Ертебөлле мәдениеті: соңғы мезолитке (б.з.д. 5300-3950 ж.) қатысты Оңтүстік Скандинавия аңшы-терішілер мен керамика жасаушылар мәдениеті. Қазындылар, тұрмыс қалдықтары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Археологиялық мәдениет
Archaeological culture
Ертебøль мәдениеті (б.з.д. 5300 – 3950 ж.ж.) – аңшы-жинақшы және балықшы, керамика жасау мәдениеті, мезолит кезеңінің соңына дейін дамыған. Бұл мәдениет Оңтүстік Скандинавияда шоғырланған. Ол Данияның Ютланд аймағындағы Лимфьордендегі шағын Ертебøль ауылының орналасқан жерімен аталған. 1890 жылдары Данияның Ұлттық мұражайы онда ұлулар, моллюскалар, сүйектер, мүйіз және кременьтен жасалған заттармен аралас қабық үйінділерін қазып шығарды, олар ас үй қалдықтары (даниялық køkkenmødding) ретінде бағаланды. Сәйкесінше, мәдениет көбінесе Ас үй қалдықтары мәдениеті деп аталады. Шлезвиг-Гольштейннің Эллербек мәдениетімен шамамен бірдей болғандықтан, жиі қолданылатын біріктірілген атауы – Ертебøль-Эллербек. Эллербек мәдениеті (нем. Ellerbek Kultur) Германияның Киль қаласының шетіндегі Эллербек ауылындағы типтік орнымен аталған. 1960 және 1970 жылдары Нидерландыдағы (қазір құрғақ) Noordoostpolder аймағында, Swifterbant ауылы мен бұрынғы Urk аралының жанында осыған ұқсас мәдениет табылды. Swifterbant мәдениеті (б.з.д. 5300 – 3400 ж.ж.) аңшы-жинақшы өмір салтынан мал шаруашылығына (негізінен сиыр мен шошқа өсіруге) және арпа мен екідәнді бидай өсіруге көшуді көрсетеді. Қалыптасу кезеңінде Лимбургтегі жақын орналасқан Сызықты керамика мәдениетімен байланыс байқалды. Ертебøль мәдениеті сияқты, олар да ашық су жағасында, яғни бұл жағдайда ағыстарда, өзен құмдарында және Оверийссельсе Вехте мұздықтарының жағалауларындағы батпақтарда өмір сүрді. Жақында жүргізілген қазбалар жергілікті сабақтастықты (кем дегенде) б.з.д. 5600 жылға дейін көрсетеді, онда жерлеу салты Дания мен Оңтүстік Швециядағы заманауи қабірлерге «барлық егжей-тегжейімен» ұқсас болған, бұл әртүрлі ата-бабалардың «Ертебøль» сияқты мұрасының тек бір бөлігі ғана жергілікті деңгейде кешірек (Орта неолит) Swifterbant дәстүріне (б.з.д. 4200 – 3400 ж.ж.) жалғасқандығын көрсетеді. Ертебøль мәдениеті Сызықты керамика мәдениетімен шамамен бір мезгілде болды, азық-түлік өндірушілердің ең солтүстік шекарасы оңтүстікке қарай орналасқан. Ертебøль халқы егіншілікпен айналыспаса да, белгілі бір деңгейде отандық астықтан пайдаланған, оны оңтүстіктен алған болуы мүмкін. Ертебøль мәдениеті Данияның бұрынғы Конгемозе мәдениетінің орнын басты. Ол солтүстікте Скандинавияның Nøstvet және Lihult мәдениеттерімен шектелген. Ол ерте кезеңге (б.з.д. 5300 – б.з.д. 4500 ж.ж.) және кейінгі кезеңге (б.з.д. 4500 – 3950 ж.ж.) бөлінеді. Б.з.д. 4100 жылдан кейін Ертебøль Балтық жағалауында кем дегенде Рюгенге дейін кеңейе бастады. Бірақ көп ұзамай оның орнын Фуннелбикер мәдениеті басты. Соңғы жылдары археологтар EBK аббревиатурасын қолдануды ыңғайлы деп тапты, LBK – неміс Linearbandkeramik (Сызықты керамикалық мәдениеті) және TRB – неміс Trichterbecher, даниялық Tragtbæger (Фуннелбикер мәдениеті) және голландтық trechterbekercultuur үшін. EBK, Ertebølle Kultur үшін неміс немесе даниялық болуы мүмкін, сонымен қатар Ellerbek-тің де E әрпімен басталуының қосымша артықшылығы бар.
