Кіріспе

Карло Левидің 1945 жылғы естелігі, «Христос Эболиде тоқтады» романынан бейімделген фильм – Карло Левидің 1935-1936 жылдардағы Оңтүстік Италияның шалқары Грассано және Алиано қалаларына жер аударылуы туралы естелік жазбасы. Бұл кітапта ол Алиано қаласын Gagliano (Алианоның жергілікті диалектте айтылуына сүйенген) деп атап көрсетеді. «Кітап атауы Гаглиано халқының өздері туралы айтқан сөзінен алынған: «Мәсіх осы Эболиде тоқтады», яғни олар христиандық, мораль, тіпті тарихтан да шеттетілгенін, толыққанды адамдық өмірден мүлдем қағылып қалғанын сезінеді». Левидің сөзіне қарағанда, Эболи – Кампания аймағында, теңіз жағалауына жақын орналасқан. Базиликатаға баратын жол мен теміржол осы жерде солтүстік-оңтүстік бағыттағы басты жолдардан бөлінетін еді.

Өмірбаян

Карло Леви – дәрігер, жазушы және суретші, Турин қаласында туған. 1935 жылы Левидің фашизмге қарсы нанымы мен әрекеттері Бенито Муссолинидің фашистік үкіметінің шешімімен оны Италияның оңтүстігіндегі шалғай аймаққа ішкі жер аударуға алып келді. Саяси қуғынға ұшырағанына қарамастан, Левиді жергілікті тұрғындар құшақ жайып қарсы алды, себебі олар қонақжайлыққа бейім болған. Оның "Христос Эболиде тоқтады" атты кітабы Лукания аймағындағы ауылдарда өткен бір жылы мен ол кездескен адамдар туралы айтады.

Грассано мен Гальяно

Грассано мен Гальяно ауылдары өте кедей еді. Дүкендері болмағандықтан, тұрғындар қажетті тауарлармен қамтамасыз етілмейтін. Көбінесе нан, май, езілген помидор мен бұрыштан тұратын шала тамақтан ғана құрылатын. Ауылдарда заманауи заттар аз болды, ал болғандары да көбінесе қолданылмайтын. Қаладағы жалғыз қоғамдық дәретхана (және жалғыз жуынатын бөлме) сумен жабдықталмаған, адамдар емес, малға пана ретінде пайдаланылды. Сонымен қатар, аймақта бір ғана автомобиль болды. Үйлер қарапайым жиһазбен жабдықталған, ең көп кездесетін әшекей – америкалық доллар, АҚШ президенті Рузвельттің суреті немесе қабырғадағы Виджан Мадоннасы еді. Денсаулық сақтау жағдайы өте нашар еді. Қаладағы екі дәрігердің де білімі жеткіліксіз болды. Шаруалар оларға сенбей, Левидің емшілік дағдысына көбірек сенді, бірақ ол өзі де көңілсіздікпен қарады және көп жылдар бойы тәжірибеден қол үзіпті. Көптеген ауыл тұрғындарының өмірін безгек алып кетті. Білім алуға мүмкіндік болды, бірақ сабақ оқитын мэр балаларды оқытудың орнына балконда темекі шегуге көбірек уақыт жұмсады. Діни көзқарастар католицизм мен мистицизмнің қосылысынан құралды. Адамдар діндар болғанымен, олардың моральдық және мейірімділіктерінен гөрі, сиқыр мен мистицизмге сенулері күшті болды. Шіркеуге сирек баратын, тіпті діни қызметкерді де жек көріп, сыртқа ығыстырған, себебі ол маскүнем еді және мансабының басында жас студентпен қарым-қатынас жасағаннан кейін беделі түсіп кеткен; ол жылдар бойы бір жерден екінші жерге қуылды және ақырында Гальяноға келдіп тоқтады. Бірақ діни қызметкер де жергілікті тұрғындарды ұнатпай, оларды "есектер, христиандар емес" деп атады. Христиандық толыққанды қабылданып, құрметтелмеген сияқты. Күнделікті өмірге христиандық сенімдер емес, ырым-жырымдар, әулиелер мен сиқырлар үлкен әсер етті. Дегенмен, адамдар мереке күндері шіркеуге барып, Мадоннаға құрмет көрсетті.

Лукания: фашизм мен соғыс

Италияның оңтүстік бөлігі Муссолини мен оның фашистік үкіметін толық қолдамады, ал басқалары оңтүстікке қарасты адамдарды кемсініп, екінші дәрежелі азаматтар ретінде қарады. Оңтүстік тұрғындары Италиядан өзгешеленіп, Американы үміт пен гүлденудің шамы ретінде көрді. Леви былай деп жазады: “Егер осы елсіз адамдардың елордасы болса, онда Люкания шаруалары үшін нағыз астана Рим немесе Неаполь емес, Нью-Йорк болар еді”. 1935 жылы Италия Абиссинияда (қазіргі Эфиопия) соғыс бастағанда, ауыл тұрғындары мүлдем бейжай қарады, бұл оларға әсер етпеді. Леви тек бір адамның үйіндегі қиын жағдайдан қашу үшін әскерге жазылғанын айтады. Дегенмен, ауыл тұрғындары Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы да сөйлеспеген, тіпті көптеген жергілікті адамдар қаза тапқан болатын. Леви өзінің сапарының соңында жерлеуге қатысу үшін солтүстікке сапар шегеді. Люканияда бір жылға жуық болғаннан кейін, ол бұрын сезінген емес жайсыздыққа тап болды. Достары мен таныстарымен саясат тақырыбында сөйлескенде, олардың оңтүстік мәселелерінен бейхабар екенін, “оңтүстік проблемалары” туралы, кім кінәлі және не істеу керек екені туралы пікір айтқанын байқады. Олардың барлығы мемлекет нақты пайдалы, тиімді және керемет бір шара қолдануы керек деп ойлады. Леви мұны он төрт жылдық фашистік идеологиямен байланыстырады, ол олардың санасына біртұтас, утопиялық Италия идеясын сіңіріп қойған.

Фильмге бейімделу

1979 жылы кітап Франческо Рози режиссерлік еткен және Карло Леви рөлінде Жан Мария Волонте ойнаған фильмге бейімделді.