Кіріспе
HMAS Сидней – Австралияның Сидней қаласының атымен аталатын, Екінші дүниежүзілік соғыстағы Австралияның әскери кемесі. Корольдік флот үшін HMS Phaeton ретінде тапсырыс берілген крейсер Австралия үкіметі тарапынан сатып алынып, 1934 жылғы іске қосылғанға дейін қайта аталды. Оперативтік тарихының басында Сидней Абиссиния дағдарысы кезінде санкцияларды сақтауға көмектесті, ал Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Австралия суларында конвойды сүйемелдеу және патрульдік міндеттерге тағайындалды. 1940 жылдың мамырында Сидней сегіз айлық іс-қимыл үшін британдық Жерорта теңіз флотының құрамына қосылды. Осы кезеңде ол екі итальяндық соғыс кемесін батырып, бірнеше жағалауға бомбалау операцияларына қатысып, Мальта конвойына қолдау көрсетті, өте аз зақым алып, ешқандай жандар зардап шекпеді. 1941 жылдың ақпанында Австралияға оралғаннан кейін Сидней конвойды сүйемелдеу және отандық суларда патрульдік міндеттерді қайта бастады. 1941 жылдың 19 қарашасында Сидней неміс көмекші крейсері Корморанмен өзара жойылған шайқасқа қатысты және барлық экипажымен (645 адам) бірге жоғалып кетті. Екі кеменің де қираған қалдықтары 2008 жылға дейін табылмай келді; Сидней қарсыласынан бес күн өткен соң, 17 наурызда табылды. Сиднейдің жеңілісі екі кеменің шайқас кезінде тым жақын болуымен және Корморанның күтпеген шабуылымен, жылдам әрі дәл атыспен байланысты. Дегенмен, крейсердің барлық экипажымен бірге жоғалуына қарағанда, немістердің көпшілігі аман қалғандықтан, неміс командирінің Сиднейді өртке түсіру үшін заңсыз әдістер қолданғаны, жапондық суасты қайығының қатысқаны және шайқастың нақты оқиғалары кең ауқымды жасырын операция арқылы жасырылғаны туралы арнайы теориялар пайда болды. Бұл теорияларды растайтын ешқандай дәлел жоқ.
HMAS Sydney, named for the Australian city of Sydney, was one of three modified Leander class light cruisers operated by the Royal Australian Navy (RAN). Ordered for the Royal Navy as HMS Phaeton, the cruiser was purchased by the Australian government and renamed prior to her 1934 launch. During the early part of her operational history, Sydney helped enforce sanctions during the Abyssinian Crisis, and at the start of World War II was assigned to convoy escort and patrol duties in Australian waters. In May 1940, Sydney joined the British Mediterranean Fleet for an eight month deployment, during which she sank two Italian warships, participated in multiple shore bombardments, and provided support to the Malta Convoys, while receiving minimal damage and no casualties. On her return to Australia in February 1941, Sydney resumed convoy escort and patrol duties in home waters. On 19 November 1941, Sydney was involved in a mutually destructive engagement with the German auxiliary cruiser Kormoran, and was lost with all hands (645 aboard). The wrecks of both ships were lost until 2008; Sydney was found on 17 March, five days after her adversary. Sydneys defeat is commonly attributed to the proximity of the two ships during the engagement, and Kormorans advantages of surprise and rapid, accurate fire. However, the cruiser's loss with all hands compared to the survival of most of the Germans has resulted in conspiracy theories alleging that the German commander used illegal ruses to lure Sydney into range, that a Japanese submarine was involved, and that the true events of the battle are concealed behind a wide ranging cover up, despite the lack of evidence for these allegations.
Құрылыс және сатып алу
Кемені 8 шілде 1933 жылы Англияның Тайн өзені бойындағы Уолсенд қаласында Swan Hunter & Wigham Richardson компаниясы Корольдік теңіз күштері үшін HMS Phaeton деп, грек мифологиясының кейіпкерінің атымен салды. Алайда, 1934 жылы Австралия үкіметі жеңіл крейсерді ауыстыруды көздеп, құрылысы әлі аяқталмаған Phaeton крейсерін сатып алу туралы келісім жасады. Крейсер Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының астанасының құрметіне аталды. 1934 жылдың 22 қыркүйегінде Австралияның бұрынғы премьер-министрі Стэнли Брюстің жұбайы Этель Брюс оны суға түсірді. "Сидней" крейсері 1935 жылдың 24 қыркүйегінде RAN қатарына қабылданды, оның экипажы Брисбен крейсерінен алынды, ол сол күні қызметтен босатылған еді. Австралия британдық крейсер сатып алатыны туралы жарияланғаннан кейін, оппозиция тарапынан сын айтылды, олар мұндай соғыс кемесі Австралияның өзінің ресурстары мен еңбегімен салынғанын қалады. Австралияда жасалған крейсерлердің орнына британдық крейсерлерді сатып алудың бірнеше себебі келтірілді: кеме аяқталуға жақын болды, соғыс қаупінің артуына байланысты қажетті кеме жасау дағдыларын үйренуге жеткілікті уақыт болмады, сондай-ақ Австралиялық кеме жасаушылықтарда салынған екі крейсердің біреуін аяқтауға жеті жыл кеткен.
