Адал төлем және заңсыз байыу: құқықтық ұғымдар

Кіріспе

Құқықтық түсінік

Қайтару және негізсіз байыту – пайдаға негізделген өндіріп алуға қатысты құқық саласы. Залал өтеуінен (компенсация құқығынан) өзгеше, қайтару – бұл талап немесе заңсыз алынған игіліктерді қайтаруды талап ететін шара. Қайтаруға жауапкершілік негізінен «негізсіз байыту қағидасы» бойынша реттеледі: басқа біреудің есебінен негізсіз байыған адам қайтаруға міндетті. Бұл қағида кейінгі Рим құқығынан шыққан, Секст Помпонийге жатқызылатын латын максимімен бекітілген: «Jure naturae aequum est neminem cum alterius detrimentum et injuria fieri locupletiorem» («Табиғи құқық бойынша ешкімнің басқа біреудің зияны мен зардабы арқасында байымауы керек»). Азаматтық құқық жүйелерінде бұл себепсіз байыту немесе негіздіксіз байыту деп те аталады. Көне заманғы ағылшын ортақ құқығында қайтару талаптары көбінесе ассимпсит арқылы, ал кейінірек – ақша талабы ретінде қойылды. Реституцияның қашан қолжетімді болатыны туралы жалпы теорияны қалыптастырған маңызды сот шешімі – лорд Мэнсфилдтің 1760 жылғы «Мозес және Макферлан» ісі бойынша шешімі, ол ағылшын канцлерлік соттарынан адалдық ұғымдарын ортақ құқыққа енгізді. Блэкстоунның түсіндірмелері де осы көзқарасты қолдады, Мұсаның ісін мысалға келтірді. Егер адам негізсіз байыған жағдайда, қазіргі заманғы ортақ құқық алушыға қайтару міндетін жүктейді, бірақ бұл міндет жағдайды өзгерту және адал сатып алушыларды қарсы әділдік құқығынан қорғау сияқты жағдайларға байланысты. Негізсіз байытуға жауапкершілік алушының қасақана әрекеттеріне қарамастан туындайды, бірақ ол қолжетімді құқық қорғау шараларына әсер етуі мүмкін. Сондай-ақ, құқық бұзушылықтар үшін де қайтару талап етілуі мүмкін (бұл «құқық бұзушылықтан бас тарту» деп те аталады, себебі тарихи тұрғыдан алғанда, сотқа шағымдану кезінде шараларды таңдау қажет болды). Бұл қайтарудың жекелеген негізі ретінде қарастырылуы мүмкін немесе негізсіз байытудың бір бөлігі ретінде қарастырылуы мүмкін. Негізсіз байытуды заңсыз байытумен шатастыруға болмайды, заңсыз байыту – бұл адамның заңды табысына сәйкес келмейтін белгілі бір байлыққа ие болуына қатысты құқықтық ұғым.

Restitution and unjust enrichment is the field of law relating to gains based recovery. In contrast with damages (the law of compensation), restitution is a claim or remedy requiring a defendant to give up benefits wrongfully obtained. Liability for restitution is primarily governed by the "principle of unjust enrichment": A person who has been unjustly enriched at the expense of another is required to make restitution. This principle derives from late Roman law, as stated in the Latin maxim attributed to Sextus Pomponius, Jure naturae aequum est neminem cum alterius detrimentum et injuria fieri locupletiorem ("By natural law it is just that no one should be enriched by another's loss or injury"). In civil law systems, it is also referred to as enrichment without cause or unjustified enrichment. In pre modern English common law, restitutionary claims were often brought in an action for assumpsit and later in a claim for money had and received. The seminal case giving a general theory for when restitution would be available is Lord Mansfield's decision in Moses v Macferlan (1760), which imported into the common law notions of conscience from English chancery. Blackstone's Commentaries also endorsed this approach, citing Moses. Where an individual is unjustly enriched, modern common law imposes an obligation upon the recipient to make restitution, subject to defences such as change of position and the protection of bona fide purchasers from contrary equitable title. Liability for an unjust enrichment arises irrespective of wrongdoing on the part of the recipient, though it may affect available remedies. And restitution can also be ordered for wrongs (also called "waiver of tort" because election of remedies historically occurred when first filing a suit). This may be treated as a distinct basis for restitution, or it may be treated as a subset of unjust enrichment. Unjust enrichment is not to be confused with illicit enrichment, which is a legal concept referring to the enjoyment of an amount of wealth by a person that is not justified by reference to their lawful income.

