Кіріспе

Трансфеминизм немесе трансфеминизм – трансгендер әйелдерге бағытталған және трансгендерлік зерттеулермен негізделген феминизм саласы. Трансфеминизм трансмизогиния мен патриархаттың транс әйелдерге тигізетін әсерлеріне назар аударады. Ол квир теориясының кеңірек саласымен байланысты. Бұл терминді Эми Кояма (ISNA-ға қатысқан) «The Transfeminist Manifesto» еңбегінде танымал етті. Трансфеминизм гендерлік нормаға сәйкестік, еркектік және әйелдік туралы түсініктер, сондай-ақ транс ерлер мен әйелдердегі жыныс және гендерлік дихотомияны сипаттайды. Трансфеминистер гендерлік сәйкестікті патриархаттың бақылау механизмі деп қарастырады, ол трансгендерлік және гендерлік нормаға сәйкеспейтін адамдарға қатысты зорлық-зомбылық арқылы патриархаттың негізі ретінде сақталады. Трансфеминизм тактикасы 1990 жылдары «Транссексуалдық қауіп» (Лавандер қауіпінен шыққан атау) сияқты топтардан пайда болды, бұл трансгендер адамдарды мақтан парадтарынан шеттетуге жауап ретінде туындады. Топ трансгендерлерге қарсы зорлық-зомбылыққа, мысалы, трансгендер адам Брэндон Тинаның өлтіруі мен зорлауына бағытталған тікелей әрекеттерге ұйымдастырды. «Транссексуалдық қауіп» транс адамдарды медициналық және психиатриялық патологияландыруға қарсы наразылық акцияларын ұйымдастырды. Транс адамдар, әдетте, лесбиянкалар мен «квир» деп саналатын адамдар сияқты феминизмнің бірінші толқынынан шеттетілді. Екінші толқын феминизмі кейбір феминистер арасында үлкен қабылдауға ие болды, алайда «транссексуалдық» көбінесе жойылды және тіпті гомосексуалдық бостандықты қолдаған феминистер арасында да «ауру» деп сипатталды. Үшінші және төртінші толқын феминизмі трансгендер адамдарды қабылдады және транс бостандықты әйелдер бостандығының ажырамас бөлігі деп санайды. 2006 жылы Криста Скотт Диксон редакциялаған «Trans/Forming Feminisms: Transfeminist Voices Speak Out» трансфеминизм туралы алғашқы кітап Sumach Press баспасында жарық көрді. Трансфеминизм сондай-ақ «транс саясатымен негізделген феминизмге қатысты көзқарас» ретінде де кеңінен анықталады.