The Ertebølle culture (c. 5,300 BCE – 3,950 BCE) is a hunter gatherer and fisher, pottery making culture dating to the end of the Mesolithic period. The culture was concentrated in Southern Scandinavia. It is named after the type site, a location in the small village of Ertebølle on Limfjorden in Danish Jutland. In the 1890s the National Museum of Denmark excavated heaps of oyster shells there, mixed with mussels, snails, bones, and artefacts of bone, antler, and flint, which were evaluated as kitchen middens (Danish køkkenmødding), or refuse dumps. Accordingly, the culture is less commonly named the Kitchen Midden. As it is approximately identical to the Ellerbek culture of Schleswig Holstein, the combined name, Ertebølle Ellerbek is often used. The Ellerbek culture (German Ellerbek Kultur) is named after a type site in Ellerbek, a community on the edge of Kiel, Germany. In the 1960s and 1970s another closely related culture was found in the (now dry) Noordoostpolder in the Netherlands, near the village Swifterbant and the former island of Urk. Named the Swifterbant culture (5,300 – 3,400 BCE) they show a transition from hunter gatherer to both animal husbandry, primarily cows and pigs, and cultivation of barley and emmer wheat. During the formative stages contact with nearby Linear Pottery culture settlements in Limburg has been detected. Like the Ertebølle culture, they lived near open water, in this case creeks, riverdunes, and bogs along post glacial banks of the Overijsselse Vechte. Recent excavations show a local continuity going back to (at least) 5,600 BCE, when burial practices resembled the contemporary gravefields in Denmark and South Sweden "in all details", suggesting only part of a diverse ancestral "Ertebølle" like heritage was locally continued into the later (Middle Neolithic) Swifterbant tradition (4,200 – 3,400 BCE). The Ertebølle culture was roughly contemporaneous with the Linear Pottery culture, food producers whose northernmost border was located just to the south. The Ertebølle did not practice agriculture but it did utilize domestic grain in some capacity, which it must have obtained from the south. The Ertebølle culture replaced the earlier Kongemose culture of Denmark. It was limited to the north by the Scandinavian Nøstvet and Lihult cultures. It is divided into an early phase c. 5,300 BCE – c. 4,500 BCE, and a later phase c. 4,500 BCE – 3,950 BCE. Shortly after 4,100 BCE the Ertebølle began to expand along the Baltic coast at least as far as Rügen. Shortly thereafter it was replaced by the Funnelbeaker culture. In recent years archaeologists have found the acronym EBK most convenient, parallel to LBK for German Linearbandkeramik (Linear Pottery culture) and TRB for German Trichterbecher, Danish Tragtbæger (Funnelbeaker culture), and Dutch trechterbekercultuur. Ostensibly for Ertebølle Kultur, EBK could be either German or Danish, and has the added advantage that Ellerbek also begins with E.
Қоршаған орта
Ертебøль мәдениеті Атлант климаты кезеңіне және Балтық теңізі бассейнінің Литорна теңізі фазасына жатады; яғни, климат бүгінгіден жылырақ және ылғалды болды, жапырақты ормандар Еуропаны жапқан, Балтық теңізі деңгейі бүгінгіден жоғары болды, тұзды теңіз болған, ал тұщы немесе ащы сулы емес. Балтық жағалауы көбінесе қазіргі деңгейден 5-6 метрге дейін суға батқан. Ютландия архипелаг болған. Балыққа толы шалшықтар кеңінен таралған, осылайша ортаның өзі адамдарды қоныстануға шақырған. Ертебøль халқы тығыз орманнан алыс, аралдарда, жағажайларда, өзендер мен сағаларда қоныстанған. Ертебøльдің сол кездегі ареалына ең жақын орта – Нидерландыдан Данияға дейінгі Солтүстік теңіздің Вадден теңізі аймағы. Ертебøль кезеңінде жағалауды мекендеу кезінде және одан кейін теңіз деңгейінің кездейсоқ ауытқуларына байланысты, мәдениет орындарының көп бөлігі қазір 3-4 метр су астында жатыр. Кейбіреулері су асты археологиясы арқылы қазылып алынды. Артефакттар анаэробты лаймен қорғалғандықтан, тамаша сақталған. Керісінше, су ағындары көптеген орындарды қиратқан.