Рим құқығы

Азаматтық құқық жүйелерінде негізсіз байыту көбінесе негізсіз тозу деп аталады. Оның себепсіз байытудың тарихи негізін Corpus Iuris Civilis-ке дейін табуға болады. Дәстүрлі Рим құқығында себепсіз байыту ұғымы белгісіз болғанмен, Рим құқығын құрастырушылар классикалық Рим кезеңінің екі ісі – condictio және actio de in rem verso негізінде негізсіз тозу қағидасын қалыптастырды. Actio de in rem verso бойынша талапкер өзінің талабының себебін нақты көрсетуге міндетті болды, атап айтқанда, талапкердің мүлкінен шығып, жауапкердің қызметкерлерінің іс-әрекеттері арқылы жауапкердің мүлкіне өткен активтерді қайтаруды талап етуге міндетті. Одан кейін, грек философиясының теңдік көзқарастары мен моральдық принциптеріне негізделген Римдік прагматизммен толыққан, әділетсіз тозу тұжырымдамасы Юстиниан кодексінде пайда болды. Домат actio de in rem verso негізінде француздық негізсіз тозу қағидаларын, сондай-ақ римдік себеп (causa) тұжырымдамасының өңделген нұсқасын жасады, бұл келісімдер Рим құқығы бойынша мойындалмаған жағдайда да қолданылуға мүмкіндік береді. Теңдік іздестіру – бұл тиімді түзету құралы.

Әділетсіз сөздің мағынасы: әділетсіз факторлар мен негізнің болмауы

Жалпы алғанда, басқа біреуден пайда алудың өзі ешқандай қарсылық тудырмайды және заңдық салдарға әкелмейді. Ерекшелік жағдай – мұндай алу «әділетсіз» немесе «негізсіз» болған кезде туындайды. Азаматтық және жалпы құқық жүйелерінде осындай байытуды жоюға бағытталған құқықтық шаралар бар. Концептуалды айырмашылық, бірақ жалпы құқық пен азаматтық құқық арасындағы айырмашылықпен міндетті түрде сәйкес келмейтін, «әділетсіз фактор» негізіндегі жүйелер мен «негіздің болмауы» негізіндегі жүйелер арасында болады. Англия, Австралия, Канада және АҚШ сияқты жалпы құқық жүйелері әдетте «әділетсіз фактор» көзқарасын қабылдайды. Бұл талдау бойынша талапкер жауапкердің байыуының негізсіз екенін көрсететін нақты себептерді ұсынуы керек. Қайтару талабын негіздейтін «әділетсіз факторлар» мысалдары: фактілер немесе заң қателері; қарастырылған өтемақының толық болмауы, қысым көрсету, әсер ету, және Вулвич негізі. Франция мен Германия сияқты азаматтық құқық жүйелері әдетте «негіздің болмауы» көзқарасын қабылдайды. Осы көзқарас бойынша, жауапкер оның алуы үшін «негіз» болмаса, қайтаруға міндетті: мысалы, жауапкер пайда алған шарт бастапқыда жарамсыз болғандықтан. Кейбір жалпы құқық жүйелері осы көзқарасқа қарай ықтимал ауысу белгілерін көрсетіп отыр. Көп жағдайда концептуалды көзқарас істің нәтижесіне әсер етпейді. Мысалы, А мен Б арасында ауызша шарт жасалып, А Б-ге белгілі бір қызмет көрсету үшін 100 доллар төлейді делік. Содан кейін А ақшаны төлейді, бірақ Б заңнамаға сәйкес, мұндай қызметтерге арналған шарттар жазбаша түрінде болмаса жарамсыз екенін біледі. Б орындаудан бас тартады. А төлеген ақшасын қайтарып ала ала ма? Екі жағдайда да Б А есебінен әділетсіз байыпты. «Негіздің болмауы» көзқарасы бойынша, Б-нің байытуының заңды түсіндірмесі жоқ, өйткені шарт жарамсыз болды. «Әділетсіз фактор» көзқарасы бойынша, өтемақының толық болмауы, яғни А келісілген қарсы өнімділіктің ешқандай бөлігін алмады; жарамсыздық фактісінен қайтару автоматты түрде туындайды.

