Өзіне зиян келтіруші психикалық аурулар: Симптомдарды жасау немесе үлкейту
Factitious disorder
Психическое расстройство: симуляция или преувеличение симптомов болезни без выгоды. Munchausen синдромы, навязанные себе или другим. Симптомы и причины.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психикалық денсаулықтың ауруы, онда симптомдар қасақана тудырылады, жалғандатылады немесе күшейтіледі.
Disease of mental health where symptoms are deliberately produced, feigned or exaggerated
Жалған ауру – бұл психикалық ауру, онда адам, қандай да бір пайда табу ниеті болмаса, өзінің ауруға шалдыққандай әрекет етеді, симптомдарды қасақана тудырып, жалғандатып немесе күшейтіп, тек пациент рөлін алу үшін (өзі үшін немесе басқа біреу үшін). Жалған ауруы бар адамдар зәр сынамаларын ластау, галлюциногендерді қабылдау, абсцесстерді тудыру үшін фекальды материалды инъекциялау және осыған ұқсас әрекеттер арқылы симптомдарды тудыруы мүмкін. "Жалған" сөзі латынша factītius сөзінен шыққан, яғни "адам жасаған" деген мағынаны білдіреді. Өзіне-өзі жалған ауру таңу (Мунхаузен синдромы деп те аталады) бір кезде барлық осындай ауруларға қолданылатын жалпы термин болды. Басқаға жалған ауру таңу (Мунхаузен синдромының проксисі, Мунхаузен проксисі немесе жалған аурудың проксисі) – бұл адам өз күтіміндегі адамның симптомдарын қасақана тудыратын, жалғандататын немесе күшейтетін жағдай. Екі жағдайда да, қылмыскердің мақсаты – пациент рөлін алу (өзі үшін немесе басқа біреу үшін) жалған ауруды жасау, немесе күтім етуші ретінде оның өкілі болу. Малингринг жалған аурулардан түбегейлі ерекшеленеді, себебі малингрингтің мақсаты материалдық пайда алу немесе міндеттемелерден немесе жауапкершіліктен қашу үшін ауруды елестету. Соматикалық симптомдық аурулар, сонымен қатар, оқшаулау диагнозы болса да, қасақана жасалмаған физикалық шағымдармен сипатталады.
A factitious disorder is a mental disorder in which a person, without a malingering motive, acts as if they have an illness by deliberately producing, feigning, or exaggerating symptoms, purely to attain (for themselves or for another) a patient's role. People with a factitious disorder may produce symptoms by contaminating urine samples, taking hallucinogens, injecting fecal material to produce abscesses, and similar behaviour. The word factitious derives from the Latin word factītius, meaning "human made". Factitious disorder imposed on self (also called Munchausen syndrome) was for some time the umbrella term for all such disorders. Factitious disorder imposed on another (also called Munchausen syndrome by proxy, Munchausen by proxy, or factitious disorder by proxy) is a condition in which a person deliberately produces, feigns, or exaggerates the symptoms of someone in their care. In either case, the perpetrator's motive is to perpetrate factitious disorders, either as a patient or by proxy as a caregiver, in order to attain (for themselves or for another) a patient's role. Malingering differs fundamentally from factitious disorders in that the malingerer simulates illness intending to obtain a material benefit or avoid an obligation or responsibility. Somatic symptom disorders, though also diagnoses of exclusion, are characterized by physical complaints that are not produced intentionally.
Этиологиясы
Жасалма бұзылыстың себептері толыққанды түсініксіз, бірақ осы мінез-құлық үлгісін тудыратын бірнеше мүмкін себептер бар. Адамдар медициналық процедуралардан күшті қызығушылық сезуі, назар мен күтімге деген қалау, немесе медицина мамандарын алдау арқылы бақылау немесе жетістік сезіміне қол жеткізуі мүмкін. Олар қарым-қатынас құру және оны сақтау үшін осы мінез-құлыққа баруы, немесе өмірдегі қиын жағдайларға жауап ретінде науқас рөлін пайдалануы мүмкін. Егер адам бала кезінде күтімшісімен салауатты байланыс құрмаса, онда күтімге деген қажеттілігін қанағаттандыру үшін жасалма бұзылысты дамытуы мүмкін. Медицина мамандарының назары бала кезінде алған маңызды қажеттіліктердің орнын толтыруға көмектеседі. Адамдар өткен қателіктері үшін өзін жазалау немесе зорлық-зомбылықпен байланысты кінә сезімін жеңу үшін инвазивті немесе ауыртпалы тестілер мен процедураларды қолдануы мүмкін. Бұл мазохистік мінез-құлық саналады. Бір бұзылыстың екіншісін тудыратыны белгісіз, бірақ осы диагноздардың ұқсас этиологиялары мен белгілі бір ортақ белгілері бар деп болжауға болады. Жасалма бұзылыстың әрбір жеке жағдайы әртүрлі көрінеді және әртүрлі этиологиядан туындайды. Дегенмен, пациенттерде науқас рөлін сақтап тұруға бақылаусыз құштарлық сезімі бар, бұл мінез-құлықтық тәуелділіктің бір түрі ретінде қарастырылады. Анықтамасы: Егер адам бала, үй жануары немесе қарт адам сияқты басқа біреудің ауруын жалғандаса.
What causes factitious disorder is not well understood, however there is a handful of possible motives that drive this pattern of behavior. Individuals may experience a heightened thrill from medical procedures, a desire for attention and care, or feelings of control or accomplishment when deceiving medical professionals. They may partake in this behavior in order to seek and maintain relationships or use the sick patient role as a coping strategy in response to stressful life events. If an individual did not form a healthy attachment to a caregiver as a child, there is a possibility that the person may develop factitious disorder in order to fulfill the need of receiving care. Attention from medical professionals may act as a replacement in satisfying important needs that the person never received as a child. Individuals may also use invasive or painful tests or procedures as a way to punish oneself for past mistakes or to cope with guilt associated with abuse. This is considered masochistic behavior. The causality cannot be known about whether one disorder causes the other, but it can be deduced that these diagnoses share similar etiologies and some overlapping symptoms. Each particular case of factitious disorder presents itself differently and is derived from various etiologies. However, there is an overarching belief that patients experience the uncontrollable urge to maintain the sick patient role, acting as a type of behavioral addiction. defined as: When an individual falsifies illness in another, whether that be a child, pet, or older adult.
Өзін-өзіне таңбалау
Өзіне-өзі жалған ауру тудыру бұзылысы, бұрын Мюнхаузен синдромы деп аталатын, немесе көбінесе физикалық белгілер мен симптомдармен көрінетін жалған бұзылыс, белгілі бір симптомдармен сипатталады. Бұл бұзылыстың симптомдары шамадан тыс көрінуі мүмкін; адамдар қайта-қайта үлкен операциялар жасайды және анықталудан қашу үшін "ауруханадан ауысып" немесе көшіп жүреді.
Factitious disorder imposed on self, previously called Munchausen syndrome, or factitious disorder with predominantly physical signs and symptoms, has specified symptoms. Factitious disorder symptoms may seem exaggerated; individuals undergo major surgery repeatedly, and they "hospital jump" or migrate to avoid detection.
Басқаға таңбаланған бұзылу
Басқа адамға таңу арқылы туындаған жалған ауру, бұрынғы Мюнхгаузен синдромының прокси түрі – бұл науқас рөлін ойнау үшін басқа адамды қасақана пайдалану. Бұл ауру салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Балаларда жалған симптомдарды күтімшілер немесе ата-аналар тудырады. Олар ересектер арасында аздап кездеседі. Бұл бұзылыс аурудың "көрінісін" тудырады, ал бұл "көрініс" қылмыскер қасақана бұрмаланған медициналық тарих бергенімен немесе тіпті зертханалық тесттерге қол сұғып, мақсатталған адамды ауруға шалдыққандай көрсету арқылы күшейтілуі мүмкін. Кейде осы аурудың кезінде күтімшілер балаға дене жарақаттары келтіргені немесе басқа ересекке медициналық зиян келтіргені белгілі. Мысалы, ұлы целиакиямен ауыратын ана оның тағамына глютен қосып тастауы мүмкін. Мұндай ата-аналар ауырған баласына көңіл бөлгендері үшін мақтанады. Ересектер арасында бұл ауру кездескенде, қылмыскер өздерінің басқа мақсатталған ересекке қамқорлық жасауға бағытталған "батылдық әрекеттеріне" деген ықыласқа ие болуы мүмкін. Мысалы, әйел күйеуіне зиянды затты жасырын инъекция жасау арқылы күйеуінде "жасалма" ауруды тудырған жағдайлар болған.
Factitious disorder imposed on another, previously Munchausen syndrome by proxy, is the involuntary use of another individual to play the patient role. This disorder is relatively rare. False symptoms have been produced in children by perpetrator caregivers or parents. Less frequently they are produced in one adult by another adult. The disorder produces the "appearance" of illness, which "appearance" may be augmented by the perpetrator by providing an intentionally misleading medical history, or even by tampering with laboratory tests to make the targeted individual appear sick. Occasionally in cases of this disorder, caregivers have been known to actually injure a child or to medically harm another adult in order to ensure that the targeted individual is medically treated. For instance, a mother whose son has celiac disease might knowingly introduce gluten into the son's diet. Such parents may be validated by the attention that they receive from having a sick child. When the disorder occurs between adults, a perpetrator may gain sympathy for their supposedly "heroic efforts" to care for the other targeted adult. For example a wife has been found to have induced a "manufactured" illness in her husband via the surreptitious injection of a harmful substance into her husband.
