Кіріспе
Дауди бохралар – шиит исламының исмаилилік тармағындағы діни топ. Олардың саны шамамен бір миллионға жетеді және әлемнің 40-тан астам елінде қоныстанған. Дауди бохра қауымының көп бөлігі Үндістанда тұрады, ал Пакистан, Йемен, Шығыс Африка және Таяу Шығыстағы қауымдар да көп. Еуропа, Солтүстік Америка және Австралияда да олардың саны артып келеді. Қазіргі басшы – 53-ші әл-Даи әл-Мутлақ, Муфаддал Сайфуддин, ол 2014 жылдың қаңтарында лауазымға кірді. Дауди бохралар – ислам дінінің қағидаларын ұстанатын, жақын қарым-қатынаста өмір сүретін қауым. Олардың діні Алла Тағала – жалғыз құдайға, қасиетті Құранның Алланың уахиы екеніне, пайғамбарлар мен олардың ізбасарларының қасиетті мақсаты бар екеніне негізделген. Олар шариғат талап ететін діни амалдарды – Құран оқу, бес уақыт намаз оқу, Рамазан айында ораза ұстау сияқтыларды орындап, ақыретте құтқарылу үшін Аллаға құлшылық етеді. Олардың дінінің ядросы – Әһл әл-Байт, яғни Мұхаммед пайғамбардың отбасы мүшелерінің пайғамбардың заңды мұрагерлері және адамзатқа жол көрсетушілері екеніне сену. Барлық шиит мұсылмандары сияқты, олар да Мұхаммед пайғамбардың мұрагері Әли ибн Әби Талибтің пайғамбардан кейін билікке келгенін және пайғамбар алған уахиларын түсіндіргенін айтады. Дауди бохра дінінің маңызды қағидасы – пайғамбардың немересі Имам Хусейн арқылы туған имамның әрдайым жер бетінде болып, адамзатты басқару міндетін атқаратыны. Имам қоғамдық өмірден шегініп қалғанда, оның лауазымын әл-Даи әл-Мутлақ (шексіз миссионер) иеленеді. Ол имам сияқты дінді сақтап, имамның қайтып келуіне дейін қорғайды. 21-ші имам 1132 жылы уақытша уақытқа шегініп, ал әл-Даи әл-Мутлақ соңғы 450 жылдан бері Йеменнен, кейін Үндістаннан жұмыс істеп келеді. Даилер Дауди бохралардың өмірін қалыптастыруда және соңғы тоғыз ғасырдағы қауымның дамуына үлес қосуда маңызды рөл атқарғанына сенеді. Олардың мәдени мұрасы – Фатимид имамдарының дәстүрінде, яғни Мұхаммед пайғамбардың қызы Фатима арқылы тікелей ұрпақтарында. Олар 10-11 ғасырларда Солтүстік Африканы басқарған. Қоғам үшін дәстүрлі құндылықтарды сақтау маңызды болғанымен, олар сонымен қатар сауда-кәсіпкерлікке бейімділігімен және өмір салтына қатысты модернистік көзқарастарымен де танымал. Лисан уд-Дават – бохралардың тілі. Бұл тіл негізінде Индо-Арий тілдерінің бірі – гужарати жатыр, бірақ араб, урду және парсы тілдерінен көптеген сөздерді қамтиды және араб әрпінің наск стилімен жазылады. Бохралардың діни киімі Либас әл-Анвар деп аталады, ал ер адамдар көбінесе толық сақал қояды. Бохра қауымы жиналған кезде сегіз немесе тоғыз адамнан тұратын топтарда тамақтанады, олар үлкен металл табақтың айналасында отырады, оны таал дейді. Маңызды діни мерекелерге Ид-е Милад ан-Наби, Ид-әл-Фитр, Ид-әл-Адха және Мухаррам кіреді. Мәжліс – қауымның ежелгі дәстүрі, олар мұсылман күнтізбесіндегі маңызды күндері жиналады. Сондай-ақ, олар Меккеге және Мединадағы Пайғамбардың қабіріне қажылық сапарларын (Хаж) жасайды. Фатимид имамдары мен Мұхаммедтің отбасына құрмет көрсету – бохралардың сенімінің негізі, олардың тегі Мұхаммедтің қызы Фатимаға дейін жетеді.