Generally speaking, the mere receipt of a benefit from another is unobjectionable and does not attract legal consequences. The exception is where such receipt is "unjust" or "unjustified". Both civil and common law legal systems have bodies of law providing remedies to reverse such enrichment. A conceptual split, albeit one not necessarily coextensive with the common law civil distinction, is between systems based on an "unjust factor" approach and systems based on an "absence of basis" approach. Common law systems such as those of England, Australia, Canada and the United States typically adopt the "unjust factor" approach. In this analysis, the claimant must point to a positive reason why the defendant's enrichment is unjust. Examples of "unjust factors" that ground a claim for restitution include: mistakes of fact or law; total failure of consideration, duress, undue influence, and the Woolwich ground. Civil law systems such as those of France and Germany typically adopt an "absence of basis" approach. On this analysis, the defendant is obliged to make restitution if there is no "basis" for his receipt: for example, because the contract under which the defendant received the benefit was void ab initio. Some common law systems have shown signs of a possible shift towards this approach. In most cases, the conceptual approach does not affect the outcome of a case. For example, suppose that A makes an oral contract with B under which A will pay $100 for certain services to be provided by B. Further suppose that A pays the money but B discovers that, pursuant to legislation, contracts for such services are void unless in writing. B refuses to perform. Can A recover his payment? On both approaches, B is unjustly enriched at A's expense. On the "absence of basis" approach, B's enrichment has no legitimate explanatory basis because the contract was void. On the "unjust factor" approach, there has been a total failure of considerationthat is, A has received no part of the bargained for counter performance; restitution follows automatically from the fact of invalidity.

Арам жолмен баюдың шаралары: жеке және мүліктік реституция

Арам жолмен байытуға қарсы шара – қайтару, яғни талапкерге берілгеннің қалпына келтірілуі. Қысқасы, талапкердің мүлкінен азайту және жауапкердің тиісті пайда алу арқылы туған әділетсіздікті түзету. Қайтару жеке немесе мүліктік сипатта болуы мүмкін. Жеке шара тағайындалған жағдайда, жауапкерге алынған пайданың ақшалай құнын төлеуге міндеттеме жүктеледі. Бұл ақшалай төлем – қайтарудың ең көп қолданылатын түрі. Мүліктік шара тағайындалғанда, сот жауапкердің белгілі бір мүлкіне қатысты оның игілікті немесе кепілдік құқығы бар екенін мойындайды (немесе жариялайды). Мүліктік шараларды қолдану мүмкіндігі қолданыстағы заңнамаға байланысты. Ағылшын құқығында, дәстүрлі көзқарас бойынша, арам жолмен байыту көбінесе жеке, емес мүліктік шараларды тудырады. Өйткені шарттық емес міндеттемелер туралы заң тек жеке ақшалай төлемдерді ғана тудырады: немесе белгілі бір борыш (алынған және төленген ақша туралы талаптарда) немесе азаматтық қазылар алқасы немесе соттың өзі бағалаған сома (quantum meruit немесе quantum valebat сияқты). Арам жолмен байытудың түсіндіру күшін кеңейтуді көздеген ғалымдар заңның басқа салалары, мысалы, суброгация және іздестірілетін алмастырғыштарға талап ету арам жолмен байыту заңының бір бөлігін құрайды деп мәлімдеді. Бұл көзқарас қабылданды, бірақ оның салдары әлі де толық анықталған жоқ. Австралия құқығында, жалпы ақша есептерінен туындаған іс-шаралар тек жеке шараларды ғана тудырады. Суброгацияның теориялық негізі даулы емес: ол арам жолмен байытумен ешқандай қатысы жоқ. Іздестірілетін алмастырғыштарға талап ету – мүліктік құқықтың, емес арам жолмен байытудың бір бөлігі болып табылады.