Гансер синдромы
Гансер синдромы бұрын жеке жалған бұзылу ретінде қарастырылған, бірақ қазір диссоциативтік бұзылу деп саналады. Бұл ауыр стресс немесе органикалық жағдайдың салдарынан туындайтын бұзылыс. Науқас қарапайым сұрақтарға жуықтап немесе абсурд жауаптар береді. Кейде бұл синдром жалған ауру ретінде ғана диагностикаланады, алайда көбінесе ол жалған бұзылу ретінде анықталады. Бұл түрмеде жалғыз қамқорлықта отырған адамдарда байқалады, және симптомдар түрлі түрмелерде бірдей болып келеді, тіпті науқастар бір-бірін танымайды. Симптомдардың ішінде сананың шатыруы, соматикалық конверсия симптомдары, ұйықтамау, стресс, жеке бастың жоғалуы, эхолалия және эхопраксия бар. Адамдар "мысықтың неше аяғы бар?" сияқты қарапайым сұрақтарға да шамамен жауап береді: "үш"; "сәрсенбіден кейін қай күн келеді?" "жұма", және т.б. Бұл бұзылыс өте сирек кездеседі, бар болғаны 100-ден аз жағдай тіркелген. Бұзылысқа барлық әлеуметтік топтағы адамдарда кездеседі, бірақ еркектерде жиірек кездеседі (75% немесе одан да көп). Гансер синдромымен ауыратын адамдардың орташа жасы 32-ге жуық, бірақ 15-ден 62 жасқа дейін кездеседі.
Ganser syndrome was once considered a separate factitious disorder, but is now considered a dissociative disorder. It is a disorder of extreme stress or an organic condition. The patient experiences approximation or giving absurd answers to simple questions. The syndrome is sometimes diagnosed as merely malingering—however, it is more often defined as a factitious disorder. This has been seen in prisoners following solitary confinement, and the symptoms are consistent in different prisons, though the patients do not know one another. Symptoms include a clouding of consciousness, somatic conversion symptoms, confusion, stress, loss of personal identity, echolalia, and echopraxia. Individuals also give approximate answers to simple questions such as, "How many legs on a cat?" "Three"; "What's the day after Wednesday?" "Friday"; and so on. The disorder is extraordinarily rare with fewer than 100 recorded cases. While individuals of all backgrounds have been reported with the disorder, there is a higher inclination towards males (75% or more). The average age of those with Ganser syndrome is 32, though it stretches from ages 15–62 years old.
Дифференциалдық диагностика
Жасалма бұзылуды соматикалық симптомдық бұзылудан (бұрын соматизациялық бұзылу деп аталатын) ажырату қажет, онда пациент симптомдарды шынайы сезінеді және оны алдау ниеті болмайды. Конверсиялық бұзылыста (бұрын гистерия деп аталатын) ешқандай органикалық себебі жоқ неврологиялық жетіспеушілік пайда болады. Пациент, қайтадан, симптомдар мен белгілерді шынайы сезінеді және оны алдау ниеті болмайды. Айырмашылыққа дене дисморфтық бұзылуы және ауырсыну бұзылуы да кіреді.
Factitious disorder should be distinguished from somatic symptom disorder (formerly called somatization disorder), in which the patient is truly experiencing the symptoms and has no intention to deceive. In conversion disorder (previously called hysteria), a neurological deficit appears with no organic cause. The patient, again, is truly experiencing the symptoms and signs and has no intention to deceive. The differential also includes body dysmorphic disorder and pain disorder.
