Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Борикен / Пуэрто-Риконың тайнолық касигі Хаюя (шамамен 1470 жылдары туған) – Пуэрто-Рикодағы, қазір оның есімімен аталатын (қазір "Джайюя" деп жазылады) аймақты басқарған тайнолық басшы.
Taíno cacique of Borikén/Puerto Rico
Hayuya (born c. 1470s) was the Taíno Cacique (Chief) who governed the area in Puerto Rico which now bears his name (which is now spelled "Jayuya").
Конкистадорлардың келуі
Испандықтар "Борикенге" (Пуэрто-Риконың тайно атауы) келгенде, тату-тәтті өмір сүрген тайно тайпасы оларды ашық қолмен қарсы алды. Бұл Хуан Понсе де Леон мен оның серіктеріне аралды жаулап алуды жеңілдетті. Испандықтар келгенге дейін тайно тайпасының әр аймағында өздерінің касикі басқаратын тайпасы болған. Кейбір касиктер, мысалы, Хаюя, басқаларына қарағанда күштірек болды. Дегенмен, олардың барлығы "Бас касикке" бағынышты болды, сол кезде ол Агуэйбана еді. Хаюя билік еткен аймақ аралдағы тайно мәдениетінің "туған отаны" деп есептеледі. Бірақ, көп ұзамай испандықтар жергілікті халықты құлдыққа салуды бастады. 1511 жылдың ақпан айында Агуэйбананың інісі Гюейбана, көбінесе Агуэйбана II (Батыл) деп танылатын, және Урайоан (Аньаско касикі) мен олардың серіктері Диего Сальседоны суға батырып өлтірді. Олар Сальседоның денесі қайта тіріле ме екенін көру үшін оны бақылады: ол тірілмегенде, тайно тайпасы испандықтардың құдай емес екенін түсінді, соның салдарынан тайно тайпасы көтеріліс жасады.
When the Spaniards arrived in "Borikén" (the Taíno name for Puerto Rico), they were greeted with open arms by the Taínos, who lived a peaceful and organized life. This made it easy for Juan Ponce de León and his men to conquer the island. Before the Spaniards arrived, the Taínos had a form of government where each region had a tribe headed by a Cacique. Some of the Caciques, like Hayuya, were more powerful than others. They all, however, responded to the "Supreme Cacique", which at that time was Agueybana. The area that Hayuya dominated is considered to be the "birth place" of the Taíno culture in the island. However, the Spaniards soon started to enslave the natives. On February 1511, Agueybana's brother Güeybaná, better known as Agüeybaná II (The Brave), and Urayoan (The Añasco Cacique), and their men drowned Diego Salcedo. They watched Salcedo's body to see whether he would resuscitate: when he didn't, the Taínos realized that the Spaniards were not gods and thus, the Taínos became rebellious.
Үнді елдерінің жылнамалары
Испанияның Севилья қаласында табылған Үнділердің тарихнамаларында айтылғандай, Хайюя Пуэрто-Риконың орталық ішкі бөлігінде өмір сүрген және қазір оның атымен аталатын аймақты басқарған. 1513 жылдың 7 қыркүйегінде "Испан тәжі" тарапынан губернатор етіп тағайындалған Хуан Понсе де Леон, Алонсо Ниньо және Алонсо де Мендоза басқаратын әскерді бүлікші тайноестерді басу үшін жіберді. Олар Хайюяның ауылына келгенде, оны тонап, тұрғындарын өлтірді. Ауылды толығымен өрттеп жіберді. Күшті қалған тайноестер тұтқынға алынды, ал кейбіреулері шахталарда құл ретінде жұмыс істеуге мәжбүр болды. Ал қалғандары Испанияға жіберіліп, 145 "песоға" құл ретінде сатылды. Соңында тайноестер шахтадағы қажырлы еңбек немесе шешек ауруынан көз жұмды.
According to the Chronicles of the Indias which are found in Seville, Spain, Hayuya lived and governed the area which is now named after him, in the interior central part of Puerto Rico. On September 7, 1513, Juan Ponce de León, who was appointed governor by the "Spanish Crown", sent troops headed by Alonso Niño and Alonso de Mendoza to quash the rebellious Taínos. When they arrived at Hayuya's village, they proceeded to raid and murder its inhabitants. They burned the village to the ground. The Taínos that survived were taken as prisoners and some were made to work the mines as slaves. The others were sent to Spain where they were sold as slaves for 145 "pesos". Eventually, the Taínos died from working in the mines or from the smallpox epidemic.
Мұра
Хаюя есімін және тайно мұрасын құрметтейтін "Ұлттық жергілікті фестиваль" (Festival Nacional Indígena) жыл сайын 24 қарашада Джаюя қаласында тойланады. Джаюя мәдени орталығында, тайно қабірінің жанында, тайно касиегіне арналған жалғыз Хаюя ескерткіші орналасқан. Ол 1969 жылы пуэрторикалық суретші Томас Батиста жасаған. Хаюя қаланың гербінде де бейнеленген.
The "National Indigenous Festival" (Festival Nacional Indígena) which honors the memory of Hayuya and the Taíno heritage is celebrated annually on November 24 in the town of Jayuya. There is a monument of Hayuya, the only one of its kind to be dedicated to a Taíno Cacique, located in Jayuya's Cultural Center next to a Taíno tomb. It was sculpted by Puerto Rican artist Tomás Batista in 1969. Hayuya is also represented in the town's coat of arms.