Кіріспе
Про Келио – б.з.д. 56 жылғы 4 сәуірде атақты римдік оратор Марк Туллий Цицеронның, бір кезде Цицеронның шәкірті болған, бірақ соңғы кезде одан суық қарым-қатынаста болған Марк Целий Руфты қорғау үшін айтқан сөзі. Цицеронның Целийді қорғау себептері белгісіз, бірақ оның бір себебі екі жыл бұрын Цицеронды елден қууға мәжбүрлеген заңды қабылдаған Публий Клодий Пулхерге деген жек көруі болуы мүмкін, ал Цицерон осы сөйлеуінде оның қарындасын аяусыз сынап жатады. Бұл сөз Цицеронның ең керемет және көңілді сөздерінің бірі саналады. Ол ежелгі заманда да танымал болған, оны Петрониус, Аул Геллий, Фронтон, Квинтилиан, Жером және Луций Герений Балбус сілтеме жасайды. Оған келесі қылмыстар тағылды: Неапольде азаматтық тәртіпсіздіктерді тудыру; Путеолиде александриялықтарға шабуыл жасау; Палланың мүлкіне зиян келтіру (бұл туралы көп мәлімет жоқ, бірақ Палла Атратиннің асырап алған әпкесінің анасы болған деген болжам бар); Клодиядан алынған алтынды пайдаланып Александриялық Дионың өліміне қатысу. Клодияға қарсы қолдану үшін у дайындау. Целий өзін қорғау үшін алғашқы болып сөйледі және сот барысында Марк Лициний Крассты өзін қорғауға шақырды. Цицеронның сөзі қорғаныс сөздерінің соңғысы болды, ол соңғы екі айыптауға қатысты. Сот төрағасы Гней Домиций болды.
Pro Caelio is a speech given on 4 April 56 BC, by the famed Roman orator Marcus Tullius Cicero in defence of Marcus Caelius Rufus, who had once been Cicero's pupil but more recently had become estranged from him. Cicero's reasons for defending Caelius are uncertain, but one motive may have been his hatred of Publius Clodius Pulcher, who two years earlier had passed a law which had forced Cicero into exile, and whose sister Cicero attacks mercilessly in this speech. The speech is regarded as one of Cicero's most brilliant and entertaining orations. It was also famous in ancient times, being quoted by Petronius, Aulus Gellius, Fronto, Quintilian, and Jerome. and Lucius Herennius Balbus, charged him with the following crimes:
Inciting civil disturbances at Naples;
Assault on the Alexandrians at Puteoli;
Damage to the property of Palla (little is known of this but it has been suggested that Palla was mother in law of Atratinus's adoptive sister);
Involvement in the murder of Dio of Alexandria, using gold obtained from Clodia. Preparing poison for use against Clodia. Caelius spoke first in his own defense and asked Marcus Licinius Crassus to defend him during the trial. Cicero's speech was the last of the defense speeches, dealing with the last two charges. The magistrate Gnaeus Domitius presided over the trial.
Негізгі деректер және сот
Маркус Целий Руф, шамамен б.з.д. 82 жылы Пицендегі Интерамнияда дүниеге келген, оның әкесі атты әскер (эквит) тобының мүшесі болған, бай орта тап, патшалық жоғары топтан бір саты төмен тұрған. Б.з.д. 66-63 жылдары Целий Красс пен Цицеронның жетекшілігімен саяси тәжірибе жинады. Осы оқу кезінде ол Рим форумындағы өмірмен жақсы танысты. Б.з.д. 63 жылы Целий консулдыққа үміткер болған Катилинге қолдау көрсету үшін Цицероннан бас тартты. Катилин сайлауда жеңіліп, қарулы көтеріліс ұйымдастырғаннан кейін Целий оны қолдады ма, жоқ па, белгісіз, бірақ ол осы құйрыққа қатысқандардың ішінде сотталған жоқ. Б.