Вернер Бергенгрюен: Балтық неміс жазушысы мен ақыны

Кіріспе

Балтық немісі жазушысы және ақыны Вернер Бергенгрюен (16 қыркүйек 1892 – 4 қыркүйек 1964) – Балтық немісі жазушысы және ақыны. Ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер болған.

Өмір және мансап

Бергенгрюен Ресей империясына қарасты Ливония губернаторлығының Рига қаласында дүниеге келген. Любек қаласында өсіп, Катаринаум гимназиясын бітіргеннен кейін 1911 жылы Марбургте дінтануды оқуға түсты. Кейін неміс тілі мен өнер тарихын оқыды, бірақ диплом алмады; содан кейін Мюнхенге көшті. Бірінші дүниежүзілік соғыста лейтенант болып қызмет етті және 1919 жылы Балтық жерінің әскеріне (Baltische Landeswehr) қосылып, большевиктерге қарсы күресті. 1919 жылдың 4 қазанында композитор Фанни Мендельсонның шөбересі және математик Курт Хенселдің қызы Шарлотта Хенселге (1896–1990) үйленді. Осы некеден Олаф, Луиза, Мария және Александр есімді төрт бала дүниеге келді. Бергенгрюен 1923 жылы романдар мен әңгімелер жазуды бастады және 1927 жылы кәсіби жазушы болуға шешім қабылдады. Оның ерте туындылары көбінесе ойшаң болды және метафизикалық және діни мәселелерді қарастырды, бірақ нацистер билікке келгеннен кейін ол көбірек саяси туындылар жазды. Оның ең сәтті романы – 1935 жылы жарық көрген «Ұлы тиран және сот» («Der Großtyrann und das Gericht») – Ренессанс дәуірінде өтеді, бірақ өзінің бағыныштыларының әлсіздіктерін пайдаланатын қатыгез тиран туралы оқиға Германияның саяси ахуалының айқын аллегориясы ретінде жиі қарастырылды. Дегенмен, бұл түсінік күмәнді, өйткені романның көп бөлігі 1933 жылы нацистер билікті басып алғанға дейін жазылған. 1936 жылы Бергенгрюен католик дініне кірді. Сол жылы ол Мюнхенге көшті; оның жаңа көршісі – католик айлық журналы «Hochland» редакторы Карл Мут болды. 1937 жылы ол неміс мәдениетін дамытуға үлес қосуға лайықсыз деп танылып, университеттен қуылды. Бергенгрюен саяси тұрғыдан берік консерватор болғанымен, оның католицизмі – сондай-ақ оның әйелінің жартылай еврей тегі – нацистік режимнен шеттеуіне себеп болды. 1942 жылы Мюнхендегі үйі бомбадан қирағаннан кейін Бергенгрюен Ахенкирхке көшті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Швейцарияда, Римде және, ақырында, Баден-Баденде тұрды, ол жерде 1964 жылы қайтыс болды.

Bergengruen was born in Riga, Governorate of Livonia, which at that time belonged to the Russian Empire. After growing up in Lübeck and attending the Katharineum, he started studying theology in Marburg in 1911. He later changed to studying Germanistics and art history, but failed to graduate; he then moved to Munich. He served as a lieutenant during World War I and joined the Baltische Landeswehr in 1919 to fight against the Bolsheviks. On 4 October 1919, he married Charlotte Hensel (1896–1990), a great granddaughter of the composer Fanny Mendelssohn, and the daughter of the mathematician Kurt Hensel. From the marriage there were four children, Olaf, Luise, Maria and Alexander. Bergengruen started writing novels and short stories in 1923 and decided to become a full time writer in 1927. While his earlier works were of a more contemplative nature and pondered metaphysical and religious questions, the Nazis' rise to power led him to write more political works. His most successful novel, Der Großtyrann und das Gericht (The Grand Tyrant and the Judgment), published in 1935, is set in the Renaissance era, but the story of a merciless tyrant playing with the weaknesses of his underlings was often seen as a clear allegory on Germany's political situation. This interpretation is doubtful, though, as most of the novel was written before the Nazi takeover in 1933. In 1936 Bergengruen was received into the Catholic Church. The same year he moved to Munich; his new neighbour was Carl Muth, editor of the Catholic monthly Hochland. In 1937 he was expelled from the de for being unfit to contribute to German culture. Although Bergengruen was politically a staunch conservative, his Catholicism—as well as the fact that his wife was of partly Jewish heritage—contributed to his alienation from the Nazi regime. In 1942, after his house in Munich was destroyed by bombs, Bergengruen moved to Achenkirch. After World War II, he lived in Switzerland, Rome, and finally Baden Baden, where he died in 1964.