The Ertebølle culture falls within the Atlantic climate period and the Littorina Sea phase of the Baltic Sea basin; that is, climate was warmer and moister than today, deciduous forests covered Europe, and the Baltic was at higher levels than today, and was a salt sea, rather than a brackish one or a lake. The Baltic coastline was often flooded to a level of 5m 6m higher than now. Jutland was an archipelago. Marshes were extensive, with tracts of shallow water rich in fish. The environment itself thus invited settlement. The Ertebølle population settled on promontories, near or on beaches, on islands, and along rivers and estuaries away from the dense forests. The environment most like the then range of the Ertebølle is the Wadden Sea region of the North Sea from the Netherlands to Denmark. Due to chance fluctuations in the sea level during Ertebølle occupation of the coast and subsequently, many of the culture sites are currently under 3m 4m of water. Some have been excavated by underwater archaeology. The artifacts are in an excellent state of preservation, having been protected by anaerobic mud. On the disadvantage side, water movements have disrupted many sites.
Мәдени мұралар
Ертебøлл халқы өмір сүру үшін әртүрлі тәсілдерді пайдаланды, бірақ негізінен теңіз есебінен. Олар балықпен қоректеніп, гүлденіп, дені сау болып, көбейді. Тарихтағы көптеген халықтар сияқты, олар да қазылған қайықтарынан киттер мен етезілдерді аулауға қабілетті болды. Олардың материалдары негізінен ағаштан, сондай-ақ сүйек, мүйіз және қатты беттерді қажет ететін жұмыстар үшін кременьтен жасалған. Тұрғын үйлер бұталар немесе жеңіл ағаштан салынған. Бұл материалдар оларды уақытша деп қарастыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, олар қайтыс болғандарды ұзақ жылдар бойы қолданылған зираттарға жерлеуге үлкерді. Мүмкін, тұрғын орындары уақытша болған шығар, бірақ олардың жерлері – емес.
The Ertebølle population derived its living from a variety of means, but chiefly from the sea. They prospered, grew healthy and multiplied on a diet of fish. They were masters of the inland waters, which they traversed in paddled dugouts. Like many peoples known in history, they were able to hunt whales and seals from their dugouts. Their materials were mainly wood, with bone, antler and flint for functions requiring harder surfaces. Homes were constructed of brush or light wood. The materials encourage us to view them as transitory. They were, nevertheless, able to place the dead in longer used cemeteries. Perhaps the dwelling places were transitory, but the territories were not.
Физикалық антропология
Скелет қалдықтары салыстырмалы түрде шамалы. Олар антропометриялық, яғни "адам өлшеу" тұрғысынан жан-жақты зерттелген және сипатталған. Осы мамандық тілін қолданбай, негізгі қорытындылар төмендегідей: Бір жағынан, олардың қаңқалары қазіргі Дания тұрғындарынан ешқандай айырмашылық көрсетпейді. Жұмсақ тіндердің ерекшеліктері тек қайта құрастыру арқылы белгілі болғандықтан, кейбір өзгерістерге мүмкіндік бар. Екінші жағынан, көптеген бас сүйектері Кроманьондықтарға тән бет пішініне немесе өлшемдеріне ие. Кроманьондықтар соңғы палеолит дәуірінде Еуропада басымдық танытып, сол жерде неандерталь адамын ығыстырды. Феррара университетінің (Италия) ғалымдары жүргізген генетикалық талдаулар Кроманьондықтардың қазіргі Еуропа халқының ата-тегі екенін көрсетіп тұр. Сондықтан Ertebølle халқының тегіне қатысты екі гипотеза бар және олар ұсынылған. Біріншісі, қалдықтарда Сканния халқының эволюциясының аралық сатысын көріп отырмыз. Екіншісі, Ertebølle халқы аграрлық оңтүстік халқы мен жергілікті скандардың араласуынан пайда болған. Екі көзқарас та дәлелдермен расталады.
Skeletal remains are relatively meagre. They have been studied and described in great detail from an anthropometric, or "man measuring", point of view. Without resorting to this specialised language, the main conclusions are as follows. On the one hand they did not differ from the current inhabitants of Denmark in skeleton. Soft tissue features, being known through reconstruction only, leave some room for variation. On the other hand, many skulls evidence facial features or dimensions of Cro magnons. The latter type prevailed in Late Paleolithic times in Europe, supplanting Neanderthal man there. Genetic analysis by scientists from the University of Ferrara (Italy) indicates that the Cro magnons were ancestral to the current population of Europe. Two hypotheses concerning the origin of the Ertebølle population are therefore possible and have been proposed. One is that in the remains we are seeing an intermediate phase in the evolution of the population of Scania. The second is that the Ertebølle population was an admixture of agrarian southerners with indigenous Scanians over a permeable border. Both views are supported by the evidence.