з.д. 62-60 жылдары Целий Африка провинциясының губернаторы Квинт Помпей Руфпен бірге қызмет ету үшін Римді қалдырды. Жас шағында бұл оған әлемді көруге және аздап табыс табуға мүмкіндік берді. Алайда, Целий Римде өзін таныстыруды қалады және б.з.д. 59 жылдың сәуір айында б.з.д. 63 жылы консулдыққа Цицеронмен бірге қызмет еткен Гай Антоний Гибридаға қарсы қудалау ісін қозғады. Цицерон бұл қудалауға қарсы болды және Гибриданы қорғады. Бірақ Целий сотта жеңіске жетіп, римдік азаматтар арасында танымал болды. Осының нәтижесінде Целий Палатин төбесінде Публий Клодий Пульхерден пәтер жалдады. Оның пәтері Клодийдің 36 жастағы қарындасы Клодияға жақын орналасқан, ол жақында күйеуін жоғалтқан еді. Целий мен Клодия көп кешікпей махаббатқа берілді. Б.з.д. 57 жылдың соңында немесе б.з.д. 56 жылдың басында Целий белгісіз себептермен Клодийлерден ажырасты. Клодий мен Клодия оларды тастап кеткені үшін Целийді жазалауға ниеттенді. Б.з.д. 56 жылдың 11 ақпанында Целий Атратиннің әкесі Луций Кальпурний Бестияны б.з.д. 57 жылғы претор сайлауында сайлау заңын бұзды деп айыптады; сондай-ақ Бестияның әйелдерін аконитпен улағандығын айтты. Цицерон Бестияны қорғап, оның ақталуын қамтамасыз етті. Алайда, Целий жеңілгенін мойындамады және б.з.д. 56 жылы өткен сайлауда тағы да преторлыққа үміткер болған Бестияға қарсы екінші айыптама тақты. Бестияның 17 жасар ұлы Луций Семпроний Атратин әкесінің соты өтпеуін қалады, сондықтан ол Целийге қарсы айыптама қойды. Егер Целий кінәлі деп табылса, ол Бестияға қарсы қудалауды жалғастыра алмайтын еді. Атратин сот процесінің кешігуіне жол бермеу үшін Целийді зорлық-зомбылық сотында (quaestio de vi) айыптады. Атратинге Публий Клодий мен Луций Герений Балбус көмектесті.
Ақылы төлемдер
Кейлиге қарсы қойылған айыптамалар Птолемей XII Аулеттің б.з.б. 59 жылы тақтан шеттетілгеннен кейін тағын қайтарып алу әрекетімен байланысты болды. Птолемей биліктен қуылғаннан кейін Римге қашып, Рим Сенатынан өзіне әскер беріп, тағына қайта оралуға көмектесуді сұрады. Бірақ, Александриялықтар Птолемейге Мысыр тағын қайтаруға мүдделі болмады және өздерінің мәселесін жеткізу үшін философ Дион басқаратын 100 азаматтан тұратын делегацияны Сенатқа жіберді. Птолемей делегация мүшелеріне пара беріп, қорқытып, тіпті өлтіруге дейін барып, римдіктердің наразылығын тудырды. Птолемейдің бар күшін салғанына қарамастан, Дион Римге жетіп, сенатор Тит Копонийдің үйінде қонаққа орналасты. Б.з.б. 57 жылы консул Публий Корнелий Лентул Спинтер Птолемейді Мысыр тағына қайта орнату туралы шешім қабылдады. Алайда, Сибил кітаптарында Птолемейдің тағына оралуына тыйым салатын болжам табылды, соның салдарынан Сенат шешімін кері қайтаруға мәжбүр болды. Тағын қайтаруға жасаған әрекеттерінен шаршаған Птолемей Эфеске зейнетке шықты. Римде Помпей Мысыр тағына ие болуға рұхсат беру туралы бұйрықты күтті. Б.з.б. 57 жылы Дион Публий Асиций тарапынан өлтірілді. Халықтың ашуы көбінесе Помпейге, оны кісі өлтіруге жауапты деп есептегендерге бағытталды. Бірінші кезде, Помпейдің өкілі деп саналған Публий Асиций Дионды өлтіргені үшін сотталды. Алайда, Цицерон оны сәтті қорғағаннан кейін, Асиций ақталды, ал Келиус кісі өлтіргені үшін сотқа тартылды.