Тарих

Бұл қозғалыстың алғашқы дауыстарына 1994 жылы жарық көрген «Gender Outlaw: On Men, Women, and the Rest of Us» кітабының авторы Кейт Борнштейн және «Империя кері шабуыл жасайды: транссексуалдықтан кейінгі манифест» атты эссесінің авторы Сэнди Стоун кіреді. XXI ғасырда Криста Скотт Диксон трансфеминистік еңбектер жариялады. Борнштейн 2010 жылы S. Bear Bergman-мен бірлесіп «Gender Outlaws: The Next Generation» сияқты жаңа еңбектер шығарды. Сьюзан Стрикер мен Талия М. Бетчер де трансфеминизм туралы жарияланым жасады. Патрик Калифия бұл сөзді 1997 жылы баспа түрінде қолданды, бұл мерзімдік басылымдардан тыс баспа түріндегі алғашқы пайдалану болып саналады. Бұл термин 2000 жылға дейін (немесе тіпті Куранттың 1992 жылы алғаш рет қолданғанынан бұрын) тәуелсіз түрде бірнеше рет ойлап табылған болуы мүмкін, тіпті ықтимал. Бұл термин 1999 жылдан кейін ғана кең танылды. Курвантпен таныс Джессика Ксавье 1999 жылдың соңында «Стигманы басқару ретінде өту» және «Привилегия ретінде өту» мақалаларын ұсыну үшін қолданған кезде бұл терминді тәуелсіз ойлап тапқан болуы мүмкін. Соңғы онжылдықтарда барлық әйелдердің ортақ тәжірибесі бар деген идея түрлі түсті әйелдер, лесбиянкалар және жұмысшы табының әйелдері сияқтылар тарапынан сынға алынды. Көптеген трансгендерлер гендердің мәнін сұрап, гендердің биологиялық факті екендігіне қарсы тұрып жатыр. Трансфеминистер олардың ерекше тәжірибелерінің феминистік кеңістіктің бір бөлігі ретінде мойындалуын талап етеді. Трансфеминизм үшінші толқын феминизмінің барлық маңызды тақырыптарын қамтиды, соның ішінде әртүрлілік, дене бейнесі, өзін-өзі анықтау және әйелдердің мүмкіндіктері. Сондай-ақ, үшінші толқынның көзқарасынан екінші толқын феминизмінің сындық талдауын қамтиды. Ол еркектік туралы қалыпты түсініктерді сынап, әйелдердің тең құқыққа ие екенін және гендер әйелдерді қанау үшін қолданылатын патриархалдық әлеуметтік құрылым екендігі туралы басқа феминизмдермен ортақ принципті бөліседі. Транссексуалдық сөзіндегі «транс» сөзі көбінесе трансгрессивтілікті білдіреді. Николас Бирнс трансфеминизмді «'транс' терминін ең гетерогенді түрде анықтайтын феминизм» деп жіктейді. Трансфеминизмнің концепция ретінде мойындалу жолы басқа феминизмдерге қарағанда өзгеше және қиын болды. Транс-әсерлі және шеттетілген әйелдер өздерінің қажеттіліктері ерекше екенін және негізгі феминизм олардың атынан сөйлей алмайтынын дәлелдеуге мәжбүр болды. Керісінше, транс әйелдер өздерінің әйелдігі басқа әйелдердің әйелдігімен бірдей екенін және феминизм олардың атынан сөйлей алатынын, бірақ феминизмді тоқтатудың қажеті жоқ екенін көрсетуі керек. Радикалды феминист Дженис Реймондтың транс әйелдерді әйел ретінде және феминизмге қатысушы ретінде қарастыруға қарсылығы осы кедергінің көрінісі болып табылады. Оның мансабы «Транссексуалдық империя» (транссексуал әйелдерге арналған кітапшалық талдау) арқылы басталды және ол осы тақырыпқа жиі оралады. 2006 жылы трансфеминизм туралы алғашқы кітап, Криста Скотт Диксон редакциялаған «Транс/Форминг Феминизмдер: Трансфеминистік дауыстар сөйлейді», Sumach Press баспасынан жарық көрді.

Ортақ негіздер

Симон де Бовуар бір кезде биология тағдырмен тең емес және тең болмауы керек деді. Феминистер дәстүрлі түрде әйел болудің мәнін анықтайтын шекараларды зерттеп келді. Трансфеминистер транс адамдар мен цисгендерлік феминистердің қоғамның жыныс және гендер туралы қалыпты көзқарастарына біршама ұқсас тәсілмен қарсы тұратынын айтады. Трансгендерлік азаттық теориясы феминизмге гендерді әлеуметтік құрылым ретінде қарау үшін жаңа перспектива ұсынады, тіпті гендердің жаңа түсінігін де ұсынады. Трансфеминизм гендердің өзгермейтіндігіне қарсы тұруға және оны сынауға бағытталған, көптеген жақтастарының пікірінше, әйелдерді зерттеуге қатысты дәстүрлі көзқарастар осы өзгермейтіндікке байланысты. Трансгендер адамдар жиі трансфобиялық зорлық-зомбылықтың құрбаны болады. Цисәйелдер де зорлық-зомбылыққа бейім, бірақ трансфеминистер трансфобиялық зорлық-зомбылықты гендерлік бақылаудың бір түрі деп санайды.

Айырмашылықтар

Трансфеминизм екінші толқын феминизмінің бағытынан түбегейлі өзгеше. Трансфеминистер жиі жалпыға ортақ әйелдік бауырластық туралы идеяны сынап, көбінесе интерсекционалдықпен және үшінші толқын феминизмінің әйелдер тәжірибесінің алуандығына құрметпен келіседі. Джулия Сераноның сөзінше, трансгендер әйелдердегі әйелдік белгілер цисгендер әйелдердегідей мінез-құлықтан гөрі әлдеқайда қатал бағаланып, жазаланады. Бұл екіұстама стандарт көптеген сыншылар үшін транс адамдардың болуынан гөрі осы мінез-құлықтың өзінің мәселе емес екенін көрсетеді. Джулия Серано транс әйелдерге қатысты жеккөрушілікті "трансмисогиния" деп атайды. Көптеген жағдайларда, жаман рөлде бейнеленген транс адамдардың шын мәнінде басқалардың шамадан тыс реакцияларының құрбаны болғаны анықталды.

