Кіріспе

Астрологиялық сенім, аспанды бақылау мен жер бетіндегі оқиғалар арасындағы сәйкестіктерге негізделген, адамзат тарихының әртүрлі салаларына, оның ішінде дүниетанымына, тіліне және әлеуметтік-мәдениеттік элементтердің көптеген түрлеріне әсер етті. Батыс Еуразия халықтары арасында астрологияға қатысты ең ерте деректер б.з.д. III мыңжылдыққа дейін жетеді, оның бастаулары маусымдық өзгерістерді болжау және аспан циклдарын құдайлық хабарламалардың белгілері ретінде түсіндіру үшін қолданылған күнтізбелік жүйелерге байланысты. 17 ғасырға дейін астрология ғылыми дәстүр ретінде қарастырылып, астрономияның дамуына ықпал етті. Ол саяси және мәдени ортада кеңінен қабылданды, ал оның кейбір ұғымдары алхимия, метеорология және медицина сияқты басқа дәстүрлі ғылымдарда қолданылды. 17 ғасырдың соңында астрономиядағы гелиоцентризм сияқты жаңа ғылыми концепциялар астрологияның теориялық негізін күйретіп, оның академиялық мәртебесін жоғалтуына және жалған ғылым ретінде қарастырылуына әкелді. Эмпириялық ғылыми зерттеулер осы жүйелерге негізделген болжамдардың дұрыс еместігін көрсетті. 20 ғасырда астрология газеттегі гороскоптар сияқты бұқаралық ақпарат құралдарының ықпалы арқылы кеңінен танымал болды. Астрология, ең кең мағынасында, аспанда адамның мәнін іздеу болып табылады; ол планеталар мен басқа да аспан денелерінің әсері арқылы жалпы және жеке адамның мінез-құлқын түсінуге тырысады. Астрологияның зерттеу саласы ретінде адамдар астрономиялық циклдарға сүйене отырып, маусымдық өзгерістерді өлшеуге, жазуға және болжауға саналы түрде тырысқан кезде пайда болды деп есептеледі. Мұндай тәжірибелердің алғашқы дәлелі сүйектер мен үңгір қабырғаларындағы белгілер түрінде көрінеді, бұл ай циклдарының 25 000 жыл бұрын байқалғанын көрсетеді; Айдың су мен өзендерге тигізетін әсерін жазу және қоғамдық күнтізбе құруға жасалған алғашқы қадам. Неолит революциясымен бірге жаңа қажеттіліктер де туды, олар жыл мезгілдеріне қарай түнгі аспанда өзгеретін шоқжұлдыздар туралы білімді арттыру арқылы қанағаттандырылды, бұл жыл сайынғы су тасқыны немесе маусымдық іс-шараларды жариялайтын белгілі бір жұлдыз топтарының көтерілуіне мүмкіндік берді. Б.з.д. III мыңжылдықта кең таралған өркениеттер аспан циклдары туралы терең түсінікке ие болды және олар храмдарын жұлдыздардың гелиактік көтерілуіне сәйкес бағыттап, олармен үйлесімділікке ұмтылған деп саналады. Астрологиялық сілтемелердің ең көне белгілі мысалдары осы кезеңде жасалған мәтіндердің көшірмелері болып табылады, әсіресе Месопотамияда (Сумер, Аккад, Ассирия және Вавилония). Екі, Аммисадуканың Венера тақташасынан (Вавилонда б.з.д. 1700 жылы жинақталған) Аккад патшасы Саргонның (б.з.д. 2334–2279) тұсында жасалған деп хабарланады. Тағы бірі, сайлау астрологиясын ерте пайдаланған, шумерлік билеуші Гудея Лагаштың (шамамен б.з.д. 2144–2124) тұсына жатқызылады. Онда құдайлар оған түс көріп, храм салуға ең қолайлы болатын жұлдыздарды көрсеткені айтылады. Алайда, олардың сол кезде шынымен жазылғандығы немесе кейінгі ұрпақтар оларды ежелгі билеушілерге жатқызғандығы туралы пікірталас бар. Астрологияны білімнің біріктірілген жүйесі ретінде пайдаланудың ең сенімді дәлелі Месопотамияның бірінші династиясынан (б.з.д. 1950–1651) шыққан жазбаларға жатқызылады.