Сот
Шынайы сот 56 жылдың 3-4 сәуірінде өтті. Айыптау тарапы алғаш сөз сөйледі, Артатин Келийдің мінез-құлқы мен моральдық келбетін сынады, Клодий айыптауларды толыққанды баяндады, ал Балбус Келийдің әрекеттері мен моральдық қағидаларын сынап айтты. Қорғау сөздері Келийдің Клодияны әжуалай сықақтап, қызықты әңгімелер айтуымен басталды. Содан кейін Красс алғашқы үш айыптаудан қорғады, ал соңында Цицерон Дионың өлтірілуіне қысқаша тоқталып, Клодияға шабуыл жасады. Цицеронның сөйлеген сөзі 4 сәуірде, соттың екінші күні болды. Ол Клодияны проституткадан да төмен деп айыптады және Келийдің одан алыстауының ақылдылық екенін мәлімдеді. Цицерон сөйлеуін Клодияға шабуыл жасауға бағыттап, осылайша халық пікіріне қарсы шықпады және Помпеймен арақатынасын бұзбады. Нәтижесінде, Келий барлық айыптан босатылды.
Салдары
Кейлий енді мансабын жалғастыруға толықтай мүмкіндік алды. 52 жылы ол плеббтердің трибуны болып сайланды және саясаткер Тит Анний Миломен жақын қарым-қатынас орнатты. Цицеронның әйгілі қорғау сөзіне (Милонға арналған) қарамастан, Мило сол жылы Публий Клодийді өлтіргені үшін сотталып, жер аударылды. Келесі жылы, б.з.д. 51 жылы Цицерон Киликия провинциясының губернаторы ретінде жіберілді. Кетуге дайын тұрғанда, ол Кейлиймен Римнен саяси жаңалықтар жіберу туралы келісім жасады. Кейлийден Цицеронға жолданған 17 хат сақталған, олар туралы былай делінеді: «Оның стильі латын әдебиетіндегі ең қызықты стильдердің бірі – көрнекті, драматикалық, эллипстік, жақын және бүкіл жинақ сол заманғы дарынды жастар арасында сәнге айналған жазу түрін көрсетеді, сонымен қатар автордың тұлғасын ешбір нәрсе сияқты ашып көрсетеді». 51 жылы Кейлий курул эдил болып тағайындалды және Римнің сумен жабдықталуындағы кемшіліктерге қарсы күшті сөз сөйледі. Бірте-бірте ол Юлий Цезарьді қолдауға көшті. 49 жылы, Цезарь әскерін тапсыру туралы Сенаттың талабына қарсы дауыс бергеннен кейін, Кейлий Цезарьге қосылу үшін солтүстікке қашып кетті. Бірақ, кейін Цезарьмен арасы суысып, б.з.д. 48 жылы Оңтүстік Италиядағы Тюрийде Цезарь әскерлерімен болған қақтығыста қаза тапты. Ал 17 жастағы Атратин ісін ұтырғанмен, кемінде Кейлий әкесін қайтадан соттамауға тырысты. Ол өзінің мансабында жоғары жетістіктерге қол жеткізіп, б.з.д. 34 жылы консул, ал б.з.д. 23 жылы Африка провинциясының губернаторы болды. Ол 78 жасында, біздің заманымыздың 7 жылында қайтыс болды.
Цицеронның жасырын ниеті
Т. А. Дорейдің «Цицерон, Клодия және «Про Келио»» атты мақаласында Дорей Цицерон Клодияның Келиоға қарсы іске қатысуын маңызды рөл ретінде баса көрсеткенімен, оның рөлі екінші деңгейде болғанын айтты. Шындығында, Герений Бестияға қарсы қудалау болмаса, Келиоға қарсы да қудалау болмас еді деді. Дорей Келионың сотталуын Бестияға қарсы екінші айыпталуды кейінге қалдыру әрекеті деп, және Келионың Бестия мен Атратин отбасына жасаған жаңа шабуылынан туындады деп санайды. Цицерон сөйлеу барысында Клодияға жасалған шабуылдың себебін Атратинға жасалған шабуыл деп көрсету арқылы Келионы қорғауға тырысты. Алайда Дорей бұған сенуге болмайды дейді, себебі ежелгі Римде оратор мен тарихшының қызметтері әртүрлі болған: оратордың міндеті – «ісін жеңу», ал тарихшының міндеті – «ақиқатты айту». Дорей мақаласында айыптау тарапының мақсаты – «Келио ақталған жағдайда да, оның беделін түсіріп, Бестияға қарсы қайтадан қозғалған ісінде сәттілікке жету мүмкіндігін қауіпке тігу» болғанын мәлімдейді. Осы