Кіріспе

Киелі кітаптағы тұлға; Яһуданың екінші ұлы

Онан – Яратылыс кітабының 38-тарауында Яһуданың екінші ұлы ретінде баяндалған. Ол канаандық Шуаның қызына үйленген. Онанның ағасы Ер және кіші інісі Шелах та болған. Әкесі Яһуда оған қайтыс болған ағасы Ердің әйелі Тамармен левират некесін жасауды, яғни әйелін күту міндетін жүктеген. Бірақ Онан левират некесін жасаудан бас тартып, "ерге кірген сайын мұңын жерге төгіп тастады", себебі "ұл одан тумайды" деп ойлаған. Сондықтан Яхве оны өлтірді. Бұл іс "Жаратқан Иеге жағынбағандық" үшін жаза ретінде сипатталған. Онанның қылмысы көбінесе мастурбация деп қате түсіндіріледі, бірақ Киелі кітап зерттеушілерінің пікірінше, Онанның өлімі Тамармен жыныстық қатынасты үзу арқылы левират некесін орындаудан бас тартуына байланысты.

Киелі кітаптағы оқиға

Жаратқан Ие Онанның үлкен інісі Ерді өлтіргеннен кейін, оның әкесі Яһуда Онанға ағасы Ердің қайын інісі ретінде өз міндетін орындауды бұйырды, яғни ағасының жесірі Тамарға үйленіп, одан ұрпақ беруді тапсырды. Дін профессоры Тиква Фример Кенски левират некесінің экономикалық салдарына назар салды: Тамардан туған кез келген ұл қайтыс болған Эрдің мұрагері болып есептеледі және тұңғыш ұлға тиесілі мұраның екі есе үлесін талап ете алады. Бірақ, егер Эрдің баласы болмаса немесе тек қыздары болса, Онан ең үлкен бала ретінде мұраны иеленер еді. Онан Тамармен жыныстық қатынас жасағанда, шәует сұйығын шығармай бұрын тоқтатып, "жерге тұқымын төкті" (ЖД), яғни "үркіткен жыныстық қатынасқа" (ЖД) барып, нәтижеде туған бала заңды түрде оның мұрагері болып саналмайтын еді. Содан кейін Киелі кітапта Онанның Жаратқан Иеге ұнамайтын іс жасағаны айтылады, сондықтан Ие оны өлтірді. Онанның қылмысы көбінесе мастурбация деп қате түсіндіріледі, бірақ діни ғалымдардың пікірінше, Онанның өлімі Тамармен левират некесін орындау міндетінен бас тартуына байланысты, ол үркіткен жыныстық қатынас арқылы орындалмады. Дегенмен, Онанның қайын қарындасына бала беруге құлшынбауы, оның осы әдет-ғұрыпты қабылдағысы келмегенін көрсетеді. Езекиіл кітабының 25:5–10 аяттарындағы левират некесі туралы ережелер осы дәстүрге қарсылық болғанын көрсетеді. Езекиіл кітабында ер адамға міндетін орындаудан бас тартуға рұқсат беру – дәстүрге бағынуға құлшынбаушылыққа жасалған ишара. Өлген ағасына бала туғызуға Онанның келмейтініне байланысты, Жаратқан Ие Онанға ашуланып, оны да өлтірді (Жаратылыс 38:10). Талмудта да сперманы бекерге шығаруды қан төгумен теңеген. Олар тек тазару рәсімін ғана жасайды және келесі күні кешке дейін ритуалдық жағдайда таза емес болып қалады.

Рим-католиктік көзқарастар

Пап энцикликасы Casti connubii (1930) осы Киелі кітап мәтінін Католик шіркеуінің контрацепциялық жыныстық қатынасқа қарсы тұжырымын қолдау үшін пайдаланады, Әулие Августиннен цитата келтіре отырып: "Тіпті заңды әйелмен болған қатынас та ұрпақ тудыру мүмкіндігін болдырмаса, заңсыз және күнәлі болып табылады. Яһуда ұлы Онан осылай істеді, ал Тәңір оны осы үшін жазалады."

Протестанттардың алғашқы көзқарастары

Джон Кальвин өзінің "Тұңғыш кітапқа түсініктеме" еңбегінде мастурбацияны күнә деп санауда Онанның жасаған ісін мысалға келтіріп, былай деп жазды: "Ер мен әйелдің арасындағы қатынастан басқа жағдайда ерікті түрде шәуетті төгу – өте қорқынышты нәрсе. Шәуетті жерге түсіру үшін жыныстық қатынастан әдейі бас тарту – екі есе қорқынышты". Брайан Ходждің сөзіне сәйкес, методизмнің негізін қалаушы Джон Уэсли "кез келген нәтижесіз жыныстық актіде шәуетті ысырап ету, мастурбация немесе Онанның ісі сияқты, жыныстық қатынасты тоқтату арқылы оны істеуші адамдардың жанын жояды деп сенген". Ол 1767 жылы "Онанның күнәсі туралы ойлар" атты еңбегін жазды, ол 1779 жылы Сэмюэл Огюст Тиссоның еңбегін цензуралау мақсатымен "Қайырлы білгендерге арналған сөз" деген атпен қайта жарияланды. Осы жазбасында Уэсли "өзін-өзі ластаудың қауптері", мастурбацияның зиянды физикалық және психикалық әсерлері туралы ескертті.