The Dawoodi Bohras are a religious denomination within the Ismā'īlī branch of Shia Islam. They number approximately one million worldwide and have settled in over 40 countries around the world. The majority of the Dawoodi Bohra community resides in India, with sizable congregations in Pakistan, Yemen, East Africa, and the Middle East. They also have a growing presence in Europe, North America, and Australia. The present leader is the 53rd al Dai al Mutlaq, Mufaddal Saifuddin who assumed office in January 2014. The Dawoodi Bohras are a close knit community who follow the tenets of Islam. Their faith is founded on the conviction that there is only one deity, Allah Taʿala, that the Holy Quran is the inspired message of Allah, and that the prophets and their successors have a holy purpose. By abiding by the sharia mandated religious rituals and pillars of Islam, such as reciting the Quran, performing the five daily prayers, and fasting during the month of Ramadan, they worship Allah in order to be saved in the afterlife. The core of their faith is the belief that the Ahl al Bayt, members of the Prophet Mohammed's family, are the rightful successors of the Prophet and guides of mankind. Like all Shia Muslims, they hold the traditions that Ali bin Abi Talib, the Prophet Mohammed's legatee, succeeded him and provided an interpretation and explanation of the revelations the Prophet had received. A fundamental tenet of the Dawoodi Bohra faith is that there will always be an imam on earth, descended from the Prophet through his grandson Imam Husain, to carry on the task of leading humanity. When the imam chooses to withdraw from public view, his office is taken over by the Al Da'i al Mutlaq (unrestricted missionary) who, like the imam, preserves and protects the faith until the imam's return. The 21st Imam chose seclusion in 1132 AD and Al dai al mutlaq first operated from Yemen and subsequently from India, for over the last 450 years. The dais are considered to have played an important role in shaping the lives of Dawoodi Bohras and contributing to the community's progress over the last nine centuries. Their cultural heritage is in the traditions of the Fatimid imams; direct descendants of the Islamic prophet Muhammad through his daughter Fatima, who ruled over North Africa between the 10th and 11th century CE. Whilst adherence to traditional values is important for the community, they are also known for their mercantilism and modernist approach to their lifestyles. Lisaan ud Da'wat is the language of the Bohras. The language is based on a Neo Indo Aryan language, Gujarati, but incorporates a heavy amount of Arabic, Urdu, and Persian vocabulary and is written in the Arabic script naskh style. The Bohras' religious attire is known as Libas al Anwar and men usually grow a full beard. The Bohra community during their gatherings, eat in groups of eight or nine people, seated around a particularly big metal plate called thaal. Prominent religious festivals include Eid e Milad an Nabi, Eid al Fitr, Eid al Adha and Muharram. The majlis is an age old practise of the community in which they congregate on major dates in the Islamic calendar. They also undertake the mandatory Hajj pilgrimage to Makkah and the Prophet's shrine in Medina. Reverence for the Fatimid Imams and Muhammad's family is fundamental to Bohras' beliefs whose lineage is traces back to Muhammad's daughter Fatima.
Фатимид имамдары
Мұхаммед пайғамбардың ұрпақтары – Фатимидтер 10-11 ғасырларда Солтүстік Африка, Мысыр, Хиджаз және Левант аймақтарын биледі. Олар өнер, білім және ғылыми жаңалықтарды қолдаушылар болды. Империяның құлдырауына дейін 20-шы Фатимид имамы Әл-Амир би Ахкам Алла өзінің сенімді елшісі, Йеменнің Сулейхид патшайымы Арва бинт Ахмадқа Даи әл-Мутлақ кеңсесін құруды бұйырды. Бұл кеңсе оның ұлы, 21-ші Имам Ат-Тейиб Әбу'л Касимнің жасырын күйде болғанда оның өкілі ретінде әрекет етуі және әл-Дауах әл-Хадияхты басқаруы үшін қажет болды. Даи әл-Мутлақ лауазымына мұрагерлік "насс" арқылы жүзеге асырылады, яғни әр Даи өмірлік кезеңінде өзінің ізбасарын тағайындайды. 2001 жылға дейін мұрагерлік тізбегі үзілген емес.