мақсатта прокурор оған екі рет қастандық жасауға тырысқан деген айып тақты. Бұл айыптарды жоққа шығару мүмкін емес еді, себебі Клодия бұрын Келиого қаржы көмегі берген, және Келионың Александриялық елшілерді қорқыту мен қуғындауға қатысқандығына «күмән болмады»; тіпті Цицерон да оны өз сөзінде мойындады. Цицерон Лициний мен Клодияның құлдарын Келионы қорғау үшін моншада кездестіргенін «қарсы алуға» тырысқанмен, оқиғаның болғаны және «Клодияға берілуге тиіс бір зат салынған сандықтың» алыс-беріс жасағанына күмән жоқ. Дорей мақалада Клодияның сотқа қатысуын «екілік ашу-ыза және оны тастағаны үшін Келиого кек алу ниеті» ретінде көрсету Цицеронның Келионы қорғау стратегиясының бір бөлігі болғанын дәлелдейді. Клодияның Келиого ренішпен шабуыл жасағанын дәлелдеу арқылы ол Келионың кінәсіздігін дәлелдеді. Шындығында, айыптау тарапының стратегиясы алқабилердің Клодияның куәлігін қабылдауына байланысты болды. Цицеронның стратегиясы Клодияны үш жолмен жоққа шығару қабілетіне тәуелді болды: Клодияның кекшілдігіне байланысты іс қозғалғанын дәлелдеу, куәлардың сенімділігіне күмән келтіру және Клодияны толығымен абыройсыз ету. Сондықтан Цицерон Келионы қорғау үшін Клодияға қатыгез шабуыл жасады, бірақ бұл шабуылға себеп болды. Клодия Катилин оқиғасынан кейін Цицеронның үйін тонауға көмектескен, ал б.з.д. 60 жылы Цицерон Аттикке жазған хатында Клодияның есебінен «өте ұятсыз әзілге» барыпты.
Клодияны Лесбия деп тану
Цицеронның сөйлеулерінің ішінде Pro Caelio ең әйгілісі, себебі ол Катулл поэзиясымен байланысты. Көптеген зерттеушілер бұл сөйлеуде маңызды рөл атқаратын Клодия Метеллиді Катуллдың танымал сүйіктісі Лесбия деп ұзақ уақыттан бері мойындап келеді. Дегенмен, соңғы кездері сыншылар осы байланысты әртүрлі деңгейде сәттілікпен сынап бағалап жатыр. Т. П. Уайзман «Катуллан сұрақтары» атты кітабында Лесбияның Клодиус Пулхердің үш қарындасының бірі екендігін нақты айтады. 2 ғасырдың жазушысы Апулей Катуллдың сүйіктісі Клодияға Лесбия деген атты бергенін мәлімдеген; Уайзман Апулейдің бұл мәлімдемесінің көзін тарихшы Суетонийге, ал Суетонийдің деректерін Гай Юлий Гигиннің «De Vita Rebusque Illustrium Virorum» еңбегіне жатқызады. Гигин Катуллмен байланысы бар бірнеше адаммен араласқан, олар Лесбияның нағыз кім екенін білуі мүмкін. Олардың арасында Хелвий Цинна, Полио, Непос, Варро және тіпті Цицеронның өзі де бар. Сонымен қатар, ғалымдар Катуллдың 79-шы өлеңінде жиі қайталануымен көзге түсетін «pulcher» сөзінің Клодидің тегінің аты – Пулхермен байланысты әдемі ойын екенін айтады. Осылайша, аталған өлеңдегі Лесбиус – Клодиус Пулхер, ал Лесбия оның үш қарындасының бірі болуы керек. Алайда, үш қарындастың аты да Клодия болғандықтан, Катуллдың сүйіктісі Pro Caelio сөйлеуінде айтылған Клодия екенін дәлелдеу қиындық тудырады. Бұл байланысқа ең көп қолдау беретін дәлел – Катуллдың 79-шы өлеңіндегі инцест айыптамасы, ол Pro Caelio сөйлеуінде Клодияға тағылған инцест айыптамасымен салыстырылады. Дегенмен, Уайзман Цицеронның риторикасын «дәлелсіз немесе куәліксіз әжуалау деңгейінде» деп сипаттайды және Клодийдің үш қарындасымен де инцест жасағаны туралы әңгімелер болғанымен, оның ең кіші қарындасы Клодия Лукуллимен болған қарым-қатынасына қатысты ғана бейтарап көздер бар екенін атап өтеді. Уайзманның қорытындысы бойынша, Лесбия Клодидің Клодия есімді үш қарындасының бірі болғанына сенімді болсақ та, оның қайсысы екенін анықтау мүмкін емес.