Қақтығыстың дәлелі
Ертебөл қоныстары арасындағы қақтығысқа қатысты бірнеше дәлел бар: Швециядағы Skateholm-да жамбас сүйегінде табылған жебе ұшы; Зеландиядағы Vedbæk-те тамақ ішектегі сүйек ұшы; Швециядағы Stora Biers-те кеудедегі сүйек ұшы. Одан да маңыздысы, Ютландиядағы Дюрхолмен және Эродағы Меллегабетте жеміс берушілікке қатысты дәлелдер бар. Адам сүйектері миын алу үшін сындырылған. Ертебөл қалдықтарындағы миды пайдалану туралы мәліметтер, ырымдық емес, диеталық жеміс берушілікке нұсқайды; себебі ми ешқашан ырымдық жеміс берушіліктің нысаны болмайды.
There is some evidence of conflict between Ertebølle settlements: an arrowhead in a pelvis at Skateholm, Sweden; a bone point in a throat at Vedbæk, Zealand; a bone point in the chest at Stora Biers, Sweden. More significant is evidence of cannibalism at Dyrholmen, Jutland, and Møllegabet on Ærø. There human bones were broken open to obtain the marrow. The evidence of marrow exploitation in the Ertebølle remains indicates dietary rather than ritual cannibalism; as marrow is never the subject of ritualistic cannibalism.
Ұқсас мәдениеттер
Ертебөле мәдениеті – жалпы түрде кеш мезолит деп аталатын мәдениеттердің бірі. Оның басқа мысалдары Свифтербант мәдениеті, Зедмар мәдениеті, Нарва мәдениеті және Ресейде кездеседі. Кейбір зерттеушілер солтүстікке қарай Ноствет және Лихулт мәдениеттерін де осы топқа жатқызады. Осы мәдениеттердің орналасқан жерлері шашыраңқы және оқшауланған сияқты көрінеді, бірақ мұндай ерекшелік жай ғана қазба жұмыстарының нәтижесі болуы мүмкін. Мүмкін, барлық су астындағы ескерткіштер табылғанда, Нидерландыдан Ресей көлдеріне дейін үздіксіз жағалау мәдениетінің бар екені анықталар еді, бірақ бұл әзірге дәлелденген жоқ.
The Ertebølle culture is of a general type called Late Mesolithic, of which other examples can be found in Swifterbant culture, Zedmar culture, Narva culture and in Russia. Some would include the Nøstvet culture and Lihult culture to the north as well. The various locations seem fragmented and isolated, but that characteristic may be an accident of discovery. Perhaps if all the submarine sites were known, a continuous coastal culture would appear from the Netherlands to the lakes of Russia, but this has yet to be demonstrated.
Экономика
Ертебøлл халқы негізінен теңіз тағамдарымен күн көріпті.
Ertebølle peoples lived primarily on seafood.
Балық шаруашылығы
Ертебюль экономикасының негізгі тірегі – балық. Археологиялық деректер, атап айтқанда Тайбринд Виг және басқа жерлерде фрагменттер түрінде табылған қайықтар мен жабдықтар, балық аулаудың үш негізгі әдісін көрсетеді: тұзаққа түсіру, сыммен аулау және найзалау. Балық аулау үшін балықшылар шамамен 4 метрлік қайың таяқтарынан жасалған балық тұзақтарын (қоршауларды) жағалаудың терең емес бөлігіндегі лайға тік орналастырған. Балықтарды қоршауға түсіріп, қалауынша уақытында жинаған болуы керек. Сонымен қатар, тоқылған тұзақтар да қолданылған. Ертебюль балықшылары қызыл бұғы мүйізінен жасалған сыммен балық аулаған, оның кем дегенде бір данасы сымымен бірге табылған. Олар найзамен балық аулаған, найзаның сабына қарақұмықтан жасалған үш тісті ұштар бекітілген. Қайықтар бірнеше метр ені бар, жапырақ немесе жүрек пішіндес жапырақшалары бар біліктермен қозғалған ойық ағаштар болған. Қайықта көп уақыт өткізу үшін қажетті жылу көзі – ыстық көмірді сақтау үшін түбіне саз жағалған. Қорғандардан ондаған түрлі балықтардың қалдықтары табылды. Østenkaer-де ең көп кездесетін түрлер – судақ, ақ балық, треска және минтай, ал Krabbesholm-де анчоус (Engraulis encrasicolus), үш тікенекті балық (Gasterosteus aculeatus) және шабақ табылған. Ең ежелгі орны – Yderhede, онда жалпақ балықтар мен акулалардың (побегаль, топешарк, гладхаунд және Lystrup Enge-дегі шпордог) қалдықтары кездеседі. Egsminde-де сельдь, сазан тұқымдастары және еуропалық шабақ табылды. Теңіз балықтары мен акулалардың болуы Ертебюль балықшыларының жиі терең суға шыққандығын көрсетеді. Олар батпақты жерлердегі ойық ағаштарында шыққан, әлде үлкен, теңізге жүзуге жарамды қайықтары болған ба – бұл сұраққа жауап беру үшін қосымша мәліметтер қажет.