Бабыл астрологиясы

Вавилондық астрология – б.з.б. 2-мыңжылдықта пайда болған астрологияның ең ерте ұйымдастырылған жүйесі. Астрологияның кейбір түрлері б.з.б. 3-мыңжылдықтағы шумерлік кезеңде пайда болды деген болжам бар, бірақ осы кезеңдегі ежелгі аспан белгілеріне қатысты жекелеген сілтемелер астрологияның толыққанды теориясын көрсетуге жеткілікті дәлел саналмайды. Сондықтан ғалымдардың аспан болжау тарихы, әдетте, Ежелгі Вавилондық мәтіндермен (б.з.б. 1800 ж.) басталады, содан кейін Орта Вавилон және Орта Ассирия кезеңдері (б.з.б. 1200 ж.) жалғасады. Б.з.б. 16 ғасырда "Анума Ану Энлиль" деп аталатын кең көлемді анықтамалық еңбектің құрастырылуынан белгілерге негізделген астрологияның кеңінен қолданылғанына куәлік бар. Оның құрамында 70 клинопись тақташасы бар, онда 7000 аспан белгісі жазылған. Осы кезеңдегі мәтіндер ауызша дәстүр туралы айтады, оның пайда болуы мен мазмұны туралы тек болжам жасауға болады. Бұл кезде вавилондық астрология тек қарапайым болды, ауа райын және саяси мәселелерді болжаумен айналысты, ал б.з.б. 7 ғасырға дейін практиктердің астрономия туралы түсінігі өте шектеулі болды. Астрологиялық символдар маусымдық жұмыстарды бейнелеген болуы мүмкін, және олар жылдық альманах ретінде қолданылды, қоғамға маусымға немесе ауа райына сәйкес істерді еске салды (мысалы, егін жинау, моллюска жинау, желімен немесе арқанмен балық аулау, егін егу, су қорын жинау немесе басқару, аң аулау және балалар мен жас жануарлардың өмір сүруін қамтамасыз ету үшін маңызды маусымдық жұмыстар). 4 ғасырға қарай олардың математикалық әдістері болашақ планеталардың орнын жеткілікті дәлдікпен есептеуге жететіндей деңгейге жетті, содан кейін кең эфемеридалар пайда бола бастады. Вавилондық астрология болжам жасау контекстінде дамыды. Б.з.б. шамамен 1875 жылға жатқан 32 тақташадан тұратын жинақ вавилондықтардың болжау саласындағы ең ерте және егжей-тегжейлі мәтіндері болып табылады, және олар аспан белгілерін талдау кезінде қолданылатын интерпретациялық форматты көрсетеді. Құрбандық шалған малдың бауырындағы кемшіліктер мен белгілер құдайлардан патшаға хабар жеткізетін символдық белгілер ретінде түсіндірілді. Құдайлар өздерімен байланысты планеталар мен жұлдыздардың аспан бейнесінде көрінеді деп сенді. Сондықтан, кез келген планетаға байланысты жаман аспан белгілері сол планетаның құдайының наразылығын немесе алаңдауын білдіретін деп есептелді. Мұндай белгілер құдайды ынаяттандыруға және құдайдың білдірілуін патша мен оның халқына айтарлықтай зиян келтірмейтіндей басқаруға бағытталған әрекеттермен жауап берілді. 673 жылғы қаңтардағы ай тұтылуына қатысты патша Эсархаддонға жолданған астрономиялық есеп, алмастырушы патшаларды немесе оқиғаларды ритуалдық түрде пайдаланудың сиқыр мен белгілерге деген сеніммен, сондай-ақ астрологиялық оқиғаның табиғи әлемде қандай да бір сәйкестігі болуы керек деген механикалық көзқараспен қалай үйлесетінін көрсетеді: "Жылдың басында су тасқыны болып, бөгеттерді бұзады. Ай тұтылғанда, патша маған хат жазсын. Патшаның орнына мен Бабылдағы бөгеттің ортасынан кешіп өтемін, түнгі уақытта. Бұл туралы ешкім білмейді". Улла Кох Вестенхольц 1995 жылы жариялаған "Мезопотамиялық астрология" кітабында, теистік және механикалық дүниетанымы арасындағы осы екіұштылық вавилондықтардың аспан болжау тұжырымдамасын, оның сиқырға қатты тәуелділігіне қарамастан, кек алу мақсатындағы мақсатты жазалаудан азат болып қалатынын және сондықтан "қазіргі ғылымның кейбір анықтамалық белгілерін бөліседі: ол объективті және құндылықсыз, белгілі ережелерге сәйкес жұмыс істейді, ал оның деректері жалпыға бірдей жарамды деп саналады және жазбаша кестелерде қарауға болады" дейді. Кох Вестенхольц сондай-ақ ежелгі вавилондық астрология мен басқа болжау тәсілдері арасындағы ең маңызды айырмашылықты, бұрынғысының тек қарапайым астрологиямен ғана айналысқанын, географиялық бағытталған және елдерге, қалалар мен ұлттарға қатысты, ал мемлекет пен патшаның әл-ауқатымен ғана айналысқанын анықтады. Сондықтан қарапайым астрология астрологияның ең көне салаларының бірі болып саналады. Тек б.з.б. 6 ғасырдан бастап астрология туылған кездегі астрологияның әдістері мен практикасын дамытты.