Австралия

Австралияда заңсыз байыту заңы деп аталатын жекелеген заң жүйесі бар ма, жоқ па деген мәселе қатты даулы. Pavey & Mathews v Paul (1987) 162 CLR 221 ісінде заңсыз байыту ұғымын Австралияның Жоғарғы Соты тікелей мақұлдады. Бұл шешімнен кейін көптеген бірінші инстанция және апелляциялық шешімдер, сондай-ақ Жоғарғы Соттың өзі де осы шешімді қолдады. Соңғы жылдары заңсыз байыту ұғымының пайдалылығына күдікпен қарастырылып келеді. Ақша алған және сақтаған үшін талап етудің (money had and received) негізі ретінде әділеттілік принципі басымдыққа ие болды, ал Australian Financial v Hills [2014] HCA 14 ісінде көпшілік пікір заңсыз байыту ұғымы Австралияда қалыптасқан қайтару заңымен (restitution) «қарама-қайшы» екенін мәлімдеді. Жоғарғы Сот Equuscorp v Haxton [2012] HCA 7 ісінде осы аналитикалық құрылымды бар болғаны екі жыл бұрын мақұлдағандығын атап өткен жөн. Қазіргі таңда заңсыз байыту ұғымы тек таксономиялық функцияны ғана атқаратын сияқты көрінеді.

Ұлыбритания

Англияда заңсыз байыту құқығы 20-шы ғасырдың екінші жартысында қарқынды дамыды. Оған Оксфорд пен Кембридж заңгерлерінің еңбектері зор әсер етті. Англия "әділсіз фактор" көзқарасын қабылдайды. Шотландияда заң 20-шы ғасыр бойына бөлініп дамыды, 1990-жылдардың соңында үш шешуші іспен аяқталды. Олардың ең маңыздысы – «Шиллидей против Смит» ісі, онда Лорд Роджер қазіргі заманғы шотландтық заңсыз байыту құқығының негізін қалады, фрагменттелген заңды бір жүйеге біріктіріп, шотландтық заңның негізінде жатқан рим құқығының қағидаларына сүйенді (Шотландияда «заңсыз» термині «әділетсіз» терминінен артық деп есептеледі). Заңсыз байыту шотландтық міндеттемелер құқығының маңызды бөлігі ретінде, ағылшын құқығына қарағанда жақсы орныққан.

Америка Құрама Штаттары

Реституция және арам жолмен байыту туралы (үшінші) баяндамада (2011) (“R3RUE”) арам жолмен байыту – ортақ құқық және әділеттілік бойынша құқықтық міндеттемелердің жиынтығы, бірақ зиян келтіру және шарт заңдарынан бөлек, құқықтық негізі жеткіліксіз байытуды алып тастауға қолданылады. Арам байлық үшін реституция талабы заңмен меншік құқықтарына түпкілікті өзгеріс енгізуге жарамсыз деп танылған мәміледен туындайды. Үшінші баяндама және оның алдыңғысы, Реституция туралы баяндама (1937), реституцияны әртүрлі құқықтық және әділ талаптар, шаралар және доктриналар – кванттық меруит, кванттық валебант, пайда есебі, шарт сияқты квази-шарт, құрылыс сенімі, алынған ақша және т.б. – жиынтығы емес, біртұтас және үйлесімді құқық саласы ретінде қарастыруды ұсынады. Ортақ құқық көбінесе штаттық заңмен реттелетіндіктен, әсіресе *Erie Railroad Co. v. Tompkins* (1938) ісінен кейін, реституция көбінесе әр штат пен аумақтың заңдарымен анықталады. Дегенмен, ол федералдық заң бойынша да қолданылатын шара бола алады. 1938 жылы Азаматтық іс жүргізудің федералдық ережелері заң және әділеттілік рәсімдерін біріктірді және ортақ құқықтық іс шараларын бір азаматтық іспен алмастырды. Бұл, белгілі бір дәрежеде, заңдық және әділ реституция арасындағы айырмашылықтарды бұлыңғырлатты және заңдық реституцияның бастауындағы assumpsit ісін ұмыттырды.