The mainstay of Ertebølle economy was fish. Three main methods of fishing are supported by the evidence, such as the boats and other equipment found in fragmentary form at Tybrind Vig and elsewhere: trapping, angling, and spearing. To trap fish, the fishermen constructed fish fences, or weirs, of approximately 4m long hazel sticks set upright in the mud at the bottom of shallow water. The fish must have been corralled by some method and then harvested at will. Wickerwork traps were also used. Ertebølle fishermen angled with hooks made of red deer bone, of which at least one example has been found with line attached. They spear fished with spears made of shafts to which hazel tines were attached. Boats were dugouts a few feet wide propelled by paddles constructed of shafts to which leaf shaped or heart shaped blades were attached. At one end a layer of clay spread on the bottom supported hot coals, an indispensable source of heat if you were going to spend much time in the boat. Dozens of species of fish have been found in the middens. Some of the most common are pike, whitefish, cod, and ling at Østenkaer, anchovy (Engraulis encrasicolus), three spined stickleback (Gasterosteus aculeatus) and eel at Krabbesholm. The oldest site, Yderhede, featured remains of flatfish and sharks: porbeagle, topeshark, smoothhound, and (at Lystrup Enge) spurdog. At Egsminde herring, cyprinids and European perch were found. The presence of deep sea fish and sharks probably indicates the Ertebølle fishermen often ventured out on deep water. Whether they did so in their marshland dugouts or also owned larger, ocean going ones is an answer that waits for more evidence.
Кит және тұйық балық аулау
Lystrup Enge, Yderhede және басқа да жерлерде киттер мен сопақша жануарлардың сүйектері табылды; нақтырақ айтқанда, киттердің ішінде – қасқыр киттер, ақтісті дельфин және мұрынды дельфин. Бұл жануарлар үшін ашық теңізде кит аулау сапарлары қажет болмайды. Олар жағаға соғылып келген немесе жақын суларда ауланған болуы мүмкін. Тұмсықтар – сақиналы тұмсық, арфалы тұмсық және сұр тұмсық. Бұл жануарлар көбінесе Литор теңізінде кездесетін, бірақ қазір Балтық теңізінде табылмайды. Олар да құрлықта немесе жағалаудың жақын суларында ауланған болуы мүмкін. Табылған түрлер кит немесе тұмсық аулау өнеркәсібі болған-жоқ па, әлде сүйектер кездейсоқ іздеуден алынған ба деген сұрақ тудырады. Киттерге қайықпен шығып, бірден қауіпті болатын киттерді садақпен атуға тікелей дәлел жоқ. Дегенмен, қолданылған екі негізгі керамика түрінің бірі – май шам, кішкентай, сопақша, терең ыдыс, онда фитильмен майдың немесе майдың бір бөлігін жағарған. Бұл шамның кеңінен қолданылуы май алу үшін кең таралған өнеркәсіп болғанын көрсетеді; яғни, кәсіби кит және тұмсық аңшылығы.
At Lystrup Enge, Yderhede and other places the bones of cetaceans and pinnipeds have been found; specifically, of killer whales, the white beaked dolphin, and the bottlenose dolphin among the cetaceans. These are not animals requiring whaling voyages on the high seas. They could have been washed onto the shore or hunted in shallow waters. The seals are the ringed seal, the harp seal and the grey seal. These animals for the most part were common in the Littorina Sea but are not found in the Baltic Sea now. Again, they could have been taken on land or in the shallows. The species found raise the question of whether a whaling or sealing industry existed as such or whether the bones came from opportunistic scavenging. There is no direct evidence of voyaging out in dugouts to harpoon whales that could kill the voyagers in an instant. However, one of the two main types of pottery used was the blubber lamp, a small, oval deep dish in which you ignited a chunk of blubber or even oil with a wick. The widespread use of this lamp implies a widespread industry to obtain blubber; i. e., professional whale and seal hunting.