Лесби феминизм және трансфеминизм

"Феминистік өмір" (2017) еңбегінде Сара Ахмед лесбияндық феминизмді трансфеминизммен маңызды және қажетті одақ ретінде көреді. Ахмед трансфеминизмге қарсы позиция феминистікке қарсы позиция екенін, және гендерлік фатализм (мысалы, "ұлдар ұл болады, қыздар қыз болады") зиянды деп есептелетін адамдарды қолдау үшін әлемді құруға бағытталған феминистік мақсатқа қарсы келеді деп аргументтейді.

Радикалды феминизм және трансфеминизм

Кейбір радикалды феминисттер транс адамдарға қарсы пікір білдірді. Мысалы, "Gender Hurts" (2014) еңбегінде Шила Джеффрис трансфеминизмнің әйелдердің кім екенін анықтауда еркектердің билігін пайдалануымен тең екенін айтты. Кейбір радикалды феминисттер транс құқықтарын қолдайды. Радикалды феминист жазушы және белсенді Андреа Дворкин "Жанды жек көру" кітабында трансгендерлерді қудалау мен жек көруге қарсы шығып, қоғамнан трансгендерлерге жыныс өзгерту операциясын тегін ұсынуды талап етті. Дворкин "әр трансгендер адамның өз шарттарымен өмір сүруге құқығы бар. Яғни, әрбір трансгендер жынысын өзгерту операциясына құқылы, және қоғам оны өз функцияларының бірі ретінде қамтамасыз етуі керек" деді. Кейбір трансгендер әйелдер лесбияндық феминизм мен радикалды феминизмге қатысты. Көрнекті мысалы – транс лесбияндық феминист Санди Стоун, ол лесбияндық феминист "Olivia Records" компаниясында дыбыс инженері ретінде жұмыс істеді. 1977 жылдың маусым және шілде айларында 22 феминист Стоунның қатысуына қарсылық білдірген кезде "Olivia Records" оның жұмысын қорғап, Стоунды "біз жайлылықпен және сеніммен байланыстыратын әйел" және "бәлкім, біз ұзақ іздеген Құдайдан жіберілген инженерлік шебер" деп сипаттады.

Радикалды феминизмдегі трансфобия туралы айыптаулар

Радикалды феминист Дженис Реймондтың 1979 жылғы «Транссексуалдық империя» кітабы трансгендерлік хирургияны толықтай айыптауы себепті даулы болды және қазірге дейін де даулы болып келеді. Реймонд былай дейді: «Барлық транссексуалдар әйелдердің денесін зортап, шынайы әйел бейнесін артефактқа дейін кемітіп, осы денеге қол жеткізеді. Транссексуалдар әйелдерге шабуыл жасаудың ең айқын жолын жойып, енді қауіпсіз көрінеді». 1990 жылдардың басында Мичиган әйелдер музыка фестивалі Нэнси Беркхолдер деген трансгендер әйелді шығарып салды. Содан кейін фестиваль тек «әйелден туған әйелдерге» арналғанын мәлімдеді. «Кэмп Транс» атты белсенділер тобы трансфобиялық «әйелден туған әйелдер» саясатына қарсылық білдіріп, феминистік қауымдастықта трансгендер адамдарды қабылдауды жақтады. Кэмп Транс-та Рики Уилчинс, Джессика Ксавьер және Лесли Файнберг сияқты белгілі трансгендер белсенділері мен трансфеминистер қатысты. Фестиваль операциядан кейінгі трансгендер әйелдерге қатысуға рұқсат беруді қарастырды; алайда, бұл теңсіздік деп сынға алынды, себебі көптеген трансгендер әйелдерге жыныс мүшелеріне операция жасатуға шамасы жетпейді. Осы оқиғадан кейін Мичиган әйелдер музыка фестивалі өздерінің қоғамдық мәлімдемелер бетін жаңартты. Бұл бетке 2014 жылдың тамызында Мичиганның теңдікке шақыруына берген жауаптары және Мичиганның теңдікке шақыруына жауап ретінде талаптардың тізімі сияқты хаттар мен мәлімдемелер қосылды. Бойкотқа алғашқы жауапта MWMF «әйелдерге арналған кеңістікті қолдау трансгендер қауымдастығымен және олар үшін тұрумен келіспейді» делінген. Кимберли Никсон 1995 жылы Британдық Колумбияның Ванкувер қаласында Ванкувер зорлаудан құтылу орталығында зорлаудан құтылу кеңесшісі болып жұмыс істеуге ерікті болып келді. Никсонның трансгендер екені анықталғанда, ол жұмыстан шығарылды. Қызметкерлер Никсонның жағдайы оның клиенттерінің тәжірибесін түсінуіне кедерілтіретінін және клиенттерінің генетикалық жағынан әйел болуын талап ететінін шешті. Никсон келіспей, өзінің бұрынғы серігінен зорлық көргенін айтып, кемсітушілік үшін сотқа берді. Никсонның адвокаттары Диана Курванттың отбасылық зорлық-зомбылықтан қорғалатын әйелдер үйінде жұмыс істеген алғашқы трансгендер әйел ретіндегі тәжірибесіне сілтеме жасап, жұмыстан босатуға негіз жоқ екенін дәлелдеді. 2007 жылы Канаданың Жоғарғы соты Никсонның апелляциялық шағымын қараудан бас тартты, осылайша іс аяқталды. Санди Стоун сияқты трансгендер әйелдер «биологиялық әйел» туралы феминистік екінші толқынның тұжырымдамасына қарсы шықты. Стоун 1974-1978 жылдары «Оливия рекордс» компаниясында дыбыс инженері болып жұмыс істеді, трансгендер әйелдің лесбияндық деп танылған компанияда жұмыс істеуіне байланысты даулар күшейген кезде қызметтен кетті. Бұл пікірталас Реймондтың кітабында жалғасты.

