Кіріспе

1962 жылы Эрик Франк Расселдің "Ұлы жарылыс" романы – ағылшын жазушысы Эрик Франк Расселдің сатирикалық ғылыми-фантастикалық романы, алғаш рет 1962 жылы жарық көрді. Роман үш бөлімге бөлінген. Соңғы бөлімі Расселдің 1951 жылғы "Ешкім қалмады" атты әңгімесіне негізделген. Роман жарық көргеннен кейін 23 жыл өткен соң, ол "Прометей даналық залы" сыйлығына ие болды.

Сюжет

Бұл жарық жылдамдығынан жылдам қозғалтқыш жүйесі Жер тұрғындарына галактиканы отарлауға мүмкіндік берді. Әр планета белгілі бір әлеуметтік топтың мекені болды. Диаспорадан (тақырыптағы "Ұлы жарылыс") төрт жүз жыл өткеннен кейін Жерден бір ғарыш кемесі үш планетаға келіп, галактиканы жаңа империяның билігінде біріктірудің алғашқы қадамдарын жасайды. Кемеде екі мың жерлік бар, олардың ішінде көптеген мақтанғақ шенеуніктер, бюрократтар армиясы, әскери күш және кеме экипажы, соның ішінде кейбір сәйкессіздер де бар. Нәрселер толығымен жоспарланғандай болмайды, өйткені кеменің нашар әскери билеушілері үш өте әртүрлі қоғаммен кездеседі. Алғашқы планета жазалау орындасы болған, қазір ол бір-бірін тонап алатын көптеген тәуелсіз жемқорлық деспотизмдерге айналған. Екінші планета, Гигея, денсаулық пен дене шынықтыруға құштар нудистермен мекенделген. Үшінші планета, Кассим, діни топтармен отарланған, бірақ кеме келгенде терандықтар ешқандай адамды таба алмайды, тек джунглиге берілген бос ауылдарды ғана көреді. Капитан отаршылар аурудан қаза тапқан болуы мүмкін деп қорқып, экипажды қауіпке ұшыратуды қаламағандықтан, олар планетаға қонбауға шешім қабылдайды. Соңғы планета, K22g, ерекше әлеуметтік жүйені дамытқан. Халық өздерін Гандтар деп атайды (Гандидің құрметіне) және пассивті қарсылыққа негізделген, тапсыз, философиялық анархиялық либертариандық принципін қабылдайды ("Мен еркіндікті жеңемін!" және "Майоб!"); сондай-ақ, "об" (міндеттемелер) арқылы бартер және жақсылық алмасу негізінде ақшасыз сыйлық экономикасын қолданады. Біреуге қызмет көрсету оларға "об" қоюды білдіреді; олар одан кейін жақсылықты қайтару арқылы "обты жоюға" болады. Планета тұрғындарының жаулық танытпайтыны дәлелденгендіктен, шенеуніктер жағалауға рұқсат беруге мәжбүр болады, бұл экипажды анархист жергілікті тұрғындармен байланыстырады. Көптеген адамдар планетада қалудың себептерін тауып, кемеге қайтудан бас тартады. Шенеуніктер кеме ұша алмайынша, кемені қайта космосқа шығаруы керек.