Кіріспе

Дагомея королі (1620–1645 жж.)

Дакодону, Дакодону, Дако Дону немесе Дако Данцо – қазіргі Бенинде орналасқан Дагомея Корольдігінің ерте заманғы королі, шамамен 1620 жылдан 1645 жылға дейін билік еткен. Ауызша дәстүрге сәйкес, Дакодону Дагомея патшалық әулетінің негізін қалаушы До Аклиннің ұлы (немесе немересі) және Дагомея Корольдігінің негізін қалаушы саналатын Хуэгбаджаның әкесі болған. Сонымен қатар, Дакодону жергілікті басшыны өлтіріп, сол жерде астананы құрған деген аңыз бар. Дегенмен, кейбір жаңа тарихи талдаулар Дакодонудың 18 ғасырда патшалық әулеттің билігін Абомей платосының жергілікті тұрғындарына легитимдеу үшін патшалық тектің құрамына қосылғанын көрсетеді.

Атауы

Бір аңыз бойынша, Дакодонудың түпкі аты Дако болған, бірақ ол Донуды (шаруа немесе көк бояу суретшісі болған) көк бояуға толы құмырада өлтіргеннен кейін және оның денесін көгілдір мазардың төңірегінде домалатқаннан кейін Дакодону деген жаңа есімді қабылдады.

Абомей патшалығының құрылуы

Ауызша дәстүр бойынша, Аллададағы мұрагерлік күрес До Аклиннің үлкен халықты Гедевилер қоныстанған Абомей жазығына көшіруіне себеп болды. До Аклин қайтыс болғаннан кейін (немесе кейбір нұсқаларда биліктен қуылғаннан кейін) Дакодона бұл топтың басшысы болды және Гедеви басшылары оған жазыққа қоныстануға рұқсат берді. Дакодона Дан (немесе Да) есімді белгілі Гедеви басшысынан қоныстану үшін қосымша жер сұрады. Оған жауап ретінде бас әмірші: "Саған үй салып беру үшін құрсағымды ашып берейін бе?" деді. Дәстүрге сәйкес, Дакодона Данды сол жерде өлтіріп, осы орында жаңа сарай салынсын деп бұйырды және патшалықтың атын осы оқиғадан шығарды: Дан=бас, xo=құрсақ, ме=ішінде. Осыдан бастап Дакодона Дагоме корольдігінің негізгі құрылымын қалауға кірісті және екі қосымша ауылды бағындырды. Корольдіктің билік тегінің ауызша дәстүрінде Дакодонаның ұлы Хуэгбаджа, көбінесе Дагомеяның алғашқы патшасы саналады, Дакодона билік еткеннен кейін таққа отырды.

Дакондау және патшалық тұқымның заңдылығы

Дагомея тарихшысы Эдна Бей Дакодуну жергілікті Гедеви халқының өкілі болғанын, ал Ағаджа оны патшалық әулет тарихына қосып, осылайша жергілікті халық үстінен Патшалықтың заңды билігін орнатуға тырысқан деп санайды. Мұның куәсі ретінде патшалықтың бас жұмасы, фон тілінде агасунон, әрқашан Дакодуну әулетінен шыққан. Бұған қоса, билеуші топқа жатпаған әулеттердің ауызша дәстүрінде Хуэгбаджа Дакодунудың асырап алған ұлы болғаны айтылады. Осылайша, Дакодунуды патшалық тізіміне енгізу – жергілікті халықты ықпалды лауазымда (бас жұма) мойындау және аймақтағы Фон патшалығының билігін заңдастыру амалы болды.