Кіріспе

Мәтіннің атауының орнына қолданылатын мәтіннің алғашқы бірнеше сөзі – incipit ('/ɪ//n//s//ɪ//p//ɪ//t/ INsipit) мәтіннің алғашқы бірнеше сөзі, оны анықтау белгісі ретінде пайдаланылады. Музыкалық шығармада инципит – бір мақсатты көздейтін ноталардың бастапқы тізбегі. Инципит сөзі латын тілінен шыққан және «басталады» деген мағынаны білдіреді. Оған қарсы, мәтіннің соңынан алынған сөз – explicit. Атаулар пайда болғанға дейін мәтіндер көбінесе олардың инципиттерімен аталатын, мысалы, Agnus Dei. Орта ғасырлардағы Еуропада инципиттер көбінесе өздері құрамындағы жұмыстың қалған бөлігінен өзгеше шрифтпен немесе түспен жазылған, ал «инципит беттері» әсемдікпен безендірілуі мүмкін. Инципит сөзі латын тілінде болғанымен, инципит практикасы классикалық антикалықтан мыңдаған жылдар бұрын пайда болған және оны әлемнің әртүрлі аймақтарында кездестіруге болады. Бүгінде мәтіндерді олардың бастапқы сөздерімен атау кең таралған.

еврейше

Еврей жазбаларындағы көптеген кітаптардың атаулары еврей тілінде бастапқы сөздерімен берілген. Мысалы, алғашқы кітап (Текжарлылық) «Берешит» («Бастапқыда») деп, ал «Қала қандай жалғыз отыр» деп басталатын Арыстар кітабы «Эйха» («Қандай») деп аталады. Торадағы жақсы таныс мысал – «Шема» немесе «Шема Исраэль»: «Тыңда, Израиль!» – яһуди дінінің монотеизмін бейнелейтін жариялаудың алғашқы сөздері (Құдайдың заңы, 6:4 және басқа жерлерде қараңыз). Парашоттардың барлық атаулары бастапқы сөздер болып табылады, атау кітаптың алғашқы екі жолынан алынған бір немесе екі сөзден тұрады. Әрине, әр кітаптың алғашқы бөлігі кітаптың толық атымен бірдей аталады. Кейбір Псалмдар бастапқы сөздерімен белгілі, ең танымалдары – 51-Псалм (Септуагинта бойынша 50-Псалм), Батыс христиандығында латынша «Miserere» («Мейірімді бол») деп аталады. Талмудта Гемара тараулары басылымда аталады және олардың алғашқы сөздерімен танылады, мысалы, «Берехот» («Бақыт») кітабының бірінші тарауы «Меэматай» («Қашаннан бастап») деп аталады. Бұл сөз трактаттың осы тарауындағы әрбір келесі беттің басында жазылады. Раввиндік қолданыста бастапқы сөздер «дибур ха-матхил» (דיבור המתחיל) немесе «бастапқы тіркес» деп аталады және ол жарияланған монография немесе түсіндірмедегі бөлімнің тақырыбын білдіреді, ол әдетте, бірақ әрқашан емес, классикалық Китаптық немесе раввиндік мәтіннің цитатасын немесе қайта айтуын қамтиды. Көптеген діни әндер мен дұғалар олардың бастапқы сөздерімен танылады. Кейде бүкіл монография «дибур ха-матхил» арқылы белгілі болады. Хабад-Любавич ребелерінің («маамарим» деп аталады) жарияланған мистикалық және түсіндірмелік лекциялары өз атауларын дерлік жеке жұмыстың бірінші тарауындағы «дибур ха-матхилден» алады.

Ежелгі грек тілі

Жаңа Келісімнің соңғы кітабы – Аян кітабы, грек тіліндегі түпнұсқа мәтіннің бірінші сөзі ἀποκάλυψις (apokalypsis) – "ашылу" немесе "жариялау" болғандықтан, көбінесе Апокалипсис деп аталады. Бұл сөз кітапта сипатталған нәрсемен шатысқан, яғни Соңғы Күннің (ἔσχατον – eschaton "[соңғы]") келуімен байланыстырып қарастырылады.

Орта ғасырлардағы Еуропа

Орта ғасырлық қолжазбаларда инципиттер көбінесе, бірақ әрқашан емес, қызыл түспен жазылады. Олар миниатюрадан немесе әшекейленген немесе тарихи суреттері бар әріптен бұрын келуі мүмкін.

Папалық бұқалар

Дәстүр бойынша, Папаның билігімен шығарылған паптық бұйрықтар мен энцикликалар латын тіліндегі бастапқы сөздерімен (инципит) көрсетіледі.