Аңшылық индустриясы
Жер бетіндегі жануарлар сүйектерінің қалдықтарына сүйенсек, ертебёлльдіктер негізінен үш түрлі құрлық жануарларын аулаған: орманның ірі шоқырлары, терілі жануарлар және теңіз құстары. Орман сүтқоректілері – тамақтанудың негізгі көзі болған қызыл бұғы мен қара бұғы, сондай-ақ жабайы шошқа, еуропалық бұғы, сирек кездесетін аурок және жабайы деп есептелетін жылқы. Østenkær қалдықтарынан табылған сол жақ алдыңғы аяқ, жылқының Еуропа ормандарында өмір сүргенін нақты дәлелдейді. Шығыс жазықтарында олар тек адаммен байланыста табылады. Шошқалар Еуропа мен Таяу Шығыс тегінің араласуынан пайда болған шошқалармен толықтырылды, оларды неолиттік шаруалар көршілерінен б.з.б. 4600 жылдан бері алған. Терилі жануарлар кеңінен таралған: бобр, сорға, қатпар, барс, түлкі, құс. Терилер валюта ретінде қолданылған болуы мүмкін және белгілі бір дәрежеде саудаға қатысқан болуы мүмкін, бірақ бұл тек болжам. Теңіз құстарын аймақтың батпақтары мен тоғандарында ұстау оңай болған: қызыл кеуделі суға батушы, қара кеуделі суға батушы, далматин пеликаны, каперсай, гребе, корморан, лебедь және қаз. Сонымен қатар, ит пен қасқыр, екі жылан – қарапайым шөпті жылан және Аскюлапия жыланы да кездеседі. Жыландар суретте бейнеленбегендіктен, олардың мәдени әсерін, болған жағдайда, анықтау мүмкін емес.
Judging from the remains of animal bones at their sites, the Ertebølle people hunted mainly three types of land animals: large forest browsers, fur animals and maritime birds. The forest mammals are the red deer and roe deer, which were dietary staples, and the wild boar, european elk, less frequently the aurochs, and a rare horse, believed to have been wild. Only a left foreleg from Østenkær remains. It offers definitive proof that horses lived in the forests of Europe. On the plains to the east they are only found in association with man. The boar were supplemented by swine with mixed European and Near Eastern ancestry, obtained through their Neolithic farming neighbors, as early as 4,600 BCE. The fur animals are fairly widespread: the beaver, squirrel, polecat, badger, fox, lynx. Furs might have served as a currency and may have been traded to some degree, but this is speculation. Maritime birds must have been easily taken in the marshes and ponds of the region: red throated diver, black throated diver, Dalmatian pelican, capercaille, grebe, cormorant, swan, and duck. In addition are a few others: the dog and the wolf, and two snakes, the common grass snake, and the Aesculapian snake. As snakes do not appear in the art, it is impossible to say what cultural impact they had, if any.
Өсімдіктің қолданылуы
EBK тұтыну үшін жидектер жинады, сонымен қатар дайындамаса жеуге болмайтын өсімдіктердің тұқым қалдықтарынан байқағандай, бірнеше жабайы өсімдіктерді де дайындады. Табылған жидектердің ішінде малина (Rubus idaeus), шөптесін (Rubus caesius), жабайы жеміс, ит жүзімі (Cornus sanguinea), долана (Crataegus monogyna және Crataegus oxyacantha), талшын (Sorbus aucuparia), алма және жусан жапырағы бар. Тарихи тұрғыда қайнатылып шұжық жасалатын тұқымдардың ішінде емен және манна шөбі (Glyceria fluitans) бар. Теңіз қызылшасының (Beta maritima) тамыры да дайындалған, бұл түр қазіргі үй қызылшасының ата-тегі. Қызылша (Urtica dioica), арах (Atriplex) және қазтабаннан (Chenopodium album) жасыл жапырақтарды қайнатуға болар еді. Кейбір қыш ыдыстардағы дән іздері оңтүстіктен әкелінген тағам қолданылғанын көрсетеді деп жорылған. Бірақ оларға тағам импорттаудың қажеті болмады және олар оңтүстік халқынан жақсырақ тамақтанды. Бір ыдыстағы көмірленген қалдықтарды талдау, оның қан мен жаңғақ қоспасын ашыту үшін пайдаланылғанын көрсетті. Сондықтан кейбіреулер ашыту арқылы дәннен сыра жасалғанын болжайды. Сонымен қатар, Tybrind Vig-тен табылған мата үлгілері, өсімдік талшықтарынан инемен тоқу арқылы тоқылған.