Геллендік Египет

525 жылы Египетті парсылар жаулап алды, сондықтан египеттік астрологияға Месопотамияның ықпалы болған болуы мүмкін. Бұл туралы тарихшы Тамсин Бартон мысал келтіреді, египеттік зодиакқа Месопотамияның әсерін көрсетеді – екі белгіні ортақ пайдаланған (Теңгерім мен Сарылан), бұл Дендера зодиагында дәлелденген (грек нұсқасында Теңгерім Сарыланның қызыл жетегі деп аталған). 332 жылы Ұлы Александр басып алғаннан кейін Египет эллинистік үкімшілік пен ықпалға көшті. Александр жаулаудан кейін Александрия қаласын құрды, ал б.з.д. 3-2 ғасырларда Александрияның Птолемей ғалымдары көптеген еңбектер жазды. Птолемейлік Александрияда Вавилон астрологиясы египеттік Декандық астрология дәстүрімен бірігіп, Гороскоптық астрологияны құрды. Онда Вавилон зодиагы, планеталардың биік орналасу жүйесі, белгілердің үштіктері және күн тұтылуларының маңыздылығы сипатталған. Сонымен қатар, зодиакты әрқайсысы он градусқа бөлінген отыз алты деканға бөлу, жоғары деканға, гректердің планеталық құдайлар жүйесіне, белгі билігіне және төрт элементке баса назар аударылды. Декан – бұл шоқжұлдыздарға сәйкес уақытты өлшеу жүйесі. Оған Сотис немесе Сириус шоқжұлдызы жетекшілік етті. Түнгі деканның көтерілуі түнді "сағаттарға" бөлу үшін қолданылды. Күн шығуға аздай қалғанда шоқжұлдыздың көтерілуі (оның гелиакты көтерілуі) түннің соңғы сағаты деп есептелді. Жыл бойы әр шоқжұлдыз күн шығуға дейін он күн бойы көтерілді. Эллинистік дәуірдегі астрологияның бір бөлігі болғанда, әр декан зодиактың он градусына сәйкес келді. Б.з.д. 2 ғасырға жататын мәтіндерде белгілі бір декандардың, әсіресе Сотистің көтерілу кезінде планеталардың зодиак белгілеріндегі орналасуына қатысты болжамдар тізімделген. Египетте табылған ең көне зодиак – б.з.д. 1 ғасырға жататын Дендера зодиагы. Гороскоптық астрологияның дамуында маңызды рөл атқарған грек-римдік астролог және астроном Птолемей, римдік Египетте Александрияда өмір сүрді. Птолемейдің "Тетрабиблос" еңбегі батыстың астрологиялық дәстүрінің негізін қалады және кейінгі сілтеме көзі ретінде "мың жылдан астам уақыт бойы астрологтар арасында дерлік Библия деңгейінде құрметке ие болды" делінеді. Ол 1138 жылы Испаниядағы Тиволи (Тибуртин) Платон араб тілінен латын тіліне аударғаннан кейін Орта ғасырлық Еуропада тараған алғашқы астрологиялық мәтіндердің бірі болды. Фирмикус Матернус (4 ғасыр) мәлімдемесіне сәйкес, гороскоптық астрология жүйесі ежелгі Египеттің фараоны Нехепсо мен оның діни қызметкері Петосириске алғаш берілген. Герметикалық мәтіндер де осы кезеңде жинақталды, ал Рим дәуірінде жазған Александриялық Климент, астрологтардың мәтіндерді білу деңгейін египеттік қасиетті рәсімдерді сипаттауда көрсетеді: Бұл негізінен олардың қасиетті рәсімдерімен көрсетіледі. Бірінші әнші шығады, музыканың бір символын алып келеді. Олар оның Гермес кітаптарының екеуін оқып білуі керек дейді, бірінде құдайлардың әндері, екіншісінде патшаның өмірін басқару ережелері жазылған. Әншіден кейін астролог шығады, қолында сағат пен алақан – астрологияның символы. Оның аузында әрқашан төрт кітаптан тұратын Герместің астрологиялық кітаптары болуы керек.