Индуистік мәтіндер

Кейбір мантралар мен сукталар, Веда гимндерінен алынған, осы қолданысқа сай келеді.

Инципиттердің қазіргі заманғы қолданылуы

Кітаптың арқасына және мұқабасына орналастырылатын бірнеше сөзді немесе бір-екі сөз тіркесін таңдау идеясы баспа өнерінің пайда болуымен бірте-бірте дамыды, ал қысқа атау мен қосымша атаудан тұратын тақырып парағының идеясы ғасырлар өткен соң пайда болды, бұл бұрынғы, көбірек сөздерден тұратын атауларды ығыстырды. Қазіргі кезде стандартталған атауларды қолдану, Халықаралық стандартты библиографиялық сипаттамамен (ISBD) үйлесімде, кітапханаларда ақпаратты ұйымдастыру құралы ретінде инципиттердің қажеттілігін жойды. Дегенмен, инципиттер әлі де атаусыз өлеңдерге, әндерге және дұғаларға сілтеме жасау үшін қолданылады, мысалы, Грегориан әндері, опералық ариялар, көптеген дұғалар мен гимндер, сондай-ақ Эмили Дикинсонның өлеңдері сияқты көптеген өлеңдер. Мұндай қолданыстың инципит екені, атау емес, ең анық грамматикалық бірліктің ортасынан жолдың үзілуінен көрінеді (мысалы, Шекспирдің 55-ші сонеті: «Мәрмәр де емес, алтынмен қапталған ескерткіштер де емес»). Латын құқығындағы ұғымдар көбінесе алғашқы бірнеше сөзбен белгіленеді, мысалы, habeas corpus, habeas corpus ad subjiciendum үшін («адамды тексеруге ұсынуыңыз керек»), бұл өзі ұзақ жазбаның кілт сөздері болып табылады. Көптеген мәтін өңдегіштер құжаттың алғашқы бірнеше сөзін әдепкі файл атауы ретінде ұсынады, инципит құжаттың жоспарланған атауына сәйкес келуі мүмкін деп есептейді. «Lorem ipsum» деп аталатын бос орынды толтыру немесе орын сақтау мәтіні осы инципиті арқылы танылады. Кейде инципиттер әзіл үшін қолданылады, мысалы, Алан Плэтердің «Бейдербекке ісі» телесериалы мен оның жалғауларында әрбір бөлім эпизодта айтылған алғашқы сөздермен аталады (мысалы, «Мен түсінбейтінім осы» және «Мен сенің не ойлап отырғаныңды білемін» сияқты эпизод атауларына әкеледі).

Музыка саласында

Шопеннің B-бемоль минорындағы ноктюрні үшін инципит, Op. 9, № 1, бір таяқ нұсқасы. Шопеннің B-бемоль минорындағы ноктюрніне арналған инципит, Op. 9, № 1, толық партитура нұсқасы.

Музыкалық инципиттер стандартты музыкалық нотациямен басылады. Олар әдетте бір шығарманың алғашқы бірнеше такттарын көрсетеді, көбінесе ең маңызды музыкалық материал бір таяққа жазылады (оң жақта берілген мысалдар бір таяқ және толық партитура инципиттерінің нұсқаларын көрсетеді). Инципиттер музыкада ерекше пайдалы, себебі олар оқырманға шығарманың музыкалық естелігін еске түсіруге көмектеседі, ал жазбаша атау мұны істей алмайды. Музыкалық инципиттер музыка каталогтарында және бірнеше шығарманы қамтитын жинақтардың мазмұны тізімдерінде кездеседі. Хор музыкасында 20-шы ғасырға дейінгі діни немесе әлеуметтік шығармалар көбінесе инципит мәтінімен аталатын. Мысалы, католик миссасының мінездік бөлігі және құлшылық кезінде дұға ретінде қолданылатын Библия псалмдарының латынша транскрипциялары әрқашан мәтіннің бірінші сөзімен немесе сөздерімен аталады. 18-ші және 19-шы ғасырлардағы протестант гимндері де дәстүрлі түрде инципитпен аталады.

Компьютерлік ғылымда

Компьютерлік ғылымда ұзын таңбалар тізбегі олардың бастапқы бөлігімен, әсіресе шифрлау кілттерімен немесе өнім кілттерімен аталуы мүмкін. Көрікті мысалдарға FCKGW (Windows XP қолданған) және 09 F9 (Advanced Access Content System қолданған) жатады.