The EBK gathered berries for consumption and also prepared a number of wild plants, judging from the seed remains of plants that could not be consumed without preparation. Of the berries that have been found are raspberry (Rubus idaeus), dewberry (Rubus caesius), wild strawberry, dogwood (Cornus sanguinea), hawthorn (Crataegus monogyna and Crataegus oxyacantha), rowanberry (Sorbus aucuparia), crab apple, and rose hips. Some seeds usually made into gruel in historical times are acorn and manna grass (Glyceria fluitans). Roots of the sea beet (Beta maritima) were prepared as well. That species is ancestral to modern domestic beets. Greens could have been boiled from nettle (Urtica dioica), orache (Atriplex), and goosefoot (Chenopodium album). Some of the pottery evidences grain impressions, which some interpret as the use of food imported from the south. Certainly, they did not need to import food and were probably better nourished than the southerners. Analysis of charred remains in one pot indicates that it at least was used for fermenting a mixture of blood and nuts. Some have therefore guessed that fermentation of grain was used to produce beer. Finally, fragments of textiles from Tybrind Vig were woven in the needle netting technique from spun plant fibers.
Елді мекендердегі өмір
Жағалаудағы және ішкі аймақтағы көптеген елді мекендер жыл бойы тұратын үлкен елді мекендер мен маусымдық шағын елді мекендер арасында айырмашылықтарды көрсетеді. Елді мекендер қамыстан құралған шатырлардан тұрған, олар тіреулермен көтеріліп тұрған. Шатырлар белгілі бір ретпен орналастырылмаған. Шатырлардың сыртындағы от орындары ауылдық өмірдің көп бөлігі ашық ауада өткенін көрсетеді, ал шатырлар сақтау және ұйықтау үшін пайдаланылған. Сол кезде қыстар жұмсақ болған. Ронас Скаеден табылған сыртқы от ошағы балшық және сазды ошақты қоршап тұрған тастардан тұрғызылған, оның ішінде күйген ағаш қалдықтары шошақ тәрізді орналасқан. Ағаш жағалаудан жиналған. Шамшақ от жағу үшін пайдаланылған.
The many settlements on the coast and in the hinterland vary between large all year round settlements and smaller seasonal settlements. A settlement consisted of huts, probably brush supported by posts. The huts were in no special order. Fire pits located outside the huts indicate that most village functions were performed outdoors, with the dwellings used perhaps for storage and sleeping. At the time winters were mild. An external fireplace from Ronaes Skae was constructed as a perimeter of stones surrounding a mud and clay hearth on which charred wood was found in a spoke pattern. The wood was collected from the shore. Fungus was used for tinder.
Керамика
Тоқыма жасау үшін жергілікті саз, құм, ұсақталған тас және органикалық материалдар қосылып пайдаланылды. ЭБК тоқымасы ыстық көмірдің ашық жатырында отқа пісірілген, қату арқылы жасалды. Бұл көршілес неолиттік сызықты тоқымадан өзгеше, ал оның орнына Ресейдің Самара аймағында б.з.д. 7000 жылдары алғаш пайда болған тоқыма түрімен байланысты көрінеді, және одан Волга арқылы Шығыс Балтыққа, содан кейін жағалау бойымен батысқа тарады. Екі негізгі түрі бар: құмыра және шам. Құмыра – мойны тарылатын, сыртына қарай бүкілген жиекті, фланцты, кең ауызды ыдыс. Төменгі бөлігі әдетте балшыққа немесе құмға қойылғанда ыдысты тіреп тұратын нүкте немесе дөңгелек ("тұңғыр") пішіндес болды. Ішіндегі, оттың жанындағы, немесе қақпақтың астындағы балшықта орналасқан құмыралар қатарынан тұратын жылжымалы қойманы көзге елестетуге болады. Құмыралардың биіктігі 8-ден 50 см-ге, ал диаметрі 5-тен 20 см-ге дейін әртүрлі болды. Тұңғырдың беті манжайдың немесе тырнақтың көлденең іздерімен жабылған. Дәл осы безендіру кезінде бидай мен арпаның дәндері сазға із қалдырған болуы керек. Кезеңнің соңында техника мен безендіру сәл әртүрлі және күрделі болды: қабырғалар жұқарып, іздерде әртүрлі мотивтер пайда болды: шеврон, бау-сызықтар және жануар сүйектерімен жасалған тесіктер. Кейде тұтқалар қосылып, жиектері сыртқа емес, ішке қарай бұрылуы мүмкін. Май шамдары бір-бір саз кесегінен қалыптастырылды. Мұндай шамдардың қолданылуы қараңғыда үй шаруасының жұмыстары жүргізілгенін көрсетеді.