Феминизмнің негізгі ағымына кіру

Грэхам Майеданың пікірінше, өзін оңшыл деп санайтын әйелдер трансгендер адамдардың, әсіресе еркектерден әйелдерге ауысқандардың биологиясы туралы сөз қозғалғанда, теңдік және әйелдердің маңыздылығы мәселелеріне көңіл бөлмейді. Ол бұл феминистер трансгендер әйелдердің биологиялық ерекшеліктері "тек әйелдерге арналған" шекараларды шатастырады және патриархалдық қоғамда әйелдердің даусын құптауға бағытталған феминистік мақсаттарына зиян келтіруі мүмкін деп санайды.

Жыныстық дисфория

Гендерлік дисфория – туғанда тағайындалған жынысымен немесе осы жынысқа байланысты әлеуметтік рөлдермен қанағаттанбау сезімімен күресетін адамдардың жағдайын сипаттайды. "Жыныстық сәйкестік бұзылысы" (ЖСБ) термині, әсіресе психологтар мен дәрігерлердің ресми диагнозында жиі қолданылады. ЖСБ ICD 10 CM және DSM 4 бойынша медициналық бұзылыс ретінде жіктелді. DSM 5 гендерлік дисфория терминін, ал ICD 11 гендерлік үйлесімсіздік терминін пайдаланады, бұл патологияландыруды азайтуға бағытталған. Көптеген трансгендер адамдар, трансфеминисттер және медициналық зерттеушілер ЖСБ-нің жіктемесінен бас тартуды қолдайды, себебі олардың пікірінше, бұл диагноз гендерлік вариацияны патологиялық деуге, гендерлік екіұшты модельді күшейте беруге және трансгендер адамдарды стигматизациялауға әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, гендерлік вариация – барлық адамның құқығы екенін айтуы мүмкін. Көптеген жағдайларда немесе заңдық юрисдикцияларда трансгендер адамдар операцияға сақтандыруды тек осы диагноз қойылған жағдайда ғана ала алады. Оны алып тастау пациенттердің шығындарын арттыруы мүмкін. Басқа жағдайларда, мүгедектерді қорғайтын кемсітуге қарсы заңдар трансгендер адамдарға тек диагноз болған кезде ғана қолданылады. Кейбір жағдайларда трансгендер адамдар жыныстық кемсітуге қарсы ережелермен немесе жеке категория ретінде қорғалады. Бұл экономикалық мәселе жақтастарды әлеуметтік топтары бойынша бөлуі мүмкін. Ол диагноз қою мәселесін екінші деңгейге ысырып, психикалық ауруларды заңды етуге және транс адамдарды қабылдауды жақсартуға күш салуды ұсынды.

Гендерлік әлеуметтік құрылым

Өздерінің ортақ тәжірибесіне сүйене отырып, көптеген трансфеминисттер әйелдіктің толығымен әлеуметтік құрылым екендігі туралы пікірге тікелей қарсы шығады. Олар гендерді әртүрлі, ішкі және әлеуметтік сипаттардың көп қырлы жиынтығы деп санайды. Мысалы, транс және цис екі жақтың да өкілдері әйелдік және еркектікке қоғамның талаптарынан өзгешеленіп, өздерін әртүрлі жолдармен көрсетеді.