Катулл және Про Келион
Катулл 58 және 100-ші өлеңдерінде Келиусқа, ал 69 және 77-ші өлеңдерінде Руфқа арналған. 59-шы өлеңде Руфулус ("кішкентай Руфус") да кездеседі (мәтін нақты емес). 71-ші өлеңде Руф немесе Келиус есімдері тікелей айтылмаған, бірақ 71-ші өлеңдегі белгісіз жарының қолтығындағы "қаз" (яғни, жаман иіс) 69-шы өлеңдегі ұқсас тіркеспен байланысты. Ғалымдар жоғарыда аталған алты өлеңнің қайсысы Цицеронның Келиус Руфына қатысты екендігі туралы әртүрлі пікірде. Мысалы, Вайзман, олардың ешқайсысы Цицеронның Келиусі емес деп санайды, ал кейбіреулері барлығы да соған қатысты дейді, ал басқалары орташа көзқарас ұстанады; Остин, мысалы, 77-ші өлең Цицеронның Келиусіне сілтеу болуы мүмкін деп есептейді. 77-ші өлеңдегі Руф – Катуллдың бұрынғы досы, ол оның бақытын ұрлап, оған қиянат жасаған. Катулл мен Келиус шамамен бір жаста болғандықтан және ұқсас мінезге ие болғандықтан, Остин бұл екінші Руфты Цицеронның Келиусімен теңестіруге болады деп ойлайды. Бір мәселе – 100-ші өлеңдегі Келиус "Верондық" деп аталған, Остин және басқалар үшін бұл оны сол адам ретінде жоққа шығарады, себебі Цицеронның Келиусі Про Келио §5-те Пицендегі Интермниядан шыққан (бірақ мәтін нақты емес). Дегенмен, басқа ғалымдар бұл екі Келиусті анықтауға кедергі келтірмейді. Тағы бір, бірақ аз маңызды қарсылық – 58 және 100-ші өлеңдердегі Келиус Катуллдың досы болып көрінеді, ал 59, 69, 71 және 77-ші өлеңдердегі Руф – қорлау мен сынау нысаны. Осы қиындықтарға қарамастан, Хелена Деттмер алты өлеңді байланыстыратын тілдік және құрылымдық байланыстардың тізбегі олардың барлығы бір циклдың бөлігі екенін және олардың барлығы Цицеронның Келиус Руфына қатысты екенін көрсетеді деп санайды. Ол сондай-ақ 58 және 59-шы өлеңдер арасындағы параллельдер "Бонониялық Руфа" (яғни, Болоньядан) Лесбияның псевдонимі екенін көрсетеді. Егер бұл дұрыс болса, Катулл мен Келиус жақын дос болған, бірақ Келиус Лесбияны тартып алып, Катуллдың ашуын оятқан. Бұл сәйкестендіруге қызығушылық тудыратын тағы бір өлең – 49-шы, ол Цицеронға арналған. Деттмер 49-шы өлеңнің басындағы "Ромулдың немерелері" деген ерекше тіркес оны 58-ші өлеңнің соңындағы "Ремнің немерелері" тіркесімен байланыстыратынын, ал 49-шы өлеңнің соңындағы "патронус" сөзі оны 58-ші өлеңнің басындағы "Кели" сөзімен байланыстыратынын көрсетеді. Осылайша, 58-ші өлеңдегі Келиус – Цицеронның 56 ж.б.з. қорғаған Келиусі. Сондай-ақ, 69-шы өлеңдегі "жаман аң" (қайтадан Руфтың қолтығының "қазына" немесе жаман иісі) – Катулл Руфты өлтіруге шақырады, бұл 56 ж.б.з. сот процесінде Келиус шабуылдаған Кальпурний Бестияның атына жасалған ойын.