Грекия мен Рим

Азияны Ұлы Ескендірдің жаулап алуы гректерді Сирия, Вавилон, Парсы және Орталық Азия мәдениеттерімен және космологиялық идеяларымен таныстырды. Грек тілі халықаралық ғылыми коммуникацияның тілі ретінде клинописьті ығыстырды, ал бұл процестің бір бөлігі астрологияның клинописьтен грек тіліне ауысуы болды. Шамамен б.з.д. 280 жылы Вавилонның Бел дінінің жұмыскері Беросс гректерге астрология мен вавилондық мәдениетті үйрету үшін Кос аралына көшіп келді. Осымен, тарихшы Николас Кэмптон атағандай, астрологиядағы "жаңару энергиясы" Грекия мен Египеттің эллинистік әлеміне батысқа жылжыды. Кэмптонның сөзінше, Шығыс әлемінен келген астрология әртүрлі формаларының пайда болуымен ерекшеленді. Б.з.д. I ғасырға қарай астрологияның екі түрі қалыптасты: біреуі өткенді, қазіргіні және болашақты анықтау үшін гороскоптарды оқуды қажет етті; екіншісі – теургия (сөзбе-сөз "құдайдың ісі"), ол жанның жұлдыздарға қарай көтерілуіне баса назар аударды. Олар өзара байланысты болмаса да, біріншісі өмір туралы ақпарат іздеді, ал екіншісі жеке трансформациямен айналысты, онда астрология Құдаймен диалог құралы болды. Көптеген салаларда болғандай, гректер астрологиялық теорияны Римге жеткізуде маңызды рөл атқарды. Алайда, Римге келгеніне қатысты ең алғашқы мәліметтер оның қоғамның төменгі топтарына тигізген бастапқы әсерін көрсетеді. Гректер мен римдіктер арасында Вавилония (Халдея деп те аталады) астрологиямен тығыз байланысты болды, сондықтан «Халдей даналығы» планеталар мен жұлдыздарды пайдаланып болжаудың кең таралған синониміне айналды. Астрологияға қатысты ең алғашқы нақты сілтеме б.з.д. 160 жылы Катонның еңбегінде кездеседі. II ғасыр римдік ақыны Ювенал римдік әйелдердің мінез-құлқына сатирикалық шабуыл жасап, Халдейлердің төмен әлеуметтік статусына қарамастан, олардың кең таралған ықпалына наразылық білдірді: «Халдейлерге көбірек сенім артылады; астролог айтқан әр сөздің Хаммон қайнар көзінен келгеніне олар сенеді, қазіргі уақытта ешқандай астрологтың сөзіне сенілмейді, егер ол алыс лагерьде тұтқынға алынбаса, екі қолында шынжырлармен». Герметикалық астрологияны Римге әкелген алғашқы астрологтардың бірі – біздің заманымыздың I ғасырында император Тиберийдің астрологы болған Трасилл. Оның бұрынғы император Август та астрологияны өзінің императорлық құқықтарын заңдастыру үшін қолданғаны белгілі. Біздің заманымыздың II ғасырында астролог Клавдий Птолемей гороскоптарды дәл болжауға деген құштарлығынан әлемнің бірінші дәл картасын жасауға кірісті (одан бұрынғы карталар салыстырмалы немесе аллегориялық болған), осылайша адамның туған жері мен аспан денелері арасындағы байланысты анықтауға тырысты. Осылайша, ол «география» терминін енгізді. Императорлардың астрологияны қолданғанына қарамастан, оған белгілі бір шектеулер де болды. Біздің заманымыздың I ғасырында Публий Руф Антейді қуылған астролог Паменнің қаржыландырғаны және өзінің және сол кездегі император Неронның гороскобын сұрағаны үшін айыптады. Осы қылмысы үшін Нерон Антейді өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр етті. Бұл кезде астрологиямен айналысу сиқыршылық және мемлекетке қарсы қылмыс ретінде қарастырылды. Цицеронның «De divinatione» (б.з.д. 44 ж.) астрологияны және басқа да болжамды әдістерді жоққа шығарады және Рим классикалық антикасындағы ғылымилық тұжырымының маңызды тарихи көзі болып табылады. Пирроншы философ Секст Эмпирик өзінің «Астрологтарға қарсы» кітабында астрологияға қарсы ежелгі аргументтерді жинақтады.

Ислам әлемі

Астрологияны ислам ғалымдары 7 ғасырда Александрияның арабтардың қолына түсуінен және 8 ғасырда Аббасид империясының құрылуынан кейін ынтамен қабылдады. Екінші Аббасид халифасы Әл-Мансур (754–775) білім орталығы ретінде қызмет ету үшін Бағдад қаласын құрды және оның жобасына «Даналық қоймасы» деп аталатын Байт әл-Хикма кітапхана-аударма орталығын қосты, ол мұрагерлерінен дамуын жалғастырды және эллиндік астрологиялық мәтіндердің араб тіліне аудармаларына үлкен серпін берді. Алғашқы аудармашылардың қатарында Бағдад қаласын негіздеу уақытын таңдауға көмектескен Машалла және Сахл ибн Бишр (сонымен қатар Заел) болды, оның еңбектері кейінірек 13 ғасырдағы Еуропа астрологы Гвидо Бонаттиге және 17 ғасырдағы Уильям Лиллиге тікелей әсер етті. Араб мәтіндерімен танысу 12 ғасырдағы латын аудармалары арқылы Еуропаға енді. 9 ғасырда парсы астрологы Альбумасар сол кездегі ең ұлы астрологтардың бірі саналды. Оның астрологтарды даярлау бойынша практикалық нұсқаулықтары мұсылман зияткерлік тарихына және аудармалар арқылы Батыс Еуропа мен Византия тарихына терең ықпал етті. Альбумасардың «Астрономияға кіріспе» еңбегі ортағасырлық еуропалық ғалымдар үшін Аристотельдің қайта жаңғыруының маңызды көзі болды. Тағы бір маңызды тұлға – парсы математигі, астрономы, астрологы және географы Аль-Хорезми. Арабтар астрономия туралы білімді кеңейтті, және бүгінде кеңінен танымал жұлдыздардың көптеген атаулары – Альдебаран, Альтаир, Бетельгейзе, Ригель және Вега – олардың тілінің мұрасын сақтайды. Олар эллиндік лоттардың тізімін де дамытты, олар тарихи түрде «араб бөліктері» ретінде белгілі болды, сондықтан араб астрологтары оларды ойлап тапқан деген қате пікір туды, бірақ олар эллиндік астрологияның маңызды бөлігі екені анық. Ислам ғылымының дамуы кезінде Аль-Фараби (Альфарабиус), Ибн әл-Хайтам (Альхазен) және Авиценна сияқты астрономдар астрологияның кейбір тәжірибелерін теологиялық тұрғыдан жоққа шығарды. Олардың сын-пікірлері астрологтардың әдістері эмпирикалық емес, болжамдық екенін, ал Алланың еркі алдын ала белгілі және болжауға болады деген ұсыныс ислам ғалымдарының дәстүрлі діни көзқарастарына қайшы келетінін көрсетті. Мұндай қарсылықтар көбінесе «сағаттық астрология» сияқты «әділеттік салаларына» қатысты, ал «медициналық және метеорологиялық астрология» сияқты «табиғи салалары» сол кездегі табиғи ғылымдардың бір бөлігі ретінде қарастырылды. Мысалы, Авиценнаның «Астрологияны жоққа шығару туралы» (Resāla fī ebṭāl aḥkām al nojūm) еңбегі астрология тәжірибесіне қарсы шығып, планеталардың құдайлық себеп-салдардың агенттері ретінде әрекет ету принципін қолдап, Құдайдың жаратылыс үстіндегі абсолютті билігін көрсетеді. Авиценна планеталардың қозғалысы Жердегі өмірге детерминистік түрде әсер етеді деп есептеді, бірақ жұлдыздардың нақты әсерін анықтау мүмкін емес деп мәлімдеді. Қорыта айтқанда, Авиценна астрологияның негізгі догмаларын жоққа шығармады, бірақ оны дәл және фаталистік болжамдар жасауға болатын деңгейде түсіну қабілетімізді жоққа шығарды.

Ортағасырлық және қайта өрлеу дәуірі Еуропасы

Шығыс астрологиясы Рим империясы ыдырағаннан кейін гүлденді, үнді, парсы және исламдық әсерлер бірігіп, аударма жобаларына қаржы құю арқылы интеллектуалды тұрғыдан қайта қарастырылды. Ал Батыс астрологиясы осы кезеңде «грек ғылыми астрономиясының жоғалуы және шіркеудің айыптауы салдарынан фрагменттелген және қарапайымдатылған» күйге түсті. Араб еңбектерінің латын тіліне аударылуы 10 ғасырдың соңында Испанияға тарала бастады, ал 12 ғасырда Арабиядан Еуропаға астрологиялық еңбектердің таралуы «күшті серпіліс алды». 13 ғасырдың ықпалды еңбектеріне британдық монах Иоганн де Сакробосконың (1195–1256) және итальяндық астролог Гвидо Бонаттидің (Форли, Италия) еңбектері жатады. Бонатти Флоренция, Сиена және Форли қалалық үкіметтеріне қызмет етті және Фридрих II-нің кеңесшісі болды. Оның шамамен 1277 жылы жазылған «Астрономия кітабы» («Liber Astronomiae») 13 ғасырда латын тілінде жазылған ең маңызды астрологиялық еңбек деп есептелді. Данте Алигьери Бонаттиді «Құдай комедиясында» (14 ғасырдың басында) тозақтың сегізінші шеңберіне орналастырды, онда болашақты болжайтындардың бастары кері бұрылып, артқа қарауға мәжбүр болды. Орта ғасырлық Еуропада университет білімі жеті бөлек салаға бөлінді, олардың әрқайсысы белгілі бір планетамен бейнеленді және жеті либералды өнер деп аталды. Данте осы өнерлерді планеталарға жатқызды. Өнерлер жоғарылаған тәртіппен жұмыс істегендей, планеталар да планеталық жылдамдықтың азаю тәртібімен жұмыс істеді: грамматика Айға, ең жылдам қозғалатын аспан денесіне, диалектика Меркурийге, риторика Венераға, музыка Күнге, арифметика Марсқа, геометрия Юпитерге және астрология/астрономия ең баяу қозғалатын денеге, Сатурнға тағайындалды. Орта ғасырлық авторлар әдеби тақырыптарында астрологиялық символизмді пайдаланды. Мысалы, Дантенің «Құдай комедиясы» тозақ, тазару және жұмақ архитектурасының ішінде планеталық байланыстарға әртүрлі сілтемелер жасайды (мысалы, тазару тауының жеті қабаты астрологияның жеті классикалық планетасына сәйкес келетін жеті өлімдік күнәларды тазартады). Осыған ұқсас астрологиялық аллегориялар мен планеталық тақырыптар Джеффри Чосердің шығармаларында да кездеседі. Чосердің астрологиялық үзінділері өте жиі кездеседі және астрологиялық негіздер туралы білім оның жұмысы арқылы көбінесе болжалады. Ол өз кезеңінің астрологиясы мен астрономиясын жетік білгендіктен, ұлына «Астроляби туралы трактат» жазды. Ол Кентербери ертегілерінің көктем маусымын прологтың алғашқы тармақтарында Күннің «Қошқар белгісінде жарты жолын өткенін» атап көрсетеді. Ол Баттың әйеліне Марстың қасиеті ретінде «батыл мінез-құлық» туралы айтады және Меркурийді «білімділермен» байланыстырады. Жаңа заманның басында астрологиялық сілтемелер Уильям Шекспир мен Джон Милтонның шығармаларында да кездеседі. Өзінің тәжірибесінің егжей-тегжейін қалдырған ең алғашқы ағылшын астрологтарының бірі Ричард Трютиан (1393 ж.т.) болды. Оның жазбалары оның өмірдің барлық салаларынан келген көптеген клиенттері болғанын көрсетеді және 15 ғасыр Англиясында астрологиямен айналысу білімді, діни немесе саяси шеңберлердегі адамдармен ғана шектелмегенін көрсетеді. Ренессанс кезеңінде сарай астрологтары жылдызшаларды астрономиялық бақылаулармен және жаңалықтармен толықтыратын. Ескі астрологиялық тәртіпті құлатқан деп есептелетін көптеген адамдар, мысалы Тихо Браге, Галилео Галилей және Иоганн Кеплер, өздері астрологтар болды. Ренессанстың соңында астрологияға деген сенім азайды, Аристотель физикасының күйреуі және астрологиялық теорияның негізі болған аспандық және ай астындағы әлемдер арасындағы айырмашылықты қабылдамау осыған себеп болды. Кит Томас гелиоцентризм астрология теориясымен үйлесімді болғанымен, 16 және 17 ғасырлардағы астрономиялық жетістіктер «дүниені енді тығыз, өзара байланысқан организм ретінде қарастыру мүмкін емес еді; ол енді шексіз өлшемдердегі механизм болды, онда жердің аспанға иерархиялық бағыныстылығы жоққа шығарылды» деп жазады. Бастапқыда сол кездегі астрономдар арасында «жаңа принциптердің жарығында ешкім де оны қанағаттанарлық түрде жоққа шығаруға тырыспады» және астрономдар «үйлесімді және өзара байланысты ғалам берген эмоционалдық қанағаттан бас тартқысы келмеді». 18 ғасырға қарай астрологияның мәртебесін сақтап келген интеллектуалды инвестициялар көбінесе тоқтатылды.