Федералды сот практикасы

Жоғарғы Соттағы алғашқы істердің бірі – Бингхам Кэботқа қарсы (1795 ж.) – ақшаны алған және алған, квантум меруит және квантум валебант (заңды реституция үшін үш «жалпы есеп»). (Шешім басқа мәселелерге, соның ішінде істі адмиралтействоға беру керек пе және сот қате туралы шешім қабылдағанда белгілі бір фактілерді ескерсе бола ма деген сұрақтарға бағытталған.) «Брайт Бойдқа қарсы» ісінде, 4 F. Cas. 127, 132 34 (C. C. D. Maine 1841), заңгер Джозеф Стори, ерте Американың көрнекті заңгері (және әділдік туралы ықпалды трактаттардың авторы), жерді қате жақсарту үшін (яғни, жерді жақсартушы адам кейіннен жердің иесі емес екенін білгенде) әділдікте қалпына келтіру мүмкін екенін айтты, бұл басқа біреудің зиянына байланысты байытуға қарсы Латын максимасын келтірді. Федералды патент және авторлық құқық заңдары ұзақ уақыт бойы зиянды немесе пайданы өндіріп алуға мүмкіндік берді. Ливингстонның Вудвортқа қарсы ісі, 56 U.S. 546 (1854) бойынша Жоғарғы Сот патент иесінің құқық бұзушының пайдасын талап етуге құқығы бар екенін, өйткені заңсыз пайда патент иесіне «ex aequo et bono» тиесілі екенін шешті. Кейіннен зиянды немесе пайданы қайтару заңмен бекітілді. Жоғарғы Сот авторлық құқық туралы заң бойынша пайданы қайтаруды «әділсіз байыту» үшін әділ көмек түрі ретінде анықтады – «Шелдон v. Metro Goldwyn Pictures Corp.» (1940). «Trustees v. Greenough» 105 U.S. 527 (1881) ісінде Жоғарғы Сот акциялар бойынша өкілдік талап-арызда (кейін топтық іс деп аталады), өкілдік талапкер барлық өкілдік еткен талапкерлердің (топ мүшелері жоқ) пайдасына «жалпы қорды» қалпына келтірген жағдайда, қордан адвокаттық ақыны қайтарып алуы мүмкін екенін, бұл өкілдік талапкердің есебінен жоқ талапкерлердің байыуына жол бермейді деп шешті. Бұл «Америкалық ережеге» ерекшелік болып табылады, бұл талапкерлер өздерінің адвокаттық ақыларын төлеуі керек (заңды ерекшеліктер болмаса). «Central Railroad & Banking Co. of Georgia v. Pettus» (1885) ісінде сот өкілдік етуші талапкерге сотқа жүгінген уақытына жалақы ала алмайтынын айтты. Сот үкімін қайта қарау нәтижесінде бұрын төленген ақшаны қайтару үшін реституция қолжетімді, өйткені Жоғарғы Сот «Atlantic Coast Line R. Co. v. Florida», 295 U. S. 301 (1935) ісінде осылай шешті. Алайда, Сот ақшаны қайтаруды талап ету әділ болмаған жағдайларда, әділ қорғаныс шаралары бар екенін атап өтті. «Mobil Oil Exploration & Producing Southeast, Inc. v. United States», 530 U.S. 604 (2000) ісінде Жоғарғы Сот АҚШ-пен жасалған келісімшартта (федералды келісімшарт заңдары қолданылатын бірнеше салалардың бірі) келісімшарттың бұзылуы, тіпті келісімшарт заңмен бұзылған болса да, реституцияға негіз болатынын шешті. (Конгресс Mobil компаниясының оффшорлық мұнай лизингін тоқтатты, сондықтан АҚШ лизинг үшін төлеген ақшаны қайтаруға мәжбүр болды.) «Great West Life and Annuity Insurance Company v. Knudson», 534 U.S. 204 (2002) ісінде Жоғарғы Сот заңдық реституция мен әділ реституция тарихи жағынан бірдей емес екенін атап өтті, сондықтан ол заңды реституция ERISA-ның тек әділ көмекті ғана рұқсат ететін ережесімен қамтылмайды деп тапты. «Kansas v. Nebraska», 574 U.S. 445 (2015) ісінде Жоғарғы Сот Канзас штатымен мемлекетаралық су бөлісу келісімін бұзғаны үшін Небраскаға әділ шара ретінде реституция жасауға бұйрық берді. Көпшілік үшінші қайта қарауды «контрактты бұзу» үшін өтемақының болуын қолдады. «Liu v. Securities and Exchange Commission» (2020) ісінде Жоғарғы Сот реституцияны (әдетте АҚШ-тың бағалы қағаздар заңдарында «disgorgement» деп аталады) федералды бағалы қағаздар заңдарын бұзу үшін қол жетімді деп тапты, өйткені SEC 15 U.S.C. § 78u(d)(5) бойынша «сараптық көмек» іздеуге құқылы. «AMG Capital Management, LLC v. FTC» (2021) ісінде Жоғарғы Сот Федералды сауда комиссиясының «жазалау туралы бұйрық» туралы сотқа жүгінуге арналған заңдық өкілеттігі қайтару туралы сотқа рұқсат бермейді деп шешті. Сот бір ауыздан заңның мәтіні болашақтағы әділ көмекке қатысты екенін және оған кейіннен ақшалай көмек кірмейтінін айтты. «Pearson v. Target Corp.», 968 F.3d 827 (7-ші апелляциялық сот. 2020) ісінде Жетінші округ «қатысушы шантаж» деп аталатын практика үшін әділ реституция қол жетімді деп тапты, онда топтық іс-қимылдың келісіміне қарсылық білдірушілер сыныптың атынан жеке төлем үшін жеке төлемді қалдыру үшін өздерінің қарсылықтарын тастайды. «Williams Electronics Games, Inc. v. Garrity», 366 F.3d 569 (7th Cir. 2004) ісінде судья Ричард Познер «қасақана жасалған зиянды іс бойынша, зиянды іс жасаған адам жәбірленушінің залалынан артық пайда тапқан жағдайда, зиянды іс бойынша өтемақы төленеді» деп шешті. (Үшінші қайта қарау қосымша талаптар қояды, соның ішінде зиянды іс-әрекеттің алдын алу үшін тыйым салу әділ болмағанда, зиянды іс-әрекетті қалпына келтіру мүмкін емес.)