Цицерон мен Катулдың Клодияның инцест туралы айыптауы
Лесбия мен Клодия арасындағы маңызды байланыс мүмкіндігі – Катуллдың 79-шы өлеңіндегі инцестке қатысты айтылған мәселелер мен Цицеронның «Про Келио» ісіндегі инцест айыптамаларының ұқсастығы. Алайда, Джеймс Л. Бутриканың «Катулл мен Цицерондағы Клавдий Пульхер» атты зерттемесі бұл байланысты біршама әлсіретеді. Ол Катулл өлеңіндегі «пульхер» сөзінің маңыздылығын атап көрсетеді және Лесби кейіпкерін Клодий Пульхермен, ал Лесбияны Клодиямен байланыстыратынын мойындайды. Бірақ, ол өлеңде инцестке қатысты ешқандай ишара жоқ екенін айтады. Керісінше, Катуллдың Клодийдің достарының онымен әдеттегідей амандасу – құшақтасудан бас тартуы, феллацияға байланысты болған деген тұжырым жасайды. Бутрика 4-ші ғасырдың комментаторы Маурус Сервиус Хоноратустың сөздерін келтіреді, ол «пульхер» сөзінің кейде «экзолеттер» сөзінің ирониялық эвфемизмі ретінде қолданылғанын атап көрсетеді. Экзолеттер – бала кезінен сексуалды құл ретінде тәрбиеленген, әйелдікке бейім, жыныстық жағынан пассивті, адалсыз және тоймас құмарлыққа ие еркектер. Осылайша, Бутрика Катуллдың 79-шы өлеңіндегі мән – Клодийдің тегіс атының «экзолет» сөзімен синонимі болуында екенін айтады және бұл сипаттаманы Клодий Пульхерге ұқсас қасиеттерді жатқан Цицеронның жоғалған сөздерінің үзінділерімен байланыстырады. Бутрика «Про Келио» ісіндегі инцест айыптамаларының айқын екенін мойындайды, бірақ оларды Цицеронның Клодийге қарсы риторикасының күшеюі деп сипаттайды, ол оның жыныстық пассивтігін ғибадат етуден бастап, өз қарындасымен заңсыз жыныстық қатынас жасады деген ауыр айыптауларға дейін жетеді.
Цицеронның трагедияны қолдануы
А. С. Холлис 1998 жылы жазылған мақаласында Цицеронның "Pro Caelio" сөйлеген кезде Римде кеңінен таралған танымал трагедияларға ишара жасағанын көрсетеді. Мысалы, Холлис Цицеронның "equus Troianus" және "muliebre bellum" сөздерін пайдаланғанын айтады, бұл екеуі де Цицеронның сөйлеуімен бір дәуірде болған танымал трагедиялардың атаулары еді. Шындығында, Холлис атап көрсеткендей, "Pro Caelio" сөйлегеннен кейін бірнеше жыл өткен соң Помпей театрының ашылуында "Equus Troianus" трагедиясы қойылған. Цицеронның сөйлеуіне одан да көп айқын трагикалық метафоралар енгізілген. Ең көрнектісі, әрине, Клодияға қарсы күшті шабуылдары кезінде Цицерон оны Медеямен және Клитемнестрамен салыстырады. Соңында, Холлис Цицеронның сөйлеуінің бірнеше жолын иамбтық өлең түріне бөліп қарастыруға болатынын анықтады, демек Цицеронның трагикалық сілтемелерінде одан да жоғары деңгейдегі сезімталдық бар.
Цицеронның қамқоршысы, атасы?
Джеймс М. Мей Цицеронның Рим құқығының сот залындағы шындықтарын, әсіресе меценат-клиент қарым-қатынасын аша отырып, Цицеронның сөйлеуінде кең таралған әке-бала бейнелерін пайдаланғанын көрсетеді. Сөйлеудің басынан бастап Цицерон Келиусті өзінің ұлындай етіп қорғауға кіріседі. Мей Цицеронның аргументіне тән "ұлдар сондай-ақ болады" деген қорғауын анықтап, оны кеңейте түседі. Цицерон бірінші кезекте Клодияны адал емес, рассасыз әйел ретінде көрсетуі керек, және ол оны сипаттағанда проституциямен байланысты тіл қолдану арқылы оны іске асырады. Келиустің онымен қарым-қатынасы оның тәжірибесіздігінің және оның азғын, адал емес мінезінің нәтижесі болып табылады. Сөйлеудің басында Цицерон өз жасының үлкендігін және шешен ретінде жоғары беделін Атратиннің айтқан аргументтерінің күшін жою үшін ақылмен пайдаланады, ол айыптауға қатысқан кезде он жеті жаста болған. Сонымен қатар, Цицерон Келиус пен Катилин арасындағы байланысты бұзуға мүмкіндік алады, Келиусті бұзылған ықпалдардың азғыруымен жалған жолға түскен бүлікшіл ұл ретінде ұсынады. Ақырында, Цицерон Келиус пен Катилиннің байланысын толығымен жойып, Келиус Катилинге қосылуға шамалы жеткенін мәлімдейді, Мей осыған байланысты: "Әкедей, ұл да сондай!" деп жедел түрде атап өтеді.