Үндістан

Үндістанда астрологияны қолданудың ең алғашқы жазбалары Веда дәуірінде кездеседі. Астрология, немесе джотиша, Веданга ретінде тізімделген, яғни Веда дінінің бір тармағы. Осы санаттағы сақталған жалғыз еңбек – «Веданга джотиша», онда бес жылдық интеркаляциялық цикл шеңберінде күн мен айдың қозғалысын бақылау ережелері бар. Бұл еңбектің жазылған мерзімі белгісіз, себебі оның кейінгі стильдегі тілі мен құрамы б.з.д. соңғы ғасырларына сәйкес келеді, бірақ Маурианға дейінгі кезеңмен қатар, б.з.д. 2-мыңжылдықтың басында жазылғандығын көрсететін кейбір ішкі деректерге қайшы келеді. Үнді астрономиясы мен астрологиясы бірге дамыды. Жүтіш туралы ең көне трактат – «Бхригу Самхита», Веда дәуірінде дана Бхригу жинақтаған. Бхиргуді «Һинд астрологиясының әкесі» деп те атайды, ол жеті Веда данасының (Саптариши) бірі. Саптаришилер Үлкен Аю шоқжұлдызындағы жеті негізгі жұлдызбен де бейнеленеді. Қазіргі заманғы гороскоптық астрологияның жаңа мағынасындағы джотишаның тарихы грек-бактриялық және индо-грек патшалықтары арқылы үнді және эллиндік мәдениеттердің өзара әрекеттесуімен байланысты. Ең көне сақталған трактаттар, мысалы, «Яванаджатака» немесе «Брихат Самхита», біздің заманымыздың алғашқы ғасырларына жатады. Санскрит тіліндегі ең көне астрологиялық трактат – «Яванаджатака» («Гректердің айтқандары»), Спуджидхважа 269/270 ж. Батыс сатраптардың индо-скиф патшасы Рудрадаман I-нің қолдауымен 2-ғасырда Яванешвараның грек трактатының қазір жоғалған аудармасын өлеңмен жазған. Ағаш қабығына жазылған «Самхита» (жинақ) бес миллион данадан тұрады, онда өткенде өмір сүрген және болашақта өмір сүретін барлық адамдардың гороскоптары бар делінеді. Астрономия туралы трактаттарды жазған алғашқы авторлар біздің заманымыздың 5-ғасырына жатады, осы кез Үнді астрономиясының классикалық кезеңінің басталғаны деп есептеледі. Арьябхатиядағы Арьябхатаның теорияларынан және жоғалған «Арья сиддханта»дан басқа, Варахмихираның «Панча Сиддхантикасы» да бар.