Дизайн
Сидней – 1930 жылдардың соңында RAN флотына қосылған модификацияланған «Линдер» класындағы үш жеңіл крейсердің бірі. «Линдер» класының алғашқы кемесі болғанымен, «Сидней» екінші кеме болып салынды, бірақ бірінші болып аяқталды, кейде «Перт» класы деп те аталатын. Ол қысқа мерзімге Корольдік теңіз флотында қызмет еткен, ал 1938 жылы Австралия сатып алғанға дейін. Басқа британдық крейсерлер сияқты, «Линдерлер» алыс қашықтықтағы теңіз күзетуі, барлау және сауданы қорғау міндеттері үшін жобаланған. «Сиднейдің» суыруы 6701 тоннадан (жеңіл) 8940 тоннаға дейін (толық жүкпен) және стандартты суыруы 7198 тоннаға дейін болды: жақсартылған құрастыру және дәнекерлеу техникасы оны әпке кемелерінен 52 тонна жеңілретті. Ұзындығы перпендикулярлар арасында 530 фут (162 м), жалпы ұзындығы 562 фут (171 м), ені 56 фут (17 м) және стандартты суыру кезіндегі суDraftы алдыңғы бөлігінде 15 фут (5 м), артқы бөлігінде 17 фут (5 м) аралығында болды. Алғашқы бес «Линдерден» айырмашылығы, олардың машиналары «тізбектей» принцип бойынша орналастырылған (алдыңғы бөлігінде үш бөлімде алты қазандықтан және артқы бөлігінде екі қосымша бөлімде төрт турбинадан тұратын), «Сидней» екі резервтік машиналар тобымен жобаланған, бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінен қабылданған жобалау тәсілі. Крейсердің алдыңғы шахталарға екі қазандығы және турбиналары, ал артқы шахталарға екі қазандығы және турбиналары болды; кез келген қазандықтан бу кез келген турбинаға бағытталуы мүмкін болғандықтан, бір бөлігі зақымданған жағдайда кеме жұмысын жалғастыра алады. «Сидней» австралиялық әскери кемелердің арасында гидролокатормен жабдықталған алғашқы кемесі болды; 3069 үлгісіндегі қайта оралатын күмбездегі 125 типті құрылғы. Артқы түтікше айналасындағы платформаға орнатылған Mk IV жоғары бұрышты орнатуларында орнатылған төрт 4 дюймдік (100 мм) Mk V жылдам ату қаруы. Олар негізінен 28750 футқа (8763 м) дейінгі биіктіктегі ұшақтарды нысанаға алу үшін пайдаланылды, бірақ оларды жер бетіндегі нысаналарға қарсы да қолдануға болады, олардың ең үлкен қашықтығы 4 МК XIX жоғары бұрышты/төмен бұрышты сегіз қарудан тұратын төрт қос орнатумен алмастырылуы жоспарланған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бұл жоспар орындалмады. Қаруларды техникалық қызмет көрсету кезінде алмастыруға болар еді, бірақ крейсерлерге деген сұраныс және «Сиднейдің» ешқашан елеулі зақымдарға ұшырамауы докта қосымша уақыт жұмсауға болмайтындығын көрсетті. Ұшаққа қарсы жақын қорғаныс үшін 4 дюймдік қарулар 12 Vickers Mk III пулеметтерімен толықтырылды, олар үш Mk II төрт еселік орнатуларда орналастырылды, біреуі алдыңғы суперқұрылымның әр жағында, ал үшіншісі артқы суперқұрылымның үстінде. Тығыз қорғаныс үшін 0,303 дюймдік (7,7 мм) пулеметтердің қоспасы қолданылды және оларды кеменің әртүрлі жерлеріне, негізінен көпірдің айналасында және үш іздеу платформасына (бір алдыңғы түтікшенің екі жағында, үшіншісі артқы суперқұрылымнан жоғары көтерілген) орнатуға болады. «Сидней» суға жіберілген кезде он төрт Льюис пулеметі және екі Vickers пулеметі болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Льюис пулеметтерінің саны тоғызға дейін азайтылды, ал Vickers пулеметтері толығымен алынып тасталды. Сегіз 21 дюймдік (533 мм) торпеда түтігі екі QR Mk VII төрт еселік орнатуларына 4 дюймдік қаруларға арналған платформаның астындағы палубаға орнатылды. Тек сегіз Mark 9 торпедасы тасымалданды. «Уолрус» ұшағын 5 эскадрилья RAAF (1939 жылы 9 эскадрилья RAAF болып қайта аталды) қызметкерлері басқарды. Ұшақты қалпына келтіру үшін пайдаланылған 7 тонналық электрлік кран кемедегі көптеген қайықтарды да іске қосуға қолданылды.
Ерте тарих
Сидней 1935 жылы 29 қазанда Портсмуттан кетер алдында сынақтарды аяқтады. Кетіп бара жатқанда Сиднейге Гибралтарда Корольдік теңіз флотының Жерорта теңіз флотына қосылып, Эфиопия дағдарысына жауап ретінде Италияға қарсы экономикалық санкцияларды күшейтуге 2-ші крейсерлік эскадрильяға көмектесуге бұйрық берілді. 1936 жылдың қаңтарында крейсер Александрияда техникалық қызмет көрсетуден өтті және Кипрдегі медициналық мекемелерге барды: 1935 жылдың соңынан бері кеме экипажы арасында қызылша мен паротит жұқпалы аурулары тараған болатын. Наурыз айында Сидней 1-ші крейсерлік эскадрильяға қайта тағайындалды, онда ол ауыр крейсермен бірге санкцияларды орындауды жалғастырды және Корольдік теңіз флотының бөлімшелерімен бірлескен флоттық жаттығуларға қатысты. Эфиопия дағдарысы шешілгеннен кейін Сидней 14 шілдеде Австралияға аттанды, шілде айының соңында Фримантелге жетіп, 8 тамызда Мельбурнге, ал үш күннен кейін өзінің атын алған қалаға келді. Австралия суларына жеткеннен кейін Сидней уақытының көп бөлігін флоттық жаттығулар мен оқу круиздерінде өткізді. 1938 жылы крейсер Мюнхен дағдарысына жауап беруге дайын болған RAN бөлімшелерінің бірі болды, бірақ соғыс қаупі сейілген соң барлық кемелер дайындықтан алынды. 1939 жылдың 17-19 сәуір аралығында Сидней Австралияның оңтүстік-шығыс жағалауында сауданы қорғау бойынша бірлескен жаттығуға қатысқан сегіз әскери кемеден бірі болды. 1939 жылдың тамыз айының басында Сидней Голландияның Шығыс Индиясына сапар шегуге бұрын Дарвинде болды. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына себеп болған оқиғаларға байланысты Сиднейге Фримантелге соғыс жағдайында жүзуге бұйрық берілді, ол 22 тамызда жетті.
Жерорта теңізіндегі операциялар
Сидней 1940 жылғы 10 маусымда Александрия портында болды, және сол күні кешке Италияның түн ортасында соғыс жариялау ниеті туралы білді. 11 маусымда сағат 01:00-де порттағы барлық кемелер Александрияға шабуыл жасауға мүмкіндік беретін итальяндық әскери кемелерді іздеуге, сондай-ақ Жерорта теңізінің шығыс бөлігіндегі және Эгей теңізіндегі байланыс желілерін қамтамасыз етуге кетті. Австралиялық крейсер батысқа қарай жүзіп, төрт күндік операция кезінде Таранто шығанағына дейін жетті. 13 маусым күні түстен кейін Сидней жау кемесімен кездеспеді. 21 маусымда Сидней алғаш рет атыс ашты, британдық крейсерлер, француздық "Лорейн" және итальяндықтар бақылауындағы Ливияның Бардия портын бомбалауға қатысты. Сидней 22 минут бойы әскери лагерьке атыс жүргізді. Бұл операция кезінде австралиялық кеменің Walrus амфибиялық ұшағы эскадрилья үшін нысананы табуға көмектесті, бірақ оған үш биплан оқ атты: сол кезде итальяндық Fiat CR.42 Falcos деп хабарланғанымен, кейіннен шабуылшылар британдық Gloster Gladiators болғаны анықталды. Ұшқыш зақымдалған ұшақты Мерса Матрухқа ұшырып әкелді, осы әрекеті үшін ол Абыройлы ұшқыш кресімен марапатталды, бірақ жөндеуге келмейтін Walrus операцияның жалғыз құрбаны болды. Сиднейдің шайқасқа қатысуы кемеге "Калабрия 1940" деген шайқас құрметін сыйлады. Австралиялық крейсер бес күн Александрияда жабдықталып, жөндеуден өтті, содан кейін британдық эсминецпен бірге Критке бет бұрды. Олар 18 шілдеде күн батқанда келді, ал келесі күні таңертең екі кемеге Афина шығанағын патрульдеуге бұйрық берілді, сондай-ақ төрт эсминецтің (HM Ships , , , және ) Криттің солтүстігінде су асты кемелеріне қарсы іздеу жұмыстарын жүргізуіне көмектесуге тапсырылды. Бұл екі міндеттің үйлесімсіз екенін және эсминецтерді қорғаудың маңыздырақ екенін санаған Сиднейдің капитаны Джон Коллинз екі кемеге радио байланысын үзуге және патрульдік аймақтан оңтүстікке қарай жылжуға бұйрық берді. 19 шілдеде сағат 07:20-де эсминецтер күші итальяндық жеңіл крейсерлер Джованни делле Банде Нере және Бартоломео Коллеониді байқады, олар жеті минуттан кейін от ашты. Британдық эсминецтер солтүстік-шығысқа бұрылып, Сиднейге шабуыл туралы хабар жіберді, екі күш арасындағы қашықтықты жақындатты. Сымсыз сигналдарды пайдаланып, төрт эсминецтің қозғалысын бақылап, Сидней мен Havock эсминецтері оларды және оларды қуатын крейсерді ұстап алуға тырысты, бұл оларға бастапқы нұсқауларды орындағаннан кем дегенде жарты сағат бұрын жақындасуға мүмкіндік берді: Сидней Банде Нереге 08:29-да от ашқанда, екі тарап та крейсердің пайда болуына таң қалды. Бірнеше минут ішінде Сидней Банде Нереге зақым келтірді, ал итальяндықтар оңтүстікке шегінгенде, алты одақтас кеме оларды қуды. 08:48-де Банде Нере түтін пердесінің артында жасырынып, Сидней өзінің отын Бартоломео Коллеониге аударды, ол 09:33-те әрекетсіз қалды. Коллинз эсминецтерге кемеге торпеда түсіріп, аман қалғандарды құтқаруды бұйырды: Гиперион, Илекс және Havock солай жасады, ал Геро және Хасти Сиднейге Банде Нерені қууды жалғастыруға көмектесті. Сағат 10:37-де қуғын-сүргін аяқталды, өйткені жылдам итальяндық крейсер одақтастардан асып түсті, көру қабілеті түтін мен тұманнан төмендеді, ал қуғын-сүргін кемелеріндегі оқ-дәрі азайды: Сиднейдің алдыңғы мұнараларында он снаряд қалды. Алты кеме 20 шілдеде сағат 11:00 шамасында бірнеше әуе шабуылдарын (олардың бірі Havock-ты зақымдады) тойтарғаннан кейін Александрияға оралды. Спада мүйісі шайқасы деп аталған Сиднейге келген жалғыз зақым 09:21-де оқ тигеннен болды, ол алдыңғы түтікшеге тесік жасап, бір теңізшіні сынықтардан жаралады. Өзінің әрекеттері үшін Коллинз Бат орденінің серігі болып тағайындалды, ал Сиднейдің басқа офицерлері мен теңізшілері екі мәрте Еңбек ордені, екі мәрте Еңбек айқышы, бес мәрте Еңбек медалі және олардың арасында он екі рет мақтау алды. Сиднейдің өзі "Спада 1940" деген шайқас құрметін алды. Отын құйып, қаруланғаннан кейін Сидней 27 шілдеде Егей теңізінен оңтүстікке қарай жүретін конвойды жабу үшін Александриядан шықты. Кемелерге сол күні бес рет әуе шабуылы жасалды, бірақ Сидней тек аздап зақымданып, оқшау жарақаттармен құтылды. Келесі күні екі крейсер конвойдан бөлініп, итальяндықтар бақылауындағы Додеканез аралдарын жабдықтаушы грек танкері "Эрмиониді" тауып батыруға кірісті. Екі крейсер Эрмиониді қараңғыға дейін тапты: Сидней су асты кемелеріне қарсы қорғаныс жасады, ал танкердің экипажы британдық соғыс кемелеріне ауысуға көндірілді, содан кейін Эрмиониді Нептун бомбалады. Екі кеме 30 шілдеде Александрияға оралды, ал Сидней сол күні үш күндік патрульге шықты. Александрияға оралғанда Сидней қайта жөндеуден өтті, оның барысында 4 дюймдік зеңбірек платформасының айналасына 3 фут (1 метр) биіктігіндегі және жақын жердегі қалың зәкірлі қабырға салынды, ал кеме экипажы кемені стандартты сұр түстен теңіздік камуфляж түсіне бояды. Жөндеу жұмысы 12 тамызда аяқталды, содан кейін Сидней, Нептун және бес эсминец Солтүстік Африка жағалауы мен Эгей теңізіндегі оське қарсы кемелерді тоқтатуға шықты. Бірінші күндері кемелер табылмай, операция тоқтатылды, ал Сидней Бомба және Бардияда жағалауды бомбалауға көмектесуге жіберілді. Ай соңында крейсер Мальта конвойы MB 5-тің эскортына қосылды. Қайта оралатын жолда Сидней және бірнеше басқа кемелер итальяндық нысандарға шабуыл жасады. Крейсердің пішінін итальяндық "Кондоттьери" класты крейсеріне ұқсату үшін мата мен ағаш пайдаланылды, бұл оған 3-4 қыркүйек күндері түнгі уақытта Скарпантоға жақындауға мүмкіндік берді. Таңда Сидней және британдық эсминец Илекс Скарпантодағы итальяндық Макри Яло әуе базасына шабуыл жасады; крейсер 25 минут ішінде 135 снаряд атып, эсминец бес моторлық қайықтың шабуылын тойтарды, олардың екеуін батырды. Аяқтағаннан кейін екі кеме флотқа қайта қосылды, бірақ олар қайтадан итальяндық соғыс кемелері деп жаңылыстырылып, Сидней Ақ туды көтеріп, жасырынғанша оқ атарға дайын тұрды. Әскери-теңіз күштерінің адмиралы Каннингем Сиднейді "Жарайды. Сен дауылды құссыз." деген сөздерімен құттықтады, бұл крейсердің лақап аты болды. Александрияға оралғаннан кейін австралиялық крейсер тағы да қысқа жөндеуден өтті, ол ай соңында аяқталды: 24 қыркүйекте Сидней француз сауда кемесін ұстау кезінде көмектесті, содан кейін Кипрдің батысында екі күндік патрульдік миссияны аяқтады. 28 қыркүйектің соңында Сидней Мальтаға бағытталған әскери конвойдың ауыр эскортына қосылды. Қайта оралатын жолда Сидней және бірнеше кемелер 1 қазан күні Эгей теңізіне шабуыл жасады, бұл Мальтезанаға қысқа бомбалаумен аяқталды, содан кейін екі күннен кейін Александрияға оралды. Конвойлар өз мақсатына қауіпсіз жетті, ал Сидней үшін операция оқиғасыз болды; итальяндық күштермен болған жалғыз қақтығыс 12 қазанның таңғы сағаттарында британдық крейсер мен жеті итальяндық торпедалық қайықтар мен эсминецтер арасында болды, онда Ajax үш кемені батырып, төртеуін зақымдады. Александрияға оралғаннан кейін Сидней Жерорта теңізіндегі көптеген конвойларды жабу үшін Жерорта теңізі флотының көп бөлігімен бірге шықты: австралиялық крейсер айдың қалған бөлігін шығыс және орталық Жерорта теңізінде өткізді, 24 қарашада Суда шығанағында итальяндық ұшақтардың шабуылына ұшырады, бірақ зақым көрмеді. Сидней желтоқсанды Эгей теңізінде бастады, онда ол конвойларды эскорттап, Валона портын бомбалады, содан кейін жыл соңына дейін жөндеу және рульді жөндеу үшін Мальтаға бағытталды. Кету алдында 11 қаңтарда кеме экипажының 100 адамы Англияға ...кемеге көмектесу үшін жіберілді.
Австралиялық сулар
Қысқа жөндеуден кейін, 27 ақпанда Сидней Фримантелге бет алды, онда оған Үнді мұхитында күзетшілік және патрульдік міндеттер жүктелді. Сәуір айында Сидней Фримантелден Джервис шығанағына дейін Queen Mary әскерлік кемесін сүйреді. Одан кейін ол адмирал Рагнар Колвин мен Австралия әскерінің үш тармағынан келген кеңесшілер тобын алып, 19 сәуірге дейін Сингапурға Британ Достастығы, Голланд Шығыс Индиясы және АҚШ арасындағы құпия конференцияға жеткізді. Айдың соңына дейін крейсер Фримантелге оралды, содан кейін 15 мамырда Коллинз команданы капитан Джозеф Бернеттке тапсырды. Ұзақ өтпей, крейсер SS Zealandia әскерлік тасымалын Сингапурға сүйреді. Сидней әскерлік кемені Сунда бұғазына дейін алып барды, онда жауапкершілік британдық жеңіл крейсерге берілді. Маусымның басында Сидней Zealandia және Danae кемелерімен кездесіп, Сунда бұғазынан Фримантелге дейін күзеттік міндеттерді өз мойнына алды. Фримантелде қайта толықтырғаннан кейін Zealandia Австралияның шығыс жағалауына бағытталған бірнеше кемеден тұратын конвойға қосылды, оны Сидней де сүйреді. Конвой 24 маусымда Сиднейге қарай жолға шықты, содан кейін крейсер Тынық мұхиты конвойын күзеттеуге қосылып, техникалық қызмет көрсету үшін оралды. Бұл 8 тамызда Сиднейдің Awatea әскерлік кемесін Жаңа Зеландияға, содан кейін Фиджиге сүйреуімен аяқталды. Тамыздың соңында Сиднейге оралғанда крейсер әскерлік кемелердің бірінші кезеңіне қосылды. Сидней кейін Мельбурнге бет алды және 19 қыркүйекке дейін сонда болды, ол кезде оның камуфляжы жаңа үлгіде боялды. Содан кейін крейсер төрт кемеден тұратын Anzac конвойын (US 12B) Фримантелге сүйреді: Ұлы Австралия шығанағын кесіп өтетін кезде "А" мұнарасы портқа