Домус мотиві
Энн Линнің "Клодия оппугнатрикс: Цицеронның Pro Caelio-дағы domus мотиві" мақаласында Цицеронның domus, яғни үй институтын қолдануы, Целийдің жақсы атын және Клодияның жаман атын қалыптастырғанын дәлелдеді. Латын әдебиетінде domus "әлеуметтік, мәдени және саяси маңызы бар" кеңістік болып есептеледі. Ол сөйлеуде кем дегенде 27 рет еске алынады. Клодияның үйі ең көп айтылады және ол "дәстүрлі римдік үй ішіндегі мінез-құлықтың қағидаларының өрескел бұзылатын проблемалық кеңістігі" ретінде сипатталады. Лин содан кейін бұл Цицеронның Клодияға шабуыл жасап, Целийді қорғау стратегиясы болғанын айтты. Domus еске алынған сайын, нақты үй ғана емес, сондай-ақ жақын және алыс туыстар да түсінілуі керек. Domus-тың интерьері мен қонақтары иесінің беделін, билігін және мәртебесін республикалық Римде анықтады. Сөйлеу барысында Цицерон Целийдің беделін қайта жаңғырту үшін оны Красс пен Цицерон сияқты беделді римдіктердің үйлеріне жиі орналастырды. Латын әдебиетінде domus әйелдердің ықпал аймағы болды, ол "ұяттылық, адалдық және күйеуіне бағыну" сияқты римдік қасиеттерін көрсетуге мүмкіндік берді. Клодияның үйі әдепсіздікке толы болды, себебі онда ер адам болған жоқ. Цицерон сөйлеу барысында Клодияның Целийге қарсы келтірген айыптамаларын толығымен жоққа шығаруға тырыспады, бірақ оның беделін domus бейнелері арқылы жоюға ұмтылды. Цицерон Клодияның үйін сипаттағанда, Целийдің оның үйінде бір уақытта болғанын ешқашан айтпады. Осылайша, Цицерон Целийді "римдік құндылықтардың жағына" қойып, Клодияны "сексуалдық еркіндіктің және оның метафоралық серіктерінің – қоғамдық тәртіпсіздік пен саяси анархияның құрсауына" тастады. Цицерон Клодияның қазіргі мінез-құлқымен оның "үлкен республикалық әулеттерінің" мінез-құлқының контрастын көрсете отырып, Клодияны жамандау үшін оның отбасының тарихын да пайдаланды. Ежелгі Римде ер адамдардың үйі толық және қызығушылыққа толы болуы керек еді, бірақ әйелдер Клодияның domus-ы сияқты әрекетті үйге ие болмауы керек еді. Оның үйі "жеке беделдің төмендеуі, сексуалдық бұзылыстар және әлеуметтік тәртіпсіздік" символы болды. Өзіне үй салған арқылы, ол ежелгі Римдегі ер адамдарға тиесілі нәрсені тартып алды, соның салдарынан ер мен әйел арасындағы шекараны бұзды. Цицерон мұның Республикаға қауіп төндіретінін мәлімдеді. Содан кейін Цицерон Клодияның Целийге қарсы осы айыптамаларды жасағанын және Дионың domus-ында тұратын Лукцийдің беделіне шабуыл жасағанын айтты. Қонақты қорлау, үй иесінің беделін түсіреді, сондықтан Цицерон Клодияның осы әрекетін ұмытпауға тырысты. Цицеронның Клодияға жасаған шабуылы арқасында Целий кінәсіз құрбан ретінде танылды, ал оның кінәсіздігі Клодияны Дионың өліміне кінәлі деп тапты. Лин domus-тың осы оқиғалардың нәтижесінде санаға ие болғанын, Дионың өліміне Клодияға көмектескенін және одан кейін оны қылмысқа кінәлі деп тапқанын айтты. Алайда, Цицерон қазылар алқасына өзінің тарихын айту арқылы Клодияның жоспарларының ең жақсы куәгері екенін еске салды. Бұрын Целий тұрған оның үлкен үйі Клодиядан кейін жойылды.