Қытай

Қытай астрологиялық жүйесі жергілікті астрономия мен күнтізбеге негізделген, ал оның маңызды дамуы Хан әулеті кезінде гүлденген жергілікті астрономиямен байланысты (б.з.б. 2-ғасыр – б.з. 2-ғасыры). Қытай астрологиясы Қытай философиясымен (үш үйлесім теориясы: аспан, жер және су) тығыз байланысты және инь мен ян принциптерін, сондай-ақ Батыс астрологиясында кездеспейтін ұғымдарды қолданады, мысалы, у-син ілімдерін, 10 Аспандық сабақты, 12 Жерлік тармақты, ай-күн күнтізбесін (ай күнтізбесі және күн күнтізбесі) және жыл, ай, күн және шичен (時辰) бойынша уақыт есептеуін. Қытайда астрология дәстүрлі түрде жоғары бағаланған, ал Конфуций астрологияға құрметпен қарағандығы айтылады: «Аспан жақсы немесе жаман белгілерін жібереді, ал дана адамдар оған сәйкес әрекет етеді». Зодиактың он екі жануар белгісімен бес элементті біріктіретін 60 жылдық цикл Қытайда кем дегенде Шан (Шинг немесе Инь) әулеті тұсында (шамамен б.з.д. 1766 – шамамен б.з.д. 1050) құжатталған. Осы кезеңнен бастап оракул сүйектері табылды, онда 60 жылдық цикл бойынша күн көрсетілген, сондай-ақ болжаушының аты мен болжау тақырыбы жазылған. Шамамен б.з.б. 300 жылы өмір сүрген астролог Цзоу Йен: «Жаңа әулет пайда болатын болса, аспан адамдарға жақсы белгілер көрсетеді» деп жазған. Бабыл астрологиясының Қытай астрологиясының ерте дамуына әсер еткен-етпегені туралы пікірталас бар. Кейін, 6-ғасырда Махасаннипата Сутраның аудармасы Бабыл жүйесін Қытайға әкелді. Бұл қытай астрологиясын ығыстырмаса да, бірнеше өлеңдерде еске алынған.

Орта Америка

Колумбияға дейінгі Мезоамерика күнтізбесі бүкіл аймақта кеңінен қолданылған, кем дегенде б.з.б. 6 ғасырға дейін соққан жүйеге негізделген. Ең алғашқы күнтізбелерді сапотектер мен ольмектер, ал кейінірек майя, микстек және ацтектер сияқты халықтар қолданған. Мезоамерикалық күнтізбенің бастауы майяларға қатысты болмаса да, олардың кейіннен жасаған кеңейтулері мен жетілдірулері ең күрделі болды. Ацтектердің күнтізбесімен бірге майя күнтізбесі ең жақсы құжатталған және толық түсінікті. Майялардың ерекше күнтізбесі екі негізгі жүйеге негізделген: біреуі 360 күндік күн жылының графигін құрап, егін шаруашылығы және тұрмыстық мәселелерді реттеген; екіншісі – 260 күндік Цолкин, ол діни ғұрыптарды басқаруға арналған. Екеуі де өмірдің барлық қырларын қамтитын күрделі астрологиялық жүйемен байланысты. Майя жұлдызшы-қасиетшілері бала дүниеге келгеннен кейін бес күн өткен соң, оның болашақ мамандығын – солдат, дін қызметкері, мемлекеттік қызметкер немесе құрбандыққа шалынатын адамды анықтау үшін оның гороскопын жасайтын. Қазіргі Мексикадағы ежелгі Чичен-Ица қаласында орналасқан Каракол обсерваториясы – майялардың ең танымал астрологиялық обсерваториясы болып саналады. Ацтек күнтізбесі майя күнтізбесімен бірдей негізгі құрылымды бөліседі, оның 360 күндік және 260 күндік екі негізгі циклі бар. 260 күндік күнтізбе Тоналпохуалли деп аталды және негізінен болжау мақсатында қолданылды. Майя күнтізбесі сияқты, бұл екі цикл 52 жылдық «ғасырды» құрады, кейде оны «Келісім» деп те атайды.