One early case in the Supreme Court, Bingham v. Cabot (1795), was a suit at law for money had and received, quantum meruit, and quantum valebant (three "common counts" for legal restitution). (The decision focused on other questions, including whether the case should have been brought in admiralty and whether in deciding a writ of error the court could take notice of certain facts.) In Bright v. Boyd, 4 F. Cas. 127, 132 34 (C. C. D. Maine 1841), Justice Joseph Story, a prominent early American jurist (and author of influential treatises on equity), held that recovery was available in equity for mistaken improvements to land (i. e., when the person improving the land later learns that he did not own the land), citing the Latin maxim against enrichment at another's detriment. Federal patent and copyright law has long allowed recovery for either damages or profits. In Livingston v. Woodworth, 56 U. S. 546 (1854), the Supreme Court held that a patent owner could sue in equity for an infringer’s profits, saying that the ill gotten profits belonged “ex aequo et bono” to the owner of the patent. Later, recovery for either damages or profits was codified in statute. The Supreme Court identified recovery of profits under the Copyright Act as a form of equitable relief for “unjust enrichment” in Sheldon v. Metro Goldwyn Pictures Corp. (1940). In Trustees v. Greenough 105 U. S. 527 (1881), the Supreme Court held that, in a representative suit in equity (later known as a class action), a representative plaintiff who recovers a "common fund" for the benefit of all represented plaintiffs (absent class members) may recover attorney fees from the fund, preventing enrichment of the absent plaintiffs at the expense of the representative plaintiff. This is an exception to the "American rule" that litigants must pay their own attorney fees (absent statutory exceptions). In Central Railroad & Banking Co. of Georgia v. Pettus (1885), the court held that the representative plaintiff could not, however, recover a salary for the time spent litigating. Restitution is available in equity to recover money previously paid to satisfy a court judgment that is later reversed, as the Supreme Court held in Atlantic Coast Line R. Co. v. Florida, 295 U. S. 301 (1935). However, the Court therefore noted that equitable defenses are available where it would not be fair to require the money to be returned. In Mobil Oil Exploration & Producing Southeast, Inc. v. United States, 530 US 604 (2000), the Supreme Court ruled that, in a contract with the United States (one of few areas where federal contract law applies), repudiation is grounds for restitution, even if the contract was repudiated by a statute. (Congress had blocked Mobil's offshore oil lease, so the United States had to return the money paid for the lease.) In Great West Life and Annuity Insurance Company v. Knudson, 534 U. S. 204 (2002), the Supreme Court noted that legal restitution and equitable restitution are not historically identical, and so it held that legal restitution is not covered by a provision of ERISA authorizing only equitable relief. In Kansas v. Nebraska, 574 U. S. 445 (2015), the Supreme Court ordered restitution by Nebraska as an equitable remedy for breach of an interstate water sharing agreement with Kansas. The majority cited the Third Restatement to support the availability of restitution for “opportunistic breach” of contract. In Liu v. Securities and Exchange Commission (2020), the Supreme Court held that restitution (usually called “disgorgement” in U. S. securities law) is available for violations of federal securities law because the SEC is authorized to seek “equitable relief” under 15 U. S. C. § 78u(d)(5). In AMG Capital Management, LLC v. FTC (2021), the Supreme Court held that statutory authority for the Federal Trade Commission to sue for an “injunction” does not authorize suit for restitution. The court unanimously held that the statutory language refers to prospective equitable relief, and does not include retrospective monetary relief. In Pearson v. Target Corp., 968 F.3d 827 (7th Cir. 2020), the Seventh Circuit held that equitable restitution is available for a practice known as "objector blackmail," where objectors to a class action settlement drop their objections on behalf of the class in return for a private payment in excess of the rest of the class. In Williams Electronics Games, Inc. v. Garrity, 366 F.3d 569 (7th Cir. 2004), Judge Richard Posner held that restitution for wrongs is generally "available in any intentional tort case in which the tortfeasor has made a profit that exceeds the victim's damages." (The Third Restatement puts further qualifications, including that restitution for wrongs is not available where an injunction to prevent the tort would have been inequitable.)

Канада

Айыпсыз баю туралы доктрина Канадада Pettkus v. Becker, 1980 CanLII 22 (SCC), [1980] 2 SCR 834 ісінде толыққанды сот әрекеті ретінде нақты орнатылды.

Айыпсыз баюды дәлелдеу үшін талапкер мыналарды көрсетуі керек: (i) баю; (ii) кемсіту; (iii) баю мен кемсіту арасындағы себеп-салдар байланысы; және (iv) баюдың заңдық негіздемесінің болмауы. Кемсіту және баю ұғымдары өте кең. Кемсіту – салым түрінде ақшаның немесе ақшалай құндылықтың кез келген жоғалуы, ал егер В тұлғасы А тұлғасының атына активтерді алуға үлес қосса, А баюға ие болады. Баю мен кемсіту арасындағы себеп-салдар байланысы «маңызды және тікелей» болуы тиіс. Заңдық негіздеме болмауы талапкер пайданы ұстап қалудың дұрыс еместігін дәлелдесе немесе жауапкер мүлікті ұстап қалуға сенімді дәлел келтірсе расталады. Айыпсыз баюға байланысты өтемақы көбінесе негізсіз сақталған мүлікке конструктивті сенім тағайындау болып табылады.