Pottery was manufactured from native clays tempered with sand, crushed stone and organic material. The EBK pot was made by coil technique, being fired on the open bed of hot coals. It was not like the neighbouring Neolithic Linearbandkeramik and appears related instead to a pottery type that first appears in Europe in the Samara region of Russia c. 7,000 cal BCE, and spread up the Volga to the Eastern Baltic and then westward along the shore. Two main types are found, a beaker and a lamp. The beaker is a pot bellied pot narrowing at the neck, with a flanged, outward turning rim. The bottom was typically formed into a point or bulb (the "funnel") of some sort that supported the pot when it was placed in clay or sand. One can imagine a sort of mobile pantry consisting of rows of jars set now in the hut, now by the fire, now in the clay layer at the bottom of a dugout. The beaker came in various sizes from 8 to 50 cm high and from 5 to 20 cm in diameter. Decoration filled the entire surface with horizontal bands of fingertip or fingernail impressions. It must have been in the decoration phase that grains of wheat and barley left their impression in the clay. Late in the period technique and decoration became slightly more varied and sophisticated: the walls were thinner and different motifs were used in the impressions: chevrons, cord marks, and punctures made with animal bones. Handles are sometimes added and the rims may turn in instead of out. The blubber lamp was molded from a single piece of clay. The use of such lamps suggests some household activity in the huts after dark.
Құрал жиынтығы
Кремний өнеркәсібі кішкентай және жалаңаш балталармен, ұзын тас жаңқаларымен (пышақтармен) және жебе ұштарымен жоғары және бірыңғай стандартқа жетті. Дегенмен, көптеген материалдардан жасалған құралдар да қолданылды: ағаштан жасалған тіректер мен ұштар, мүйіз бөлшектері, өрнектелген сүйек құралдар.
The flint industry evolved a high and unified standard with small and flake axes, long lithic flakes (knives), and arrow heads. However, tools of many materials were in use: wood prongs and points, antler parts, carved bone tools.
Өнер
Тибринд Вигтен табылған ескектерде жоғары дамыған және көркем ағаш өрнектерінің іздері байқалады. Бұл қолданысқа жарайтын заттарды әшекейлеудің бір мысалы. Сонымен қатар, халық пайдаланбалы немесе пайдалылығы анық емес сүйек немесе мүйіз бұйымдарын жылтыратып, ою-өрнек салды. Өрнектер көбінесе геометриялық болған, кейде антропоморфты немесе зооморфты пішіндер де кездеседі. Мысалы, Фанёде құстар, қабан және аю сияқты жануарлардың жылтыратылған янтарьтан жасалған мүсіндері де табылды. Ал әшекей бұйымдары жануарлардың тістерінен немесе сәндік қабықшалардан жасалған. Бұл бұйымдардың қайсысы байлық пен мәртебені көрсететіні әлі анық емес.
Paddles from Tybrind Vig show traces of highly developed and artistic woodcarving. This is an example of the embellishment of functional pieces. The population also polished and engraved non functional or not obviously functional pieces of bone or antler. Motifs were predominantly geometric with some anthropomorphic or zoomorphic forms. Also in evidence (for example, at Fanø) are polished amber representations of animals, such as birds, boars, and bears. Jewelry was made of animal teeth or decorative shells. To what extent any of these pieces were symbolic of wealth and status is not clear.
Жерлеу салттары
Ведбек және Скатехолм сияқты зираттар елді мекендерге "тұрақтанған" сипат береді. Кейбір қабірлерге қызыл охр және бұғы мүйіздері салыныпты, бірақ басқаларына емес. Осыдан кейбір әлеуметтік ерекшеліктер болған болуы мүмкін. Жыныстық диморфизмге назар аударылған: әйелдер жануар тістерінен және қабықшалардан жасалған әшекейлер мен белбеулер таққан. Арнайы дене күйі қолданылмаған. Көму және өртеу тәсілдерінің екеуі де қолданылған. Мøллегабетте бір адам тоғанда жерленген, бұл скандинавиялық қайықпен жерлеудің бастауы деп есептеледі. Скатехолмде сондай-ақ иттер зираты да болған. Иттердің қабірлері адамдардың қабірлері сияқты дайындалып, охр, мүйіз және қабірлік заттармен сыйланған. Тарихта да, тарихқа дейінгі дәуірде де ит құнды жануар болып саналған және көбінесе адам сияқты қараған.
Cemeteries, such as the ones at Vedbæk and Skateholm, give a "sedentary" character to the settlements. Red ochre and deer antlers were placed in some graves, but not others. Some social distinctions may therefore have been made. There was some appreciation of sexual dimorphism: the women wore necklaces and belts of animal teeth and shells. No special body position was used. Both burial and cremation were practiced. At Møllegabet, an individual was buried in a dugout, which some see as the beginning of Scandinavian boat burials. Skateholm contained also a dog cemetery. Dog graves were prepared and gifted the same as human, with ochre, antler, and grave goods. In either history or prehistory the dog is an invaluable animal and is often treated as a person.