Үндістаннан шыққан
Бұл қауымның Үндістанда құрылу тарихы Фатимид дәуіріне дейін барып жетеді. 18-ші имам Аль Мустансир Билла өзінің атынан Да’уа ісін бастау үшін Йеменнен Абдулла атты дайді жіберді. Абдулла 1067 жылғы (460 хижри) Камбайға (қазіргі Хамбат, Гуджарат) келді де, көп ұзамай көптеген адамдарды, тіпті жергілікті билеушілерді де өз дініне өткізді. Муалай Абдулла – Үндістандағы тұңғыш уәли. Әл-Тайебтің уақытша шеттелуі Йеменде әл-Дай әл-Мутлақ кеңсесінің ашылуына себеп болды. Содан кейін Фатимидтерге адалдық серт берген үнді қауымы Йемендегі дайлерге адалдығын сақтап келді. Бұл Әл-Тайебтің інісі Абд әл-Мәжит басқарған Хафиздермен жарылысқа әкелді. Көрнекті ғалымдардың 23-і шамамен төрт ғасыр бойы Йемендегі таулардағы өзінің бекіністерінен дінді сақтап, маңызды еңбектер жазды. 19-шы дай Идрис Имадудин көптеген еңбектердің авторы, соның ішінде Фатимид дінінің толық және егжей-тегжейлі тарихы бар еңбектер де бар. Юсуф бин Сулейман Наджмуддин, Гуджарат штатының Сидхпур қаласынан шыққан бохра, білім алу үшін Йеменге сапар шекті. Наджмуддин жас кезінде Йеменге келді және алғашқыда Хасан бин Нух әл-Барухиден дәріс алды. Ақырында, 23-ші дай оны өзінің мұрагері етіп тағайындады, соның арқасында ол Тайиби Да’уасын 24-ші әл-Дай әл-Мутлақ ретінде басқарған алғашқы үнді қауымының өкілі болды. Наджмуддин 1567 жылғы (974 хижри) жылы қайтыс болғаннан кейін, оның үнді мұрагері Джалал бин Хасан Да’уаның орталық кеңсесін Йеменнен Гуджаратқа көшірді және Ахмедабадта тұрақтап, қызметін жалғастырды.
Негізгі орталықтар
Келесі бірнеше ғасырларда Бохра штабы Дайдың орны ауысуымен бірге Үндістан ішінде көшті. Да’уахтың орталығы алты жерде болды: Ахмадабад (1567/974–1655/1065 жылдары аралығында сегіз Даи); Гуджараттың Катхиавар аймағындағы Джамнагар (1655/1065–1737/1150 жылдары аралығында бес Даи); қазіргі Мадхья-Прадеш штатындағы Уджан (екі Даи, 1737/1150–1779/1193); Мадхья-Прадеш штатындағы Бурханпур (бір Даи, 1779/1193–1785/1200 жылдары аралығында); қазіргі Гуджарат штатындағы Сурат (сегіз Даи, 1785/1200–1933/1351) және қазіргі Дай тұратын Махараштра штатындағы Мумбай. 19-шы ғасырдың басындағы кезде, кейбір қауым мүшелері жақсырақ тұрмыс табу үшін эмиграция жасады. Шығыс Африкаға көшкен Бохра саудагерлерінің алғашқы толқыны Катхиавардағы ауыр құрғақшылықтан кейін болды. 43-ші Дай, Абдеали Сайфуддин, 12 000 ізбасының Суратқа шақырып, олардың барлығын тамақ, жұмыс және тұру орынымен қамтамасыз етті. Оның жалғыз талабы – олар кәсіби біліктерді үйреніп, тәжірибелік дағдыларын жетілдірсін, ал Сураттан кету уақыты келгенде олардың табысын берді. Бұл топтың көпшілігі осы капиталды Шығыс Африкада сауда жасауға жұмсауға шешім қабылдады. Абдеали Сайфуддиннен бір ғасыр өткен соң, Тахер Сайфуддин 51-ші Дай ретінде әл-Дай әл-Мутлақ лауазымына ие болды, ал оның басшылығы лауазымға келгеннен кейін дереу сынауға ұшырады. Тахер Сайфуддин қауымды қайта жандандырғаны үшін, оның ұйымдастырылуын заманауи үлгіде қайта құрғаны үшін мақталады. Ол қауымның штаб-пәтерін Сураттан Мумбайға көшірді, ол Үндістандағы сауда мен коммерцияның маңызды орталығына айналды. Бұл жастар Дауд Бохраның әлемнің әртүрлі бөліктеріне қоныс аударып, өркендеген жаңа қауымдастықтардың құрылуына әкелді.
Монотеизм
Мұсылмандар ретінде Дауд Бохралары Таухидке, Исламның бір, бөлінбес Құдай (Алла) туралы орталық монотеистік ұғымына сенеді. Олар шәһаданы жаттайды (Исламның қасиетті иман сөзі): "Алладан басқа ешқандай құдай жоқ және Мұхаммед – Алланың елшісі".
Демография және мәдениет
2021 жылға қарай 100-ден астам елде 2-ден 5 миллионға дейін Дауди Бохралар тұрады деп есептеледі. Олардың көп бөлігі Үндістанның Гуджарат штатында және Пәкістанның Карачи қаласында шоғырланған. Едәуір диаспора Еуропа, Солтүстік Америка, Таяу Шығыс және Шығыс Африкаға тараған. Бохралар көбінесе саудамен және бизнеспен айналысады, сондай-ақ олардың арасында өнеркәсіпшілер мен білікті маман да бар.
Атауы мен этимологиясы
Бохра сөзі гужарати тіліндегі "вохрву" сөзінен туындаған, олардың дәстүрлі саудагерлік қызметімен байланысты. "Дауди" префиксі 27-ші Даи әл-Мутлақ Дауд бин Кутубшахқа сілтеме жасайды, ол 1588 жылы болған жарылыстан кейін көпшіліктің жетекшісі ретінде танылды.
Тіл
Дауди бохралары – Йемен, Египет, Африка, Пәкістан және Үндістан мәдениеттерінің қосындысы. Олардың ортақ тілі – Лисан әл-Дават, ол парсы-араб әрпімен жазылады және араб, урду, парсы, санскрит және гужарати тілдерінен бастау алады. Лисан әл-Дават негізгі құрылымын гужаратиден, ал сөздік қорын араб тілінен алды және ислами құндылықтар мен мұраны жеткізу үшін қалыптасты. Араб тілі қауымның басты діни тілі болып қала берсе де, Лисан әл-Дават уағыздар тілі және ресми және күнделікті байланыс құралы болып табылады.
Киім
Дауди Бохралар ерекше киім киеді. Ерлер дәстүрлі түрде үш бөліктен тұратын, негізінен ақ түсті киім киеді: курта, жеңіл көйлек; сая, одан ұзын пальто; және изаар, кең шалбар; сонымен қатар, алтын оюлы ақ топи киеді. Мұхаммед пайғамбардың дәстүріне сай, ерлер толық сақал өсіруге тиіс. Әйелдер хиджаб, пурда және чадордан өзгеше, рида деп аталатын екі бөліктен тұратын киім киеді. Оның ерекшелігі – жарқын түстер, әсем өрнектер мен кружево, сондай-ақ, әйелдің бетін жаппауы. Рида қара түс болмауы керек. Парди деп аталатын жапсырма бір жағына бүгіліп, әйелдің беті көрінетіндей етіледі, бірақ қалауынша бетке жабуға болады.
Ас мәзірі
Дауди Бохра дәстүрінде бірге тамақтану кең таралған. Отбасылар мен достар таал деп аталатын үлкен, дөңгелек, биік тіреулі табадан тамақ бөліседі. Тамақ тұзды дәммен басталып, сомен аяқталады, бұл дәстүр бойынша таңдайды тазартады және аурулардың алдын алады. Бохралар тамақ ішер кезде әдетте топи – бас киім киіп, қолдарымен жейді. Қонақтарға үй иесі чиламчи лота (таз және құмыра) арқылы қол жууды ұсынады. Қоғамдық тойларда бохралар ең алдымен митхаас (тәтті тағам), содан кейін хараас (тұзды тағам) жеп, соңынан негізгі тағамды ішеді. Тамақ қалдыруға қарсы. Таалға отырғандарға аз-аздан алып, тарелкадағысын жеп бітіруге кеңес береді. Гуджарати, парсы, йемен және египеттік ас үлгілерінің ықпалымен дамыған бохра асханасы ерекше дәмімен және бохра стиліндегі биряни, дал чауаль палиду (күріш, бұршақ және карри), кхема самоса (қымыз етінен жасалған самса), дабба гошт (құмырада пісірілген қой еті) және масала батета (түсті картоп) сияқты тағамдарымен белгілі.
Қадан Хасана
Ислам риба мен пайызды тыйымдайды; Дауди бохралары пайызсыз несиелерді қамтитын Қардан Хасана дәстүрін ұстанады. Қарыз алушыға пайдалы болу (қарыз берушіге емес) идеясына негізделген бұл модель қауымдастықтың экономикалық өсуіне маңызды үлес қосты. Бохралардың үлесі институционалды түрде сақталатын несие қорына ерікті түрде түседі, оның көп бөлігі бастапқыда Даи әл-Мутлақпен қаржыландырылады. Даи әл-Мутлақ кеңсесі осы қорды басқаруды қадағалау үшін қалалық деңгейде комитеттер тағайындады. Бохралар осы несиелерді өздерінің кәсіпорындарын қаржыландыруға, үйлерге ие болуға және жоғары білім алуға пайдаланады.
Митахақ
Бохралардың бастама және қабылдау рәсімінің негізгісі – митхақ. Бұл рәсім – сенуші мен Құдай арасындағы, Құдайдың жердегі өкілі арқылы жасалатын уәде. Митхақ сенушіні Аллаға тиіс міндеттерге, оның ішінде адалдық сертіне – Даи әл-Мутлақтың рухани басшылығын толыққанды және ешқандай шектеусіз қабылдауға берілген антқа байланыстырады. Христиан дініндегі крещение рәсіміне ұқсас бұл рәсім, сенімге кіру үшін міндетті. Митхақ алғаш рет баланың жетілгені саналған жаста қабылданады: көбінесе қыздар үшін он үш, ұлдар үшін он төрт немесе он бес жаста. Бұл серттер Бохраның ересек өмірі бойы жаңарып тұрады.
Күнтізбе
Дауди Бохра Фатимид дәуірінің кестелік күнтізбесін пайдаланады, ол 354 күндік ай циклымен сәйкес келеді (сондықтан түзетулер қажет емес). Жып айлар 30 күндік, ал жұп айлар 29 күндік болады – тек қана арттыру жылында соңғы ай, 12-ші ай Зил-Хадж 30 күндік болады. Бұл басқа мұсылман қауымдастықтарынан өзгеше, олар белгілі бір ислам айларының басталуын айдың жаңа айын көруге негіздейді.
Кездесулер
Дауди бохралары мұсылман күнтізбесіндегі маңызды мерекелердің барлығын, мысалы, Мухаррам, Рамазан, Ораза айт және Құрбан айт, сондай-ақ Мәүлид әл-Набиды сақтайды. Олар өз секталарына тән мерекелерді де атап өтеді, мысалы, бұрынғы дайлардың қайтыс болған күндері мен қазіргі дайдың туған күні. Мұндай шаралар әдетте қоғам мүшелерін әлеуметтік іс-шараларға, білім беру лекцияларына және бірлескен тамаққа жинап тұрады. Рамазан айында, ислам күнтізбесінің тоғызыншы айында, Дауди бохралары күн батқаннан таң атқанға дейін міндетті түрде ораза ұстайды. Бохралар күнделікті намазға, әсіресе кешкі намазға жергілікті мешіттерде жиналады және іфтармен бірге оразаларын ашады. Ислам әлемінің қалған бөлігіндегідей, Рамазан да бохралар үшін құлшылықтың айы болып табылады және Ораза айтпен аяқталады. Зил-Хадж әл-Харам айында бохралар қажылыққа шығып, оның соңында Құрбан айтты тойлайды. Шиа дәстүріне сәйкес, Зил-Хадждың 18-інші күні, Мұхаммед Әли ибн Әби Талибті өзінің мұрагері етіп жариялаған күні, бохралар Ғадир айтын тойлайды, ораза ұстайды және арнайы дұғалар оқиды. Мұхаммедтің алғаш рет Дағуасын бастаған күні, Исра және Мирадж түні, Мұхаммедтің туған күні, көрнекті қоғам қайраткерлерінің урсы мүбарак және қазіргі Даи әл-Мутлақтың туған күні сияқты басқа да маңызды оқиғалар кезінде де арнайы дұғалар мен жиналыстар өткізіледі.
Мұхаррам
Хусейн ибн Әли Меккеден Куфаға, қазіргі Ирактың шөлдері арқылы сапарға шыққанда, отбасы мен серіктерімен бірге Кербела жазығында шейіт болды. Бохралар Хусейннің құрбандығы Мұхаммед пайғамбардың болжауымен айтылғанын және оның шейіт болуы Исламның бағытын өзгертуге тағдырланғанын сендіреді. Хусейн ибн Әлидің шейіт болуын еске алу, көбінесе Иоанн Креститель және Иса Мәсіх туралы қасиетті әңгімелермен байланысты, Бохралар үшін жылдың ең маңызды оқиғаларының бірі саналады. Мухаррам айының басында өтетін он маджәлістен тұратын, «Ашхара Мубарака» деп аталатын оқиға, Бохралар үшін береке көзі және рухани тазару құралы болып табылады. Олар үшін Хусейн ибн Әлидің шейіт болуы – адамгершілік, әділдік және шындық құндылықтарының символы. Олар оның зұлымдыққа қарсы тұрғанын, осы жолда өмірін құрбан еткенін батылдық, адалдық және мейірімділік сабақтары ретінде қарастырады. Олардың пікірінше, осы құндылықтар өзіне құрбан ету, төзімділік және дінге берілгендік рухын сіңіреді. «Ашхара Мубарака» кезінде әлемнің түкпір-түкпіріндегі Бохра қауымдары күніне екі рет – таңертең және кешке маджәліс өткізеді, онда Хусейн ибн Әлидің құрбандығы еске түсіріледі, бұл күнделікті дұғалар арасында баяндаманың орталық тақырыбын құрайды. Даи әл-Мутлақ басқаратын маджәлістер кейде жүздеген мың жанкүйерлерді тартады.
Разм-е Сайфи
Дауд Бохралардың шығындарын субсидиялау және некелерін жеңілдету мақсатында Тахер Сайфуддин, 51-ші Даи әл-Мутлақ, 1952 жылы Жаманғарда "Расм-и Сайфи" дәстүрін бастады және кейіннен 1963 жылы оны институционалдық деңгейге жеткізді. "Расм-и Сайфи" – Даи әл-Мутлақ пен оның өкілдерінің қатысуымен бірнеше некелердің бірдей салтанатты түрде қиылатын ерекше шара. Сайфуддиннің ұлы және мұрагері Мұхаммед Бурхануддин Халықаралық "Тайизер әл-Никах" комитетін (ITNC) құрды, ол қазір жыл бойы әртүрлі миқаттарда "Расм-и Сайфи" шарасын ұйымдастырып келеді. Бурхануддиннің ізбасары Муфаддал Сайфуддин осы дәстүрді сақтап, дамытуда.
Қажылық сапарлары
Бохралар Палестина, Израиль, Иордания, Сирия, Мысыр, Сауд Арабиясы, Йемен, Иран, Ирак және Үндістандағы кесенелерге, мешіттерге және басқа да маңызды діни орындарға баруды дәстүрге айналдырған. Көптеген жерлерде қауымдық басқарылатын кешен (мазар) саяхаттап келген бохраларға баспана, бизнес орталықтары, тамақтандыру және түрлі ойын-сауық мүмкіндіктерін ұсынады. Бохра кесенелері әдетте ақ сыртқы қабырғаларымен және күмбездің жоғары жағында алтын түстес әшекеймен көзге түседі. Ішкі жағы әдетте шам жарығымен жарықтандырылады және қабырғаларында Құран аяттары жазылған. Бұл кесенелер өз құрылысы мен салынысы арқылы бірнеше мағынаны білдіреді. Мысалы, Мумбаидегі Раудат Тахера кесенесінің жобасында көптеген күрделі ерекшеліктер қарастырылған. Раудат Тахераның ішкі биіктігі негізден 80 фут жоғары: бұл сан онда жерленген Тахер Сайфуддиннің жасын көрсетеді. Кесененің қасиетті бөлігі 51 × 51 фут көлемде, бұл Сайфуддиннің 51-ші Дай әл-Мутлақ ретіндегі мәртебесін символдайды. Қабырғаларына толық Құран алтынмен жазылған, ал «Бисмилла» сөзі құнды тастармен 113 рет қашалған, сондай-ақ қабырғаның әр жағында күмістен жасалған төрт есік орналасқан. Күмбездің ішкі жағында: «Алла аспан мен жерді бірге ұстап тұр, оны ешкім ұстай алмайды» деген жазу бар.
Қоғамдық орталықтар
Дауат е Хадиях деп аталатын Дай әл Мютлак кеңсесі, жамаат комитеттерінің тараған желісі арқылы тығыз байланысты Дауди Бохра қауымының дүниелік және діни істерін басқарады. Дауат-е-Хадияхтың бас кеңсесі Мумбайдағы Форттегі Бадри-Махалда орналасқан. Бірнеше кіші комитеттер мен трастар тиісті Джамат (сондай-ақ жамаат немесе Анжуман деп те аталады) шеңберінде жергілікті Бохра қауымының түрлі салаларын басқарады. Бохралар тұратын және жұмыс істейтін кез келген жерде құрылған жаматтың мүшелері жүзден он мыңға дейін болуы мүмкін. Даи тағайындаған тұрақты Амиль, берілген жаматтың төрағасы болып табылады. Амиль жаматтың әлеуметтік-діни істерін басқарып, ұйымдастырады. Өз құзырындағы жергілікті мешітте немесе марказда Амиль күнделікті намаздарды басқарып, уағыздар мен дәрістер өткізеді.
Мәсжид
Дауди Бохра мешіті – ғибадат ету және қауымда жиналу орны болғанмен, қауым үшін маңызды әлеуметтік-мәдени орталыққа айналады. Уағыз айту мен дүркіл қағудан бөлек, мешіттер Фатими дәстүрлеріне сәйкес білім беру және арнайы діни сабақтар орталығы болып табылады. Мешіт кешенінде әдетте әкімшілік кеңселермен қатар салтанат залы да орналасқан. Мешіттер ерекше неофатими стилінде салынған, олардың қабырғаларында Алланың есімдері мен Құран аяттары қашалып жазылған. Мешіттер көп қабатты құрылыстар; негізгі дұға залы бірінші қабатта орналасқан, кең жайлылығымен ерлерге арналған, ал әйелдер жоғарғы қабаттарда жиналады. Дұға залының ортасы бос қалдырылған, бұл әйелдерге жоғарыдан діни дұға мен уағыздарды тыңдауға және оларға ілесуге мүмкіндік береді. Сураттағы Мәсжид-э-Моаззам кешені – қауымдағы ең ірі кешендердің бірі. Таяу Шығыстағы алғашқы Дауди Бохра мешіті 1983 жылы Мұхаммед Бурхануддиннің бастамасымен Дубайда ашылды. Кейіннен 2003, 2004 және 2006 жылдары Шаржа, Абу-Даби және Аджман қалаларында да мешіттер ашылды. Таяу Шығыста шамамен 60 000 бохра тұрады, олар алғаш рет 1988 жылы көшіп келді. 1988 жылы Бурхануддин Мичиган штатының Фармингтон-Хиллс қаласындағы Бурхани мешітін, Солтүстік Америкадағы алғашқы Дауди Бохра мешітін ашты, ал бір жыл өткен соң, 1990 жылы Торонтодағы алғашқы канадалық мешіт те ашылды. Бохралар алғаш рет 1650 жылы Шығыс Африкадан Лондонға көшіп келіп, Элинг аймағына қоныстанды. Кейіннен Фулхэмде қоғамдық орталық құрылды. Он жылдар өткен соң, 1996 жылы Бурхануддин Нортхольтте Еуропадағы алғашқы Бохра мешітінің ашылуына қатысты. Оның әйелі Аматулла Аишахеба осы жерге жерленген. 2007 жылдың 8 шілдесінде Парижде Франциядағы алғашқы Бохра мешіті ашылды. Бохралар 1830 жылы Гуджараттан бұрынғы британдық колониясы Цейлонға көшіп келді. Шри-Ланкада шамамен 2500 бохра тұрады, олардың ең үлкен қонысы – астанасы Коломбо. 2000 жылы Бурхануддин Шри-Ланкадағы ең үлкен Дауди Бохра мешіті – Глен Абер Плейс, Коломбодағы Мәсжид әл-Хусаинидің ашылуын өткізді. Бұл мешіт 2008, 2009 және 2019 жылдары Ашара Мубараканың өткізілу орны болды. Мәсжид – қоғамдық орталық пен мектеп бар Бурхани паркі деп аталатын үлкен кешеннің бір бөлігі. Бурхануддин 2001 жылы Хьюстондағы Ашара мерекесін атап өтті, онда бохралар тұрады. Бