Кіріспе
Яяма тілі (八重山物言 /ヤイマムニ, Yaimamuni) — Яяма аралдарында, Жапониядағы ең оңтүстік мекенделген арал тобында, шамамен 53 000 тұрғыны бар, сөйленетін Оңтүстік Рюкю тілінің бір түрі. Яяма аралдары Оңтүстік Рюкю аралдарында, Мияко аралдарының оңтүстік-батысында және Тайваньның шығысында орналасқан. Яяма (Яимамуни) Мияко тіліне ең жақын. Ана тілінде еркін сөйлейтіндердің саны белгісіз; жапон тілі саясатының салдарынан, бұл тіл «Яяма диалектісі» (八重山方言) деп аталады, бұл білім беру жүйесінде де көрініс тапқан. 60 жастан асқан адамдар көбінесе әндер мен рәсімдерде ғана қолданады, ал жас ұрпақ жапон тілін ғана бірінші тіл ретінде пайдаланады. Жапон тілінің мемлекеттік тілімен (кокуго) салыстырғанда, Окинава және Амами сияқты басқа Рюкю тілдері де жапон тілінің диалектілері ретінде қарастырылған. Яяма тілінің көршілес Рюкю тілдерімен салыстырғанда «тілдің өміршеңдігі» төмендеу деп есептеледі. Яяма тілі Ишигаки, Такетоми, Кохама, Куросима, Хатома, Арагусука, Ириомоте және Хатерума аралдарында таралған, аралдардың үлкен географиялық аумағына байланысты диалектілер арасында өзара түсіністікке келу қиындықтары бар. Йонагуни аралының тілі туыс болғанымен, көбінесе жеке тіл деп саналады. Такетоми диалектісі Окинава диалектілеріне тән Солтүстік Рюкю тілі болуы мүмкін, ол кейіннен басқа Яяма диалектілерімен біріккен. Рюкю тілдері соңғы 2000 жылда протояпон тілінен бөлінген, бірақ бағалаулар б.з.б. 2 жылдан 800 жылға дейінгі әртүрлі кезеңдерді көрсетеді. Яяман тілдері Оңтүстік Рюкю тілдерінің Макро Яяма тармағына жатады. Оңтүстік Рюкю тілдеріндегі жаңалықтар, Макро Яяма және Мияко тілдерінің топтарын бөліп, «қанша?» сөзіндегі тон классы B-ден A-ға ауысу және «бақша» үшін арнайы форманың пайда болуын қамтиды. Яяма тілдері мен Дунан тілдерін біріктіретін Макро Яяма жаңалықтарына «білу» етістігінің потенциалдық көмекші ретінде грамматикалық қалыптасуы, «бүршік», «бақытты», «жаңа» және «қоқыс» сияқты бірнеше арнайы формалар арасындағы ұқсастықтар, сондай-ақ «немере» сөзінің «немере» немесе «немере қыз» деген мағынаны білдіруі жатады. Яяман диалектілері Дунаннан «сату» етістігін «сатып алу» етістігінің себептік түрімен, «суға бату» үшін арнайы формамен, сондай-ақ «сақалда» «*g>n» дыбысының ретсіз ауысуымен ерекшеленеді. Хатерумада үш акцент бар: төмендейтін, тегіс және көтерілетін. Акценттерді анықтау үшін «А, В, С» жүйесі бойынша сөздердің үш класы бар; А класы сөздері төмендейтін акцентпен байланысты, ал В және С кластары «тегіс және көтерілетін үлгілермен толық сәйкес келмейді». Хатерума диалектісі Яяма Рюкю тілінің инновациялық түрі саналады. Бұл Яяма тобындағы фарингеалды [eˤ] дыбысы, соноранттық дауыссыздыру, есімдердің соңғы буынына қосымша дыбыс қосу және дауысты [i] алдындағы үнсіз велярлық тоқтаудың спирантизациясы бар жалғыз диалект. Яяма диалектілері арасында ең күшті аспирацияға ие деп есептеледі, сонымен қатар мұрындық және сұйық дауыссыздыруды көрсететін жалғыз диалект. +Хатерума дауысты дыбыстарыFrontCentralBackCloseMid Open Сонымен қатар, Хатерумада келесі он алты дауыс бар: «Шеттік тон кластары» кейбір есімдер мен етістіктерде де байқалады. Ұзын дауыстылар көбінесе морайлық мұрындық алдында қысқарады. Етістіктің жіктелуі екі түрлі көрсеткішті, императивті форманы, сондай-ақ кохартативтік және тыйым салушы жұрнақтарды білдіреді. Сипаттар, есімдер және етістіктер де бірігіп, қайталанады, әсіресе сипаттардан етістіктер жасауда. Хатерумада тоғыз жақтық және бөлшектік көрсеткіштер жүйесі бар. Көңіл күй мен көріністі білдіретін 11 көмекші етістік бар.
The Yaeyama language (八重山物言/ヤイマムニ, Yaimamuni) is a Southern Ryukyuan language spoken in the Yaeyama Islands, the southernmost inhabited island group in Japan, with a combined population of about 53,000. The Yaeyama Islands are situated in the Southern Ryukyu Islands, southwest of the Miyako Islands and to the east of Taiwan. Yaeyama (Yaimamunii) is most closely related to Miyako. The number of competent native speakers is not known; as a consequence of Japanese language policy which refers to the language as the Yaeyama dialect (八重山方言), reflected in the education system, people below the age of 60 tend to not use the language except in songs and rituals, and the younger generation exclusively uses Japanese as their first language. As compared to the Japanese kokugo, or Japanese national language, other Ryukyuan languages such as Okinawan and Amami have also been referred to as dialects of Japanese. Yaeyama is noted as having a comparatively lower "language vitality" among neighboring Ryukyuan languages. Yaeyama is spoken in Ishigaki, Taketomi, Kohama, Kuroshima, Hatoma, Aragusuku, Iriomote and Hateruma, with complications of mutual intelligibility between dialects as a result of the Yaeyama Islands' large geographic span. The speech of Yonaguni Island, while related, is usually considered a separate language. The Taketomi dialect may instead be a Northern Ryukyuan language common to Okinawan dialects that later converged with the other Yaeyama dialects. The Ryukyuan languages split from Proto Japonic in the last 2,000 years, though estimates offer different potential time periods ranging from 2 BCE to 800 CE. The Yaeyaman languages are classified under a Macro Yaeyama branch of the Southern Ryukyuan languages. Innovations in Southern Ryukyuan languages, splitting Macro Yaeyama and Miyako language families, include an "irregular shift from tone class B to A in 'how many' and a special form for 'garden'". Macro Yaeyama innovations, grouping together Yaeyama languages and Dunan contain the "grammaticalization of 'know' as a potential auxiliary", similarities between multiple special forms such as "bud", "happy", "fresh", and "dirt", as well as a semantic conflation of "nephew" to mean either "nephew" or "niece". Yaeyaman dialects are differentiated from Dunan by innovations regarding a replacement of the verb "sell" with a causative form of "buy", a special form of "get wet", as well as an irregular shift of "*g>n" in 'beard'. There are three accent pitches present in Hateruma: falling, level, and rising accents. To correlate pitches, there are three classes of words under an "A, B, C" system; class A words correlate with the falling pitch, and class B and C are shown to have "an uneven correspondence with the Level and Rising patterns." The Hateruma dialect is regarded as an innovative variety of Yaeyama Ryukyuan. It is the only dialect of the Yaeyama group to feature the pharyngeal eˤ, sonorant devoicing, noun final consonant epenthesis and spirantization of voiceless velar stop before the vowel *i. It is also considered to have the strongest aspiration among of the Yaeyama dialects, and is also the only variety to display nasal and liquid devoicing. +Hateruma vowel soundsFrontCentralBackCloseMid Open
Additionally, Hateruma has the following sixteen consonants: "Peripheral tone classes" are also noted in certain nouns and adverb. Long vowels are often shortened before the moraic nasal. Verbal inflection expresses two types of indicatives, an imperative form, as well as a cohortative and prohibitive ending. Adjectives, nouns and verbs also compound and reduplicate, especially in producing adverbs from adjectives. Hateruma has a case system with nine case markings and particles. There are eleven auxiliary verbs to denote forms of mood and aspect.
Ишигаки
Ишигаки диалектісі бағыттарды білдіруде ерекшеліктерімен көзге түседі. Зерттеулер көрсетіп тұрғандай, Ишигакиде сөйлейтін адамдар өз ана тілінде сөйлейтін басқалармен сөйлескенде "ішкі" және "қатысты" координат жүйесін қолданады. Мұнда "солтүстік" және "оңтүстік" стандартты жапон тіліндегі *кита* ("солтүстік") және *минами* ("оңтүстік") сөздерінің орнына *агару* ("көтерілу, жоғарылау") және *ориру* ("түсу, төмендеу") етістіктері арқылы ішкі координат жүйесінде беріледі. Көптеген сөйлеушілер "шығыс" және "батыс" бағыттарын қатысты координат жүйесінде стандартты жапон тіліндегі *хидари* ("сол") және *миги* ("оң") сөздерімен білдіреді.
Қауіп-қатер мен қайта жандандыру
Рюкю тілдерінің қауіп төмендеуі тарихи және үкіметтік факторларға байланысты. 1872 жылы Окинава аралдарын Жапонияға қосып алу және 1879 жылы Окинава префектурасын құрудан бастау алған "Лучуан аралдарын жапондықтандыру" деп аталатын қозғалыс болды. Осының нәтижесінде "кокуго" деп аталатын ұлттық тіл қозғалысы дамыды. "Кокуго" қозғалысына 1907 жылы қабылданған диалекттерді реттеу туралы жарлық кіреді, ол әртүрлі Рюкю тілдерін "диалект" (хоген) деңгейіне төмендетіп, жапон мектептерінде осы диалекттерде сөйлеуге тыйым салды. Рюкю тілдері мен мәдениетін сақтау үшін көптеген жаңғырту қоғамдары мен қозғалыстар құрылды. Тілді жаңғыртудың ең алғашқы қозғалысы 1955 жылы құрылған "Коза" мәдениет қоғамының бір бөлігі деп есептеледі. Рюкю тілдерін сақтау және жаңғыртуға үлкен үлес қосқан Окинава тілін тарату қоғамы (Учинагучи фукю киогикай) болып табылады, оның конституциясы диалект сабақтарын және Окинава мұғалімдерін даярлау бағдарламаларын бастауға, сондай-ақ бірыңғай Окинава әліпбиін дамытуға бағытталған. Рюкю тілінің сақталуына қатысты Окинава радио хабарларында, сондай-ақ Окинава мектептерінің оқу бағдарламасына енгізілген "презентация үйірмелері мен қойылымдары" мен тіл сабақтарында да маңызды қозғалыстар бар.