қарап тұрып, істен шықты. Бұл Фримантелде жөнделді, ал конвой Сунда бұғазына қарай жүріп кетті, онда Сидней 3 қазанда сауда кемелерін британдық крейсерлерге және Danae кемесіне тапсырды, содан кейін Фримантелге бағыт алды. Ол саңылауды жауып, Сидней белгісіз сауда кемесіне сигнал берді, алдымен сигнал шамдарымен, содан кейін жауап келмегеннен кейін және екі кеме арасындағы қашықтық азайғаннан кейін, шамдар мен сигналдық тулардың үйлесімімен. Сауда кемесі шақыру белгісін көтерді, бірақ ол Сиднейдің алдында және сол жағында болғандықтан, тулар түтікпен жасырылды. Крейсер сауда кемесінен өзінің белгілейтін әріптерін анық көрсетуді сұрады, бұл сигнал офицері жағажайды ұзартып, туларды ашық желбірету арқылы жасады. Бұл шақыру белгісі голландтық Straat Malakka кемесіне тиесілі болды, бірақ ол Сиднейдің осы аймақта болуы тиіс кемелердің тізімінде болған жоқ. Кемелер арасында тағы да сигналдық тулар алмастырылды, Сидней голландтық кеменің бағытын және жүгін сұрады. 17:00-де Straat Malakka кемесінен саудагерлердің шабуыл жасап жатқанын білдіретін апат сигналы жіберілді. Осыдан кейін Сидней сауда кемесімен қатар артқы жағынан тартты; сауда кемесімен қатар, шамамен алыста. Сиднейдің негізгі қарулары мен порттық торпеда лақтырғышы кемеге бағытталды, ал ол Straat Malakka кемесінің құпия шақыру белгісін жіберді. Он бес минуттан кейін, шамамен 17:30-да саудагер жауап бермеді, ал Сидней оған құпия шақыру белгісін көрсетуді бұйырды. Straat Malakka жауап бермеді, өйткені ол жасырынған неміс көмекші крейсері Kormoran болатын. Ол немістер білмейтін шақыру белгісін көрсетуді сұрағанда, Kormoran жамылғысын шешіп, оқ атумен жауап берді. Рейдердің ашылуына байланысты Сидней де атуды бастады (егер оның бірінші сальвасы өткен немесе Kormoranның жоғарғы құрылысынан өтіп кеткен болса, онда рейдердің алты пулеметінің төртеуі (басқа екі пулемет бақта орналасқан және оң жаққа ату мүмкін емес) крейсердің көпіршігін және пулемет директорының мұнарасын қиратты, алдыңғы мұнараларына зақым келтірді және ұшақты өртеп жіберді. Сидней рейдердің алтыншы сальвасынан кейін ғана оқ атқан: "Y" мұнарасы әсерсіз атылды, бірақ "X" мұнарасы Kormoranға бірнеше снарядтар жіберіп, машиналар бөлімін және рейдердің бір пулеметін зақымдап, мұнай резервуарын өртеп жіберді. Осы уақыт ішінде Kormoran қатты отпен жауап берді, ал сегізінші немесе тоғызыншы неміс сальвасы кезінде, шайқастың басында жіберілген торпеда Сиднейді "А" мұнарасының алдында және ASDC бөлімінің жанында (кеме корпусының ең әлсіз нүктесі) соқты. Соққыдан кейін кеменің қабырғасында тесік пайда болды және крейсердің мұрты төменге қарай бұрылды. Мұрты төменге түскен крейсер сол жаққа қарай бұрылып, Kormoranның артынан өтті; бұрылған кезде рейдердің снарядтары Сиднейден "B" мұнарасын түсірді. 17:35 шамасында Сидней оңтүстікке қарай жылдамдығын жоғалтып, бірнеше өрттен түтінге оранды. Оның негізгі қару-жарағы жарамсыз болды (екі артқы мұнарасы портқа қарап тұрып, бұрыла алмады), ал оның қосымша қарулары тиімді қашықтықта болған жоқ. Крейсер Kormoranның артқы пулеметтерінен түскен снарядтармен соққыға ұшыруды жалғастырды, екі кеме арасындағы қашықтық артқан сайын. Немістер шамамен 17:45-те Сиднейдің оң жақ торпеда лақтырғышынан шыққан барлық төрт торпеда атылғанын хабарлады, бірақ Kormoran сол жақ бортын көрсету үшін маневр жасағандықтан, олардың барлығы өткен. Шындығында, Сиднейдің сол жақ торпеда лақтырғышынан тек екі торпеда атылған, ол бұрынғы уақытта болған болуы керек. Бұл бұрылыстан кейін рейдердің қозғалтқыштары істен шықты, бірақ ол жылдамдықпен Сиднейге оқ атуды жалғастырды, бірақ екі кеме арасындағы қашықтық артқандықтан, көптеген снарядтар өткен болуы мүмкін. Kormoran 17:50-де оқ атуын тоқтатты, қашықтық шамамен болды, және 18:00-де тағы бір торпеда атып, Сиднейді өткізіп алды. Австралиялық крейсер төмен жылдамдықпен оңтүстік-шығысқа қарай жүріп, Kormoran кемесіндегілер Сиднейдің бақылауда емес екеніне күмәнданды. Бірақ жақын арада көріністен жоғалып кеткенімен, немістер зақымдалған, жанатын соғыс кемесінен шыққан жарық 22:00-ге дейін, ал кейде түнгі жарыққа дейін көріп отырды. Бір түндік уақытта Сидней жүзу қабілетін жоғалтып, батып кетті: батып бара жатып мұрты жыртылып, тік түсті, ал қалған корпусы батып бара жатып алға қарай сырғыды, тік және мұртпен түбіне жетті. Сиднейдің снарядтары Kormoranды жарамсыз еткен: неміс теңізшілері жарылысқа дейін немесе жүк қоймасындағы миналарға жеткенше өртті басып тастау мүмкін болмағандықтан кемені тастап кетті. Рейдер түн ортасында суға батты, жарты сағаттан кейін мина декісі жарылып кетті.
In early June, Sydney met Zealandia and Danae on the troopship's return voyage, and took over escort duties from Sunda Strait back to Fremantle. After replenishing in Fremantle, Zealandia joined a multiple ship convoy to the east coast of Australia, which was also escorted by Sydney. The convoy departed on 24 June and made for Sydney, after which the cruiser joined the escort of a Pacific convoy before returning for maintenance. This concluded on 8 August, when Sydney escorted the troopship Awatea to New Zealand, then Fiji. On her return to Sydney at the end of August, the cruiser joined the troopships Queen Mary and Queen Elizabeth during the first leg of their voyage (Anzac convoy US 12A), escorting them until rendezvousing with Canberra in the Great Australian Bight. Sydney then sailed to Melbourne, and remained until 19 September, during which her camouflage was repainted in a new pattern. The cruiser then escorted the four ship Anzac convoy US 12B to Fremantle: heavy seas while crossing the Great Australian Bight caused "A" turret to become jammed on a port facing. This was repaired in Fremantle, and the convoy proceeded to Sunda Strait, where Sydney handed the merchant ships over to the British cruisers and Danae on 3 October and set course for Fremantle. As she closed the gap, Sydney began to signal the unidentified merchantman, first by signal light, then after no reply was forthcoming and the distance between the two ships had decreased, by a combination of light and signal flag. The merchant ship hoisted her callsign, but as she was ahead and just port of Sydney, the flags were obscured by the funnel. The cruiser sent a request that the merchant ship make her signal letters clear, which the signals officer did by lengthening the halyard and swinging the flags clear. The callsign was that of the Dutch ship Straat Malakka, but she was not on Sydneys list of ships meant to be in the area. Further flag signals were exchanged between the ships, with Sydney asking the Dutch ship's destination and cargo. At 17:00, a distress signal was transmitted by Straat Malakka, indicating that she was being pursued by a merchant raider. Following this, Sydney pulled alongside the merchant ship from astern; pacing the merchantman on a parallel course, approximately away. Sydneys main guns and port torpedo launcher were trained on the ship, while she sent the interior portion of Straat Malakkas secret callsign. Fifteen minutes later, at around 17:30, the merchantman had not replied, and Sydney sent a signal ordering her to show the secret callsign. Straat Malakka had not replied because she was the German auxiliary cruiser German auxiliary cruiser Kormoran in disguise, and when asked to reveal a callsign the Germans did not know, Kormoran responded by decamouflaging and opening fire. Prompted by the raider's unveiling, Sydney also fired (accounts are divided as to which ship fired first), but while her first salvo either missed or passed through Kormorans upper superstructure with minimal damage, four of the raider's six guns (the other two guns were on the port side and could not fire to starboard) were able to destroy the cruiser's bridge and gun director tower, damage the forward turrets, and set the aircraft on fire. Sydney did not fire again until after the raider's sixth salvo: "Y" turret fired without effect, but "X" turret was able to put multiple shells into Kormoran, damaging machinery spaces and one of the raider's guns, while igniting an oil tank. During this, Kormoran maintained heavy fire, and around the time of the eighth or ninth German salvo, a torpedo launched at the start of the engagement hit Sydney just forward of "A" turret and near the ASDIC compartment (the weakest point on the ship's hull), ripping a hole in the side and causing the bow of the cruiser to angle down. Down by the bows, the cruiser swung hard to port, and passed behind Kormoran; during the turn, shells from the raider knocked "B" turret off Sydney. By 17:35, Sydney was heading south and losing speed, wreathed in smoke from multiple fires. Her main armament was disabled (the two aft turrets had jammed on a port facing and could not be swung around), and her secondary guns were out of effective range. The cruiser continued to be hit by shells from Kormorans aft guns as the distance between the ships increased. The Germans reported that around 17:45, all four torpedoes from Sydneys starboard launcher were fired, but as Kormoran was manoeuvring to bring her port broadside to bear, they all missed. In fact, only two torpedoes from Sydneys port launcher were ever fired, which must have happened some time earlier. The raider's engines broke down after this turn, but she continued to fire on Sydney at a high rate despite being immobilised, although many of the shells would have missed as the distance between the two ships increased. Kormoran ceased fire at 17:50, with the range at , and launched another torpedo at 18:00, but missed Sydney. The Australian cruiser continued on a south south east heading at low speed; observers aboard Kormoran doubted that Sydney was under control. Although disappearing over the horizon shortly later, the glow from the damaged, burning warship was consistently seen by the Germans until about 22:00, and sporadically until midnight. At some point during the night, Sydney lost buoyancy and sank: the bow was torn off as she submerged and descended almost vertically, while the rest of the hull glided forward as she sank, hitting the bottom upright and stern first. Sydneys shells had crippled Kormoran; the German sailors abandoned ship after it was determined that below deck fires could not be controlled before they reached the gun magazines or the mines in the cargo hold. The raider was scuttled at midnight, and sank slowly until the mine deck exploded half an hour later.
Салдары
Сиднейдің 20 қарашада Фримантелге жетпеуі бастапқыда алаңдаушылық тудырмады, өйткені крейсерді кешіктіруге бірнеше фактор себеп болуы мүмкін еді, олардың ешқайсысы сымсыз байланысты сақтау бұйрығын бұзуға жеткілікті себеп бола қоймады. Алайда, 23 қарашада крейсердің ізі болмағандықтан, жағалаудағы сымсыз станциялар Сиднейге байланысты үнсіздікті бұзып, хабар беруге бұйрық берді. 24 қарашада британдық танкерлер неміс теңізшілерінен аман қалғандарды құтқарып алды, содан кейін кең ауқымды әуе және теңізден іздеу жұмыстары басталды. 29 қарашаның кешіне дейін жалғасқан іздеу барысында Кормораннан 399 адамның арасынан 318 аман қалған адам табылды, бірақ Сиднейден немесе оның 645 экипажынан ештеңе табылған жоқ, тек карли жүзігіші мен құтқару белбеуі ғана кездесті. Австралия премьер-министрі Джон Кертин 30 қарашаның түстен кейін крейсердің жоғалуын ресми түрде жариялады. Сиднейдің жойылуы Австралияның моральдық және әскери күшіне ауыр соққы болды: оның экипажы RAN-ның соғыс жылдарындағы қаза тапқандарының 35 пайызын құрады. Крейсердің жоғалуы халықаралық деңгейде осылай үлкен әсер етпеді; Жапония 7 желтоқсанда Перл-Харборға шабуыл жасап, Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты, Сиднейдің жоғалуы жарияланғанынан бір аптадан астам уақыт өткен соң, және екі британдық капиталдық кемелер екі апта ішінде жойылды, ал Сингапурдың жаулануы да көп ұзамай болды. Неміс теңізшілерінен аман қалғандар Фримантелге жеткізіліп, тексерілді. Оқиғаны анықтауға жасалған әрекеттерге неміс офицерлерінің өз теңізшілеріне жауға жалған жауап беруді ұстануы, адамдардың өздері куә болмаған, бірақ кейін естіген оқиғаларды баяндауы және олардың айғақтарын салыстыру үшін топтарды бөліп ұстау қиындықтары кедергі келтірді. Осыған қарамастан, австралиялық билік шайқастың негізгі мәліметтерін жинап алды, оны Сиднейге әкелінген неміс теңізшілерінің тобы растады: олардың сұхбаттары Фримантелдегілермен салыстырғанда ортақ және қайшылықтарды көрсетті, және тергеушілер шындықты айтып жатыр деген қорытындыға келді. Тергеу желтоқсан айында аяқталды, ал қаңтар айының соңында Корморан экипажы Викториядағы әскери тұтқын лагерлеріне ауыстырылды, олар 1947 жылдың басында Германияға оралғанға дейін сонда қалды. 1942 жылдың 6 ақпанында Рождество аралының жанында Карли жүзігішінде дене табылды және жағаға сүйретілді. Арал тұрғындары жүзігіш пен оның иесіне қарап, олардың Сиднейден келгенін болжады. 1949 жылы Корольдік теңіз күштері жүргізген тергеуде жүзігіш HMAS Сиднейден емес екендігі айтылса да, кейбір тарихшылар келіскен болса да, басқалары жүзігіш пен дененің Сиднейден шыққандығы туралы шешім қабылдады. Дене 2006 жылдың қазан айында эксгумацияланып, 2008 жылдың қарашасында Геральдтон зиратында ДНК алынғаннан кейін қайта жерленді. 2021 жылдың 19 қарашасында Австралияның ардагерлер істері министрі Эндрю Ги Сидней экипажының туыстарынан алынған ДНК-ны салыстыру нәтижесінде теңізші Томас Уэлсби Кларк екені анықталды, ол 1941 жылдың тамызында, кеме батып кеткенге дейін шамамен төрт ай бұрын Сиднейге қосылған еді.
Дау
Сидней мен Корморан арасындағы шайқас даулы болып саналады: өзгертілген сауда кемесінің крейсерді жеңіске жеткізе алуына сенбеу және австралиялықтардың аман қалғандарының болмауы, кейбір адамдарды неміс есебінің жалған екендігіне сендірді. Басқа да, көбінесе естілмейтін мәлімдемелер бар: Сиднейдің шайқасқа дайындық күйінде болмағаны, сол себепті Корморанның шабуылына дайын болмағаны, крейсердің SOS сигналдары Австралияның жағалаудағы станцияларында естілген, бірақ назарға алынбағаны, ал аман қалғандар жапондықтар тарапынан тұтқынға алынып, жазаланғаны туралы сенімдер де айтылды. Бұл мәлімдемелер тарихшылар мен зерттеушілер тарапынан нақты дәлелдермен жоққа шығарылды. 1998 жылғы Сыртқы істер, қорғаныс және сауда жөніндегі бірлескен тұрақты комитеттің тергеуі неміс есебін шайқастың "мүмкін" түсіндірмесі деп салды, бірақ баламалы мәлімдемелерді қолдайтын сенімді дәлелдер табылған жоқ. 2009 жылғы Коул тергеуінің есебі (оның үшінші томы шайқасқа байланысты "алдаулар, құпиялар мен болжамдарға" толығымен арналған) жоғарыда айтылған теориялардың ешқайсысын растай алмады. Сонымен қатар, көптеген зерттеушілер Сиднейдің белгісіз кемеге соншалықты жақын болу себебін қарастырды, кемесінің жойылғаны үшін капитан Бернеттің кінәсіне әртүрлі деңгейде баға берді. Бернеттің іс-әрекеттерін түсіндіруге қатысты теориялардың арасында оның тәжірибесіз немесе қабілетсіз болғаны, Корморанның маскировкасына алданғаны, шабуылдауға тиіс рейдтік кемелерді алыстан шабуылдауға, ал жаудың көліктік кемелерін тұтқындауға нұсқау беретін қарама-қайшы бұйрықтар алғаны, немесе ол сауда кемесін анық анықтауға тырысқаны бар.
Іздеу және қайта табу
Корморанның шамамен белгілі орналасуына қарамастан (неміс есептерінің көпшілігі ұрыс координаттарын деп береді), екі кеме үшін де қажетті іздеу аймағы өте кең болды. Іздеу аймағын есептеу бірнеше адамның неміс орнына сенімсіздік танытуы және кемелерді оңтүстікке қарай, жағалауға жақын табады деп ойлауы себебінен қиынға соқты. "Солтүстік" және "Оңтүстік" пікірдегілерді келісімге келтіріп, іздеу аймағын тарылта мақсатты бірнеше әрекет нәтижесіз аяқталды. 1974 және 1997 жылдар аралығында RAN бірнеше іздеу жүргізді (зерттеу кемесі және кейін сынақ кемесі арқылы), бірақ іздеу жұмыстары континенттік шельфке ғана шектелді және көбінесе азаматтардың Сиднейді белгілі бір жерде тапқандарын мәлімдеуіне жауап ретінде жүзеге асырылды. Басқа іздеулер магнитометрлермен жабдықталған RAAF ұшақтарымен жүргізілді, бірақ олар да тек мүмкін болатын орналасу туралы мәлімдемелерге жауап ретінде болды. Бұл іздеулер екі кемені де таба алмады. Американдық кеме апаттарын іздеуші Дэвид Мирнс бұл ұрыс туралы алғаш рет 1996 жылы естіді және 2001 жылы кемелерді іздеуге дайындық ретінде оны зерттеуді бастады. Мирнс, басқа зерттеушілердің көмегімен, бастапқы дереккөздерге ден қойды (процесте бірнеше мұрағаттық файлдар мен күнделіктерді қайта жариялады) және неміс есептерінің рас екеніне, кемені солтүстік жақта табады деген қорытындыға келді. RAN-ның қызығушылығын оятып, Мирнс HMAS Sydney іздеу компаниясымен серіктестік құрды – бұл коммерциялық емес компания Сидней мен Корморанды табу экспедициясын басқаруға және қаржыландыруға көмектеседі. 2008 жылдың ақпан айының соңынан сәуір айының басына дейін 45 күндік іздеу жұмыстарын жүргізу үшін штаттық және федералдық үкіметтер 5 миллион доллардан аспайтын гранттар бөлді, сонымен қатар жеке және корпоративтік қайырымдалықтар да тартылды. Мирнстің жоспары Корморанды табу үшін неміс орнының айналасында терең сулы, сүйретілетін жақты сканерлік сонармен іздеу аймағын тексеру болды, содан кейін іздеу тобы Сиднейді іздеу аймағын тарылта алатын еді. Бір немесе екі кемені тапқаннан кейін, іздеу кемесі (су астындағы барлау компаниясы DOF Subsea Australia-дан жалға алынған SV Geosounder зерттеу кемесі) портына оралып, сонарды қашықтан басқарылатын аппаратпен (ROV) алмастырып, апаттардың суреті мен бейнесін түсіруге мүмкіндік беретін еді. Жабдықтар мен ауа райымен байланысты проблемалардан кейін Geosounder іздеуді бастады және Корморанды 2008 жылдың 12 наурызында тапты. Жаңадан табылған апаттан және немістердің Сиднейдің бағытын, жылдамдығын және шайқастан кейін соңғы рет көрінгенін сипаттаған есептерінен пайдаланып, крейсерді іздеу аймағы есептелді: Сиднейдің орны мен бағыты туралы ақпараттың сапасының арқасында аймақ күрт кішірейді, ал рейдердің орны тек жалпы координаттардан тұрды. Сидней 2008 жылдың 17 наурызында сағат 11:00-ден кейін, Корморанның табылуы туралы хабарланғаннан кейін бірнеше сағаттан кейін табылды. Крейсердің табылуы туралы жаңалықты 18 наурызда премьер-министр Кевин Радд жариялады. Сиднейдің апат орны теңіз деңгейінен төмен, рейдерден оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Кеме батып бара жатқанда крейсердің мұрты сынған еді және ол теңіз түбінде тік тұрған корпустан солтүстік-батысқа қарай созылып жатқан қалдықтар алаңының қарама-қарсы шетінде орналасқан еді. Екі кеменің де апат орны табылғаннан кейін 1976 жылғы Тарихи кеме апаттары туралы заңның қорғауына алынды, ол қорғалатын кеме апатына зиян келтіргендерге 10 000 долларға дейін айып немесе бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасын көздейді. Екі кеменің де апат орны 2011 жылдың 14 наурызында Австралияның ұлттық мұра тізіміне енгізілді. Geosounder бортындағы жақты сканерлік сонар ROV-қа ауыстырылғаннан кейін (қайта техникалық мәселелер мен нашар ауа райы салдарынан кешіктірілді), зерттеу кемесі 3 сәуірде Сиднейдің апат орнына оралды және кеме мен оның қалдықтарын егжей-тегжейлі зерттеді. Сондай-ақ, Корморан мен күдікті шайқас орны (кейіннен жаздық лавасының шығып кетуі екені анықталды) тексерілді, содан кейін 7 сәуірде Мирнс іздеуді аяқтағанын мәлімдеді. 2015 жылдың сәуір айында Куртин университеті мен Батыс Австралия мұражайының экспедициясы апат орнын 3D бейнелеу арқылы картаға түсіру және 2008 жылғы ашылудан бері апаттың нашарлауын анықтау және сақтауды басқару жоспарын әзірлеу қажеттігін анықтау мақсатында апат орнын зерттеуге басталды.
Сыйлықтар, ескерткіштер және мұра
Сидней кемесіне "Корморан 1941" шайқас құрметі Корморанға келтірілген залал үшін берілді. Бұл 20-шы ғасырда бір кеме батып кеткені үшін берілген үш құрметтің бірі және Сидней деген аттас кемеге екіншісі болды (алғашқысы бұрынғы Сидней кемесіне Кокос аралындағы шайқаста неміс жеңіл крейсері SMS Emden-ді жеңгені үшін берілген). Сиднейдің жоғалуына арналған негізгі ескерткіш Батыс Австралияның Джералдтон қаласындағы Скотт тауының үстінде орналасқан. Ескерткіш жоспары 1997 жылдың соңында Сидней зерттеушісі Гленнис Макдональдтың жергілікті Ротари клубында сөйлеген сөзінен кейін басталды. Бірінші уақытша ескерткіш (ірі тас, ту тіреуі және қола тақтадан тұрады) 1998 жылдың 19 қарашасына дейін орнатылып, сол жылы естелік шарада қолданылды. Соңғы пост ойналған кезде, үлкен шағалалар тобы қатысушылардың үстінен ұшып өтіп, теңізге қарай біркелкі қатармен ұшып кетті: бұл тұрақты ескерткіштің маңызды бір бөлігіне айналды. Тұрақты ескерткіш төрт негізгі элементтен тұрды: кеменің мұртының пішіні мен мөлшеріндегі стела, кеме экипажы тізімі жазылған гранит қабырға, крейсердің үйге оралуын күтіп, теңізге қарай қарап тұрған әйелдің қола мүсіні және 645 тот баспайтын болаттан жасалған шағалалар дәнекерленген күмбез ("жандар күмбезі"). Ескерткіш (стела уақтылы аяқталмағандықтан басқа) 2001 жылдың 18 қарашасында ашылып, келесі күні кеме жоғалуының 60 жылдығына арналған салтанатты шарада пайдаланылды. 2009 жылдың мамыр айында Австралия үкіметі ескерткішті ұлттық маңызы бар деп мойындады. 2011 жылы стела аяқталды және аймақтың картасы мен Сиднейдің апат орны көрсетілген ескерткіш қосылды. Сиднейдің жоғалуына арналған басқа ескерткіштерге Мельбурнның естелік киелі орнына отырғызылған емен ағашы және Карнарвондағы 645 ағашпен қатарланған даңғыл жатады. Сиднейдің және сол аттас кемелердің қызметі Garden Island Naval Chapel-дегі боялған шыны тереземен және Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Брэдлис-Хедтегі алғашқы Сидней кемесінің мачтасымен еске алынады. Сиднейде қаза тапқандардың есімдері Австралия соғыс ескерткішіне жазылған. "HMAS Sydney-ді алмастыру қоры" жаңа кеме сатып алуға қаржылай көмек көрсету үшін құрылды. Жинаған 426 000 австралиялық доллары 1940 жылдардың соңында Австралияның алғашқы әуе тасымалдағыштарын сатып алуға жұмсалды. 1948 жылдың желтоқсанында RAN-ға тапсырылған Majestic кластың тасымалдағышы осылай аталды. "HMAS Sydney II Cup" 2010 жылы екі Австралия футбол лигасы клубы, Сидней Суанс (кеменің атауын білдіреді) және Батыс жағалаудағы Бүркіттер (кеме жоғалған жерді білдіреді) арасында жыл сайын өткізілетін матчта күресетін естелік кубок ретінде енгізілді. Кубок крейсердің шайқас құрметі тақтасына негізделген, ал матчтың ең жақсы ойыншысына арналған "Жердегі ең жақсы" кубогінің дизайны Сидней фрегатынан алынған оқ қабығына негізделген.