Емдеу
Нақты психиатриялық дәрілер жалған ауру синдромына тағайындалмайды. Дегенмен, селективті серотонинді кері сіңірудің ингибиторлары (СҚСИ) жасырын проблемаларды басқаруға көмектеседі. Көңіл күйінің бұзылыстарын емдеу үшін қолданылатын СҚСИ сияқты дәрілер жалған ауру синдромының себебі болуы мүмкін болғандықтан, оларды осы синдромды емдеу үшін де қолдануға болады. Кейбір авторлар (мысалы, Prior және Gordon, 1997) пимозид сияқты антипсихотикалық препараттарға жақсы жауапты жағдайлар туралы хабарлайды. Отбасылық терапия да көмектесе алады. Мұндай терапия отбасы мүшелеріне науқасты (отбасында жалған ауру синдромымен күресіп жатқан адамды) және оның назарға деген қажеттілігін жақсырақ түсінуге көмектеседі. Осы терапиялық ортада отбасы мүшелері науқастың мінез-құлқына қолдау көрсетпеуге және оны мақтамауға шақырылады. Егер отбасы ынтымақтастық танытпаса немесе жоққа шығару белгілері мен/немесе антиәлеуметтік мінез-құлық байқалса, бұл емдеу тиімсіз болуы мүмкін. Психотерапия – бұл синдромды емдеудің тағы бір әдісі. Бұл сеанстар психиатрдың науқаспен қарым-қатынас орнатуына және оны сақтауына бағытталған болуы керек. Мұндай қарым-қатынас жалған ауру синдромының белгілерін бақылауға көмектеседі. Науқастың денсаулығы үшін бақылау да қажет болуы мүмкін; жалған ауру синдромы (әсіресе, өкілдік жағдайында) адам денсаулығына зиян келтіруі мүмкін, егер ол шынымен физиологиялық ауруларға әкеп соқса. Тіпті жалған аурулар мен жарақаттар да қауіпті болуы мүмкін және қажетсіз операциялар жасалмауы үшін бақылауға алынуы мүмкін.
No true psychiatric medications are prescribed for factitious disorder. However, selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) can help manage underlying problems. Medicines such as SSRIs that are used to treat mood disorders can be used to treat factitious disorder, as a mood disorder may be the underlying cause of factitious disorder. Some authors (such as Prior and Gordon 1997) also report good responses to antipsychotic drugs such as Pimozide. Family therapy can also help. In such therapy, families are helped to better understand patients (the individual in the family with factitious disorder) and that person's need for attention. In this therapeutic setting, the family is urged not to condone or reward the factitious disorder individual's behavior. This form of treatment can be unsuccessful if the family is uncooperative or displays signs of denial and/or antisocial disorder. Psychotherapy is another method used to treat the disorder. These sessions should focus on the psychiatrist's establishing and maintaining a relationship with the patient. Such a relationship may help to contain symptoms of factitious disorder. Monitoring is also a form that may be indicated for the factitious disorder patient's own good; factitious disorder (especially proxy) can be detrimental to an individual's health—if they are, in fact, causing true physiological illnesses. Even faked illnesses and injuries can be dangerous and might be monitored for fear that unnecessary surgery may subsequently be performed.
Болжам
Кейбір адамдарда бұл ауру бірнеше рет қана көрінеді. Дегенмен, көбінесе жалған ауру – бұл созылмалы, ұзақ мерзімді жағдай, оны емдеу қиын. Бұл аурудың жағымды нәтижелері салыстырмалы түрде аз; шындығында, емдеу шизофрения сияқты айқын психоздық белгілері бар адамдарды емдеуге қарағанда жағымды нәтижелердің үлесі аз болды. Сонымен қатар, көптеген жалған ауруға шалдыққан адамдар емделуге келмейді, көбінесе олардың симптомдары нақты деп талап етеді. Бірақ, қандай да бір деңгейде жазылу мүмкін. Уақыт өте келе бұл аурудың жағдайы жақсаратын сияқты. Бұл құбылыстың көптеген себептері болуы мүмкін, бірақ ешқайсысы қазіргі таңда нақты деп есептелмейді. Мүмкін, жалған ауруға шалдыққан адам жылдар бойы ауруды елестеу өнерін меңгергендіктен, бұл ауруды анықтау мүмкін болмайды. Тағы бір гипотеза – көбінесе жалған ауруға шалдыққан адам үйге орналастырылады немесе өздігінен тумаған немесе жалған емес денсаулық проблемаларына тап болады. Осылайша, "науқас" мәртебесін алу мәселесі шешіледі, себебі симптомдар адамның ешқандай күш-жігерін жұмсамай пайда болады.
Some individuals experience only a few outbreaks of the disorder. However, in most cases, factitious disorder is a chronic long term condition that is difficult to treat. There are relatively few positive outcomes for this disorder; in fact, treatment provided a lower percentage of positive outcomes than did the treatment of individuals with obvious psychotic symptoms such as people with schizophrenia. In addition, many individuals with factitious disorder do not present for treatment, often insisting their symptoms are genuine. Some degree of recovery, however, is possible. The passage of time seems to help the disorder greatly. There are many possible explanations for this occurrence, although none are currently considered definitive. It may be that a factitious disorder individual has mastered the art of feigning sickness over so many years of practice that the disorder can no longer be discerned. Another hypothesis is that many times a factitious disorder individual is placed in a home, or experiences health issues that are not self induced or feigned. In this way, the problem with obtaining the "patient" status is resolved because symptoms arise without any effort on the part of the individual.