Кіріспе

Карл Ван Вехтеннің 1926 жылғы романы «Нигер аспаны» – Карл Ван Вехтеннің 1926 жылғы қазанда жарық көрген романы. Оқиға 1920-жылдардағы АҚШ-тағы Гарлем Ренессансы дәуірінде өтеді. Кітаптың өзі де, атауы да жарық көрген сәттен бастап даулы болды. Роман Нью-Йорк қаласының бір бөлігі – Гарлемнің «үлкен қара қабырғалы қаласындағы» өмірді бейнелейді. Онда афроамерикалық зиялылар, саяси белсенділер, той-қуаныштарды ұнататын жұмысшылар және басқа да Гарлемнің тұрғындары арасындағы қарым-қатынас суреттеледі. Сюжет тыныш кітапханашы мен болашақ жазушының махаббатын сақтап қалуға жасаған тырысы туралы. Бірақ нәсілшілдік олардың барлық мүмкіндіктерін жоққа шығарады. Бұл «кілт романы» бірден бестселлерге айналып, Гарлемге арналған бейресми нұсқаулық ретінде қызмет етті. Сонымен қатар, ол қара әдеби қауымдастығын екіге бөліп жіберді. Лэнгстон Хьюз бен Нелла Ларсен сияқтылар оны жоғары бағаласа, ал Каунти Каллен мен В.Е.Б. Дю Бойс секілдері оны «қара халықтың меймандостығына жасалған құрметсіздік» деп есептеді. Кітап «Гарлемания» дәуірін тудырды, сол кезде бұл аудан ақ адамдар арасында танымал болды, олар кабарелер мен барларына жиі баратын.

Автор

1920 жылдары Ван Вехтен Нью-Йоркте белгілі музыка және би сыншысы болды. "Неггер аспаны" туғанға дейін Кнопф оның бірнеше романын жариялаған еді. Ол алғаш рет жас афроамерикалық жазушы Уолтер Уайттың кітабын оқығанда Харлемге қызығушылық танытты. Ол NAACP ұйымында жұмыс істейтін Уайтті іздеп табады, ал Уайт оны көптеген афроамерикалық суретшілермен таныстырды, бұл Ван Вехтеннің блюз бен Харлемге деген құрметін арттырды.

Сюжет

Кітаптың басында Скарлет Крипер деген зұлым әйел сатушы туралы шағын шаруашылық айтылады. Кітаптың негізгі бөлігі екі повесть ретінде құрылған. Бірінші повесть Мэри Лавқа арналған, ол Гарлемде тұрып, оның әртүрлі мәдениеттері мен иерархияларына қызығушылық танытады, оның қатарына қосылғысы келеді, бірақ өз орнын таппайды. Ол қысқа уақытқа Байрон Кассон есімді жазушымен танысып, әдебиет пен өнер туралы ұзақ әңгімелеседі. Екінші повесть Байронның әңгімесі. Ол Нью-Йорктің бөлінгендігіне қатты наразы. Мэримен арадағы қарым-қатынастан кейін ол Харлемнің ең жаман жақтарын зерттейтін әдепсіз әйелмен бірге болады. Әйел оны тастап кетеді, бұл оның қоғамға деген бұрынғы жағымсыз пікірлерін күшейтеді. Роман Скарлет пен Байронның қатысуымен болатын қатыгез жанжалмен аяқталады, және Скарлет кінәлі болғанымен, жаза Байронға беріледі. Ван Вехтеннің әкесі ұлына екі хат жазып, атауын кемерсіз нәрсеге өзгертуді өтінеді. Ван Вехтен атауды ақын Каунти Калленмен талқылайды, ол оған ашуланып, олар бірнеше рет дауласады. Көрсетілген пікірде Келефа Саннех, ол ақ адам болғанымен, Гарлемде көптеген кәсіби және жеке қарым-қатынастар құрғандықтан, осы сөзді қолдануға құқылы деп санайды. Ван Вехтен көпшіліктің оны кешірмейтінін білген, жариялылықты арттыру үшін дауды пайдалануға дайын болған және Гарлемдегі кем дегенде біреулер оны қорғайтынын білген. W. E. B. Дю Бойс кітап жарық көргеннен кейін NAACP-тің ресми журналы "The Crisis"-те жарияланған мақаласында кітапқа шабуыл жасайды. Кейін ол "Карл Ван Вехтеннің Негр Жұмағы" атты эссесінде мәтінді терең талдап, оны "қара халықтың меймандостығына және ақ адамның зиялылығына жасалған құрметсіздік" деп атайды. Керісінше, басқа да көрнекті афроамерикандықтар мәтінді жоғары бағалады. Олардың арасында Джеймс Уэлдон Джонсонның "Opportunity" журналында, Ұлттық қалалық лиганың ресми басылымында жарияланған мақаласы бар. Уоллес Турман мәтінді де, оған болған реакцияны да айыптайды. Оның сөзіне сәйкес, роман күрделілік пен сезімталдық арасында тартысқа түседі, бірақ өкінішке орай сезімталдық жеңіске жетеді; алайда, ол кітаптың "кейбір негрлерге" тигізген "жарақатты" да мақтауға тұрарлық емес дейді. Романға қатысты пікірлер нәсілдік тұрғыдан да әртүрлі болды. Сол кездегі көптеген ақ адамдардың "Негр Жұмағын" салыстыруға ештеңесі болмады және оны ағартушы, болашаққа бағытталған мәтін деп қарады. Бұл дау-дамай авторының беделіне үлкен нұқсан келтірді. Ральф Эллисон 1950 жылдары кітапты да, авторын да айыптады. Гарлемдік қайта өрлеу дәуірінің тарихшысы Дэвид Левинг Льюис кітапты ең жақсы жағдайда көне деп санайды, бірақ оны "ұлы алдау" деп атайды, Ван Вехтеннің мотивтерін "коммерциялық мүдделер мен жомарттық сезімінің қоспасы" деп сипаттайды. Кітап ақ адамдарға "қаланың екінші жағына" деген қызығушылықтарын пайдалану үшін сәтті сатылды. Кейінгі өмірбаян жазушылар, Эмили Бернард (оған қарамастан, атауды "ашық жара" деп атайды) және әсіресе Эдвард Уайт Ван Вехтеннің шекараны кесіп өту арқылы не істеуге тырысқанына көбірек ризашылық білдіреді.