Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Capsicum annuum жемістерінің тобы
Group of fruits of Capsicum annuum
Қызыл бұрыш (сонымен қатар тәтті бұрыш, бұрыш, capsicum '/k//æ//p//s//ᵻ//k//ə//m/' немесе кейбір жерлерде манго деп те аталады) – Capsicum annuum түрінің Grossum тобына жататын өсімдіктердің жемісі. Өсімдіктің әртүрлі түсті жемістері бар, олардың ішінде қызыл, сары, қызғылт сары, жасыл, ақ, шоколад, қант тәрізді жолақты және күлгін түстер кездеседі. Бұрыштар ботаникалық тұрғыдан жеміс – жаңғақтар класына жатса да, олар көбінесе көкөніс ретінде немесе гарнир ретінде қолданылады. Capsicum туысының басқа да сорттары, оның ішінде Capsicum annuum-ның кейбір сорттары, олардың өткірлігі үшін өсірілсе, ащы бұрыш ретінде жіктеледі. Бұрыштар Мексика, Орталық Америка, Кариб теңізі және Оңтүстік Американың солтүстік бөлігінде өседі. Бұрыш тұқымдары 1493 жылы Испанияға әкелінді, содан кейін Еуропа мен Азияға тарады. Жұмсақ қызыл бұрыш сорты 1920 жылдары Венгрияның Сегед қаласында шығарылды. Қызыл бұрыштардың өсуі үшін қолайлы жағдайлар – жылы, ылғалды топырақ және белгілі бір температура диапазоны.
The bell pepper (also known as sweet pepper, pepper, capsicum '/k//æ//p//s//ᵻ//k//ə//m/ or in some places, mangoes) is the fruit of plants in the Grossum Group of the species Capsicum annuum. Cultivars of the plant produce fruits in different colors, including red, yellow, orange, green, white, chocolate, candy cane striped, and purple. Bell peppers are sometimes grouped with less pungent chili varieties as "sweet peppers". While they are botanically fruits—classified as berries—they are commonly used as a vegetable ingredient or side dish. Other varieties of the genus Capsicum are categorized as chili peppers when they are cultivated for their pungency, including some varieties of Capsicum annuum. Peppers are native to Mexico, Central America, the Caribbean and northern South America. Pepper seeds were imported to Spain in 1493 and then spread through Europe and Asia. The mild bell pepper cultivar was developed in the 1920s, in Szeged, Hungary. Preferred growing conditions for bell peppers include warm, moist soil in a temperature range of .
Номенклатура
Еуропалықтар бұл өсімдікті Христофор Колумб Еуропаға әкелгенде, оған бұрыш деген атау берді. Сол кезде Үндістаннан шыққан Piper nigrum өсімдігінен алынған қара бұрыш (дәнді бұрыш) өте бағалы дәмдеуіш болатын. Еуропада бұрыш деген атау ыстық және өткір дәмі бар барлық белгілі дәмдеуіштерге қолданылған, сондықтан Америкадан әкелінген кезде Capsicum туысына таралды. Чили тұқымдасының ең көп қолданылатын атауы Мексикадан шыққан, науатль тіліндегі чили сөзінен шыққан. Белгілі бір дәрежеде, болгар бұрышы (АҚШ, Канада, Филиппин), бұрыш немесе тәтті бұрыш (Ұлыбритания, Ирландия, Канада, Оңтүстік Африка, Зимбабве) және капсикум (Австралия, Бангладеш, Үндістан, Малайзия, Жаңа Зеландия, Пәкістан және Шри-Ланка) терминдері үлкен қоңырау тәрізді бұрыштардың кез келгеніне, олардың түсіне қарамастан, жиі қолданылады. Жемісті жай ғана "бұрыш" деп атайды немесе қосымша түсі бойынша ("жасыл бұрыш" немесе қызыл, сары, қызғылт сары, күлгін, қоңыр, қара). АҚШ-тың Мидленд аймағында жаңа піскен немесе толтырылған және тұздалған болгар бұрыштарын кейде манго деп атайды. Кейбір тілдерде бұрыш деген сөздің түбірі бұрыш деген сөзден басталады, ол дәмдеуіш пен жеміс үшін де қолданылады. Кейде олардың түсімен аталады (мысалы, жасыл бұрыш, голландиялық Gele paprika, олар тиісінше жасыл және сары). Жапонияда қоңыраулы бұрышты "パプリカ" (папурика) немесе "ピーマン" (пиман, французша пимент - тыныш 't' белгісімен айтылады) деп атайды. Швейцарияда жемісті көбінесе пепероне деп атайды, бұл жемістің итальянша атауы. Францияда оны poivron деп атайды, бұл poivre (мәнісі "бұрыш") немесе пимент деген сөзбен бірдей түбірден шыққан. Испанияда оны пименто моррон деп атайды, бұл дәстүрлі дәмдеуіштің еркек түрі, пимента және "моррон" (мұрынды) оның жалпы пішініне қатысты. Оңтүстік Кореяда "피망" (Pimang француз тілінен алынған) сөзі жасыл болгар бұрышын, ал "파프리카" (Papeurika, паприкадан шыққан) сөзі басқа түстегі болгар бұрышын білдіреді. Шри-Ланкада қоңыраулы бұрыш пен банан бұрышы екеуі де "капсикум" деп аталады, өйткені болгар бұрышының сингаль тілінде аудармасы жоқ. Аргентина мен Чилиде оны "моррон" деп атайды.
The name pepper was given by Europeans when Christopher Columbus brought the plant back to Europe. At that time, black pepper (peppercorns), from the unrelated plant Piper nigrum originating from India, was a highly prized condiment. The name pepper was applied in Europe to all known spices with a hot and pungent taste and was therefore extended to genus Capsicum when it was introduced from the Americas. The most commonly used name of the plant family chile is of Mexican origin, from the Nahuatl word chilli. The terms bell pepper (US, Canada, Philippines), pepper or sweet pepper (UK, Ireland, Canada, South Africa, Zimbabwe), and capsicum (Australia, Bangladesh, India, Malaysia, New Zealand, Pakistan and Sri Lanka) are often used for any of the large bell shaped peppers, regardless of their color. The fruit is simply referred to as a "pepper", or additionally by color ("green pepper" or red, yellow, orange, purple, brown, black). In the Midland region of the U. S., bell peppers, either fresh or when stuffed and pickled, are sometimes called mangoes. In some languages, the term paprika, which has its roots in the word for pepper, is used for both the spice and the fruit – sometimes referred to by their color (for example groene paprika, gele paprika, in Dutch, which are green and yellow, respectively). The bell pepper is called "パプリカ" (papurika) or "ピーマン" (pīman, from French piment pronounced with a silent 't') in Japan. In Switzerland, the fruit is mostly called peperone, which is the Italian name of the fruit. In France, it is called poivron, with the same root as poivre (meaning "pepper") or piment. In Spain it is called pimiento morrón, the masculine form of the traditional spice, pimienta and "morrón" (snouted) referring to its general shape. In South Korea, the word "피망" (pimang from the French piment) refers to green bell peppers, whereas "파프리카" (papeurika, from paprika) refers to bell peppers of other colors. In Sri Lanka, both the bell pepper and the banana pepper are referred to as a "capsicum" since the bell pepper has no Sinhalese translation. In Argentina and Chile, it is called "morrón".
Түстер
Бұрыш тұқымдас өсімдіктің ең көп таралған түстері – жасыл, сары, қызғылт және қызыл. Түріне қарай қоңыр, ақ, лаванды және қою күлгін түстері де кездеседі. Көбінесе піспеген жемістері жасыл немесе сирек жағдайда, ашық сары немесе күлгін түсті болады. Қызыл бұрыштар – пісіп жеткен жасыл бұрыштардың нәтижесі, алайда Permagreen сорты толық піскен кезде де жасыл түсін сақтайды. Сондықтан пісіп жетілу процесінің кезеңдерінде әртүрлі түсті бұрыштар да кездеседі.
The most common colors of bell peppers are green, yellow, orange and red. Other colors include brown, white, lavender, and dark purple, depending on the variety. Most typically, unripe fruits are green or, less commonly, pale yellow or purple. Red bell peppers are simply ripened green peppers, although the Permagreen variety maintains its green color even when fully ripe. As such, mixed colored peppers also exist during parts of the ripening process.
Ас үй
Помидор сияқты, болгар бұрышы ботаникалық жеміс, бірақ асханада көкөніс ретінде қолданылады. Болгар бұрышының кесілген бөліктері көкөніс салаттарында және пиццаның үстіне қойылады. Ішіне толтырылған болгар бұрышының көптеген түрлері бар, олар ойылып алынған немесе жартысына бөлінген болгар бұрыштарынан дайындалады. Болгар бұрышы (және Capsicum annuum-ның басқа да сорттары) паприка дәмдеуішін жасау үшін пайдаланылуы мүмкін.
Like the tomato, bell peppers are botanical fruits but culinary vegetables. Pieces of bell pepper are commonly used in garden salads and as toppings on pizza. There are many varieties of stuffed peppers prepared using hollowed or halved bell peppers. Bell peppers (and other cultivars of Capsicum annuum) may be used in the production of the spice paprika.
Тамақ
Шикі қызыл бұрыштың құрамында 94% су, 5% көмірсулар, 1% ақуыз бар және майдың мөлшері өте аз. 100 грамм (3,5 унция) эталондық мөлшері 26 калорияны қамтамасыз етеді және С витаминінің бай көзі болып табылады, ол тәуліктік қажеттіліктің (ТҚ) 158% -ын, А витаминінің (20%) және В6 витаминінің (ТҚ 23%) құрамында, сондай-ақ рибофлавиннің (12%), фолий қышқылының (ТҚ 12%) және Е витаминінің (ТҚ 11%) орташа мөлшерін қамтиды. Қызыл бұрыш жасыл бұрышқа қарағанда екі есе көп С витаминін және сегіз есе көп А витаминін қамтиды. Бұрыш – Capsicum туысының капсаицин өндірмейтін жалғыз өкілі, ол липофильді химиялық зат және шырышты қабықпен жанасқанда күшті күйдіру сезімін тудырады. Сондықтан олар Сковилл шкаласының ең төменгі деңгейінде бағаланады, яғни олар өткір емес. Капсаициннің болмауы – бұл қосылысты жоятын рецессивті геннің түріне және, нәтижесінде, Capsicum туысының қалған бөлігімен байланысты әдеттегі "ащы" дәмге байланысты. Бұл рецессивті ген Mexibelle бұрышында, аз мөлшерде капсаицин өндіретін (осылайша, сәл ащы) бұрыштың гибридті түрінде жойылмайды. Тәтті бұрыш сорттары өткір емес капсаициноидтарды өндіреді.
A raw red bell pepper is 94% water, 5% carbohydrates, 1% protein, and contains negligible fat. A 100 gram (3.5 ounce) reference amount supplies 26 calories, and is a rich source of vitamin C containing 158% of the Daily Value (DV) vitamin A (20%), and vitamin B6 (23% DV), with moderate contents of riboflavin (12%), folate (12% DV), and vitamin E (11% DV). A red bell pepper supplies twice the vitamin C and eight times the vitamin A content of a green bell pepper. The bell pepper is the only member of the genus Capsicum that does not produce capsaicin, a lipophilic chemical that can cause a strong burning sensation when it comes in contact with mucous membranes. They are thus scored in the lowest level of the Scoville scale, meaning that they are not spicy. This absence of capsaicin is due to a recessive form of a gene that eliminates the compound and, consequently, the "hot" taste usually associated with the rest of the genus Capsicum. This recessive gene is overwritten in the Mexibelle pepper, a hybrid variety of bell pepper that produces small amounts of capsaicin (and is thus mildly pungent). Sweet pepper cultivars produce non pungent capsaicinoids.
Өндіріс
2020 жылы болгар бұрышының әлемдік өндірісі 36 миллион тоннаны құрады, оның 46 пайызын Қытай өндірді, ал Мексика, Индонезия және Түркия одан кейінгі өндірісті қамтамасыз етті. АҚШ жалпы өндіріс көлемі бойынша 5-ші орында тұр, себебі ол жылына шамамен 1,6 миллиард фунт өнім шығарады.
In 2020, global production of bell peppers was 36 million tonnes, led by China with 46% of the total, and secondary production by Mexico, Indonesia, and Turkey. The United States ranks 5th in total production, as it produces approximately 1.6 billion pounds annually.