Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польша қарсылығының нышаны

Котвица (; поляк тілінде 'якорь' мағынасында) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшаның жер асты мемлекеті мен Армия Крайованың (АК; 'Үй армиясы') нышаны болған. Ол 1942 жылы АК-ның Вавер кіші саботаж бөлімшесінің мүшелері елдің тәуелсіздігін қайтару күресі үшін оңай қолданылатын нышан ретінде жасады. PW аббревиатурасының бастапқы мағынасы "pomścimy Wawer" ('Ваверді кектейміз') болды, бұл 1939 жылғы Вавер қырғынына сілтеме жасайды, ол оккупацияланған Польшада неміс әскерлері жасаған алғашқы ірі азаматтық халқының қырғыны болып саналды. Алғашқыда, саботаж бөлімшелерінің поляк скауттары қабырғаларға толық фразаны жазды. Бірақ, ол көп ұзамай PW деп қысқартылды, ол "Polska walcząca" ('күресіп жатқан Польша') фразасын білдірді. 1942 жылдың басында АК қарсылық қозғалысын бейнелейтін нышан дизайны бойынша конкурс ұйымдастырды, және Анна Смоленскаяның жеңімпаз дизайны, ол сұр қатарлардың мүшесі және өзі шағын саботаж операцияларына қатысқан, P және W әріптерін котвицаға біріктірді. Смоленская 1942 жылдың қарашасында гестапомен тұтқынға алынып, 1943 жылдың наурыз айында 23 жасында Аушвицте қайтыс болды.

Тарих

Котовицаны алғаш рет 1942 жылғы 20 наурызда Варшава қаласының қабырғаларына поляк скауттары басып алушы немістерге қарсы психологиялық соғыс тактикасы ретінде суреттеді. 27 маусымда ол ұсақ саботаждың жаңа түрі ретінде қолданылды: Президент Владислав Рацкевич пен бас қолбасшы Владислав Сикорскийтің қасиетті күнін еске алу үшін АК мүшелері неміс үгіт газеті Nowy Kurier Warszawski («Жаңа Варшава хабаршысы») бірнеше жүз данасын котовицамен мөр басты. Бұл оккупация кезінде жыл сайынғы шараға айналды: алғашқы жылы тек 500 дана газет бұзылды, бірақ келесі жылы бұл көрсеткіш 7000-ға жетті. 1943 жылғы 18 ақпанда АК қолбасшысы генерал Стефан Ровецкий барлық саботаж, партизандық және террористік әрекеттерге котовицамен қол қоюды міндеттейтін бұйрық шығарды. 25 ақпанда АК-ның ресми баспасөз органы «Biuletyn Informacyjny» котовицаны «Польшаның жер асты армиясының таңбасы» деп атады. Бұл эмблема зор танымалдылыққа ие болып, бүкіл елде белгілі болды. Соғыстың соңғы кезеңдерінде Польшадағы көптеген саяси және әскери ұйымдар, тіпті АК-мен байланысы жоқтары да, оны өздерінің символы ретінде қабылдады. Ол қала қабырғаларына суреттелді, неміс банкноталары мен пошта маркаларына мөр басылды, сондай-ақ жер асты газеттері мен кітаптарының беттеріне басылды. Котовица Варшава көтерілісінің де символына айналды, себебі PW әрі Wojsko Polskie («Польша армиясы»), әрі powstanie Warszawskie («Варшава көтерілісі») аббревиатурасы болып табылады. Соғыстан кейін Польшаның коммунистік режимі котовицаны тыйым салды, бірақ ол эмиграцияда тұратын бұрынғы АК мүшелерінің қауымдастықтарында қолданыла берді. Коммунистік үкіметтің соңғы жылдарында эмблеманы қолдануға қойылған шектеулер жеңілдетілді, ал 1976 жылы ол Польшадағы адам құқықтарын қорғаушы антикоммунистік ұйым Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO) символының біріне айналды. Оны Лешек Моцулскидің тәуелсіз Польшаның оңшыл конфедерациясынан бастап, 1981 жылы әскери жағдай режимі жарияланғаннан кейін тәуелсіз кәсіподақ «Солидарность» таратылып, оппозицияға қарсы репрессиялар күшейгеніне жауап ретінде құрылған «Күресетін Солидарность» сияқты басқа да антикоммунистік саяси ұйымдар да қабылдады.