eastern coast of New Zealand's South Island. It flows for in a generally southeastward direction from the Southern Alps across the Canterbury Plains to the Pacific Ocean. The river rises on the eastern flanks of the Southern Alps, eight kilometres southwest of Arthur's Pass. For much of its upper reaches, the river is braided, with wide shingle beds. As the river approaches the Canterbury Plains, it passes through a belt of mountains, and is forced into a narrow canyon (the Waimakariri Gorge), before reverting to its braided form for its passage across the plains. It enters the Pacific north of Christchurch, near the town of Kaiapoi. Instead of being unoccupied Crown land as are most New Zealand river beds, the bed of the Waimakariri River is vested in the Canterbury Regional Council (Environment Canterbury).
Атауы
Уаймакарири атауы маори тіліндегі "wai" – су және "makariri" – суық сөздерінен шыққан. 1849 жылы Кентербери қауымдастығының бас геодезисі Джозеф Томас өзенді қысқа мерзімге Лорд Куртенэйдің құрметіне Courtenay өзені деп атаған. Бірақ бұл атау тез арада қолданыстан шығып, дәстүрлі маори атауы қайта қолданысқа енді. Уаймакарири өзенін көбінесе маори атауының қысқартылған түрі – "Уаймак" деп атайды.
The name Waimakariri comes from the Māori words wai, meaning water, and makariri, meaning cold. The river was briefly renamed as the Courtenay River in 1849 by the chief surveyor of the Canterbury Association, Joseph Thomas, in honour of Lord Courtenay. However, this name quickly fell into disuse in favour of the traditional Māori name. The Waimakariri is colloquially referred to as the 'Waimak', a shortening of the Māori name.
География
Ваймакариридің бастауы Оңтүстік Альп тауларында, Артур өтегінің батысындағы аңғардың басында орналасқан, онда ол негізінен қардың еруімен және мұздық суларымен толысады. Өзен оңтүстікке қарай ағып, кейін Стюарт тауының түбінен шығысқа бұрылады. Бұл тұста өзен салалы болып, кең қиыршық тасты төсектер арқылы ағатын Били өзенімен қосылады. Еск өзені қосылғанда Ваймакарири тар шатқалдар арқылы өтеді және салалы құрылымын тоқтатады. Өзен Оңтүстік Альп тауларының етегімен ағып, Мидленд темір жолының Оңтүстік Альп тауларын кесіп өту бағытында қолданылады. Өзен тау етегінен Ваймакарири шатқалы арқылы шығып, қайтадан салалы жүйеге айналады. Кантербери жазығына жеткен соң Ваймакарири Тынық мұхитына қарай шығыс-оңтүстік-шығыс бағытта ағады. Басқа салалы өзен жүйелері сияқты, өзен арналары өзен төсегінде жиі өзгеріп тұрады, әсіресе су деңгейі жоғары кезде. Геологиялық мәліметтерге сәйкес, бұл жылжу бұрын өзеннің өзіне де қатысты, кейде қазіргі Крайстчерч қаласы арқылы ағып, Эйвон-Хиткоут сағасына, ал басқа бір кезде Банкс түбегінің оңтүстігіндегі Ельсмир / Те Вайхора көліне құйып келген. Крайстчерч және өзенге жақын жердегі басқа да елді мекендерді су тасқынынан қорғау үшін еуропалықтар қоныстанғаннан бері өзеннің екі жағында көптеген қорғау құрылыстары салынды, олардың ішінде 1868 жылғы Кентербери өзендері заңы да бар. Қазіргі уақытта өзен Тынық мұхитына Крайстчерчтің солтүстігінде Бруклендс лагунасы арқылы Пегасус шығанағына құяды. Ваймакарири Пегасус шығанағының бойындағы сирек үзілістердің бірі болып табылады. Эшли өзені / Ракахури және Вайпара өзені сияқты Пегасус шығанағына құятын тағы екі өзенмен бірге Ваймакарири шығанақты және оның жағалау жазығын құрайтын шөгінділерге толыққанды жауап береді.
The source of the Waimakariri is located in the Southern Alps, at the head of a valley to the west of Arthur's Pass, where it is primarily fed by snow melt and glacial runoff. The river flows in a southerly direction, before turning east around the base of Mount Stewart. The river at this stage becomes braided, and is joined by the Bealey River as it flows across wide shingle beds. As the river is joined by the Esk River, the Waimakariri river is forced into a narrow series of gorges and ceases being braided. This continues as the river flows through the foothills of the Southern Alps, and is used by the Midland Line railway as part of its traverse of the Southern Alps. The river exits the foothills at the Waimakariri Gorge, at which point it again expands to a braided system. Once on the Canterbury Plains, the Waimakariri flows in a roughly east south easterly direction towards the Pacific Ocean. As with other braided river systems, the main channels frequently change within the primary riverbed, especially during periods of high flow rates. Geological evidence indicates that this mobility has extended to the river itself in the past, at times flowing through the current location of Christchurch into what is now the Avon Heathcote Estuary, and on a separate occasion flowing into Lake Ellesmere / Te Waihora, to the south of Banks Peninsula. To protect Christchurch and other settlements near the river, multiple flood protections have been constructed either side of the river since European settlement, dating as early as the Canterbury Rivers Act 1868. The river currently reaches the Pacific Ocean just to the north of Christchurch, entering Pegasus Bay by way of Brooklands Lagoon. The Waimakariri marks one of only a few breaks in the roughly length of Pegasus Bay. Along with two other rivers which enter Pegasus Bay (Ashley River / Rakahuri and Waipara River), the Waimakariri is almost entirely responsible for the sediment which forms the bay and its coastal plain.
Даму
1923 жылы өзен негізінен Крайстчерч қаласын электр энергиясымен қамтамасыз ету үшін гидроэлектр станциясы салу мақсатында зерттелді. Бұл жоба қауымдастықтың қолдауын алды, бірақ үкімет Колридж көлінен арзан электр энергиясын ұсынғандықтан, станция ешқашан салынбады. Орталық жазықтар су сенімі Орталық жазықтар суын жетілдіру жобасы аясында Ваймакарири өзенінің екі нүктесінен су алуды ұсынуда.
In 1923 the river was mainly investigated for a hydroelectric dam to supply electricity to Christchurch. It received support from the community but the dam was never built since the Government offered inexpensive electricity from the Lake Coleridge scheme. The Central Plains Water Trust is proposing to take of water from two points on the Waimakariri River as part of the Central Plains Water enhancement scheme.
Ластану
2007 жылы Ваймакарири Жаңа Зеландиядағы ірі өзендердің ең ластанған он өзенінің қатарына енді. Ластанудың бір бөлігі өзенге жақын орналасқан ет өңдеу зауыты және жүн тазартатын кәсіпорындар сияқты өнеркәсіптерден шыққан сұйық қалдықтардың салдарынан болды. Бұл қалдықтар тікелей өзенге төгілді, бірақ 2012 жылдан бастап олар қалалық сарқынды суларды тазарту станциясына құбырлар арқылы жіберіледі. Суды төгуге берілген рұқсаттарды бұзу фактілері де болды.
In 2007 the Waimakariri was ranked as one of the ten most polluted of the larger rivers in New Zealand. Some of the pollution was caused by liquid wastes from industries such as a meat processing plant and wool scourers in the vicinity of the river. The wastes were discharged directly into it but as of 2012 it was piped to the municipal sewage treatment plant. There had been some non compliance issues with the resource consents for water discharge.
Мәдени сілтемелер
Уаймакирири өзені автор Рут Франсның бірнеше еңбектерінде сипатталған. "Пол Хендерсон" псевдонимімен жарияланған "Су тасқынынан кейін" атты өлеңінде өзен "жанды / қатты шумен ағып, босап тұр" деп сипатталған, сондай-ақ ол "ғасырлар бойғы саяхатшы, епті, көне" екені айтылады. Оның "Мұз суық өзен" (1961) романында Рождество күні Ваймакарири өзенінің бөгетін бұзып, су тасқынынан отбасылық шаруашылықтың суға батуы суреттеледі. Су өте баяу және тынышпен өрлеп, теңіз толқынының өзен сағасындағы суға кіруіне ұқсады. Кенеттен су көлі көтеріліп, бақшаға және үйге қарқынды толқынмен шабуылдайды, бұл қашықтықтағы жарылыс сияқты дыбыс шығарады. Үй дереу сумен қоршалады, ал толқын далаларды лас көбіктің жылдам тістерімен жейді, онда таяқтар, шөп және қоқыстар айналып, жұтылып, қайта-қайта сорғыш құдыға ұшырап тұрады.
The Waimakiriri River is described in several works by author Ruth France. Her poem "After Flood", published under the pseudonym "Paul Henderson", describes "the alive / Roar of the river loud on the loose", and as being an "age long wanderer, age wily". Her novel, Ice Cold River (1961), describes the flooding of a family farm at Christmas after the Waimakariri River bursts through a stopbank:The water advanced so slowly and quietly that it seemed no more than the tide making in an estuary backwater [Q]uite suddenly, the lake of water seemed to lift itself, hurled itself over the garden and against the house in a wave that thumped as did a blasting operation at a distance. Immediately the house was surrounded, and the wave went on, eating up the fields with rapid teeth of dirty foam, in which sticks and grass and debris turned over, were engulfed, and reappeared in an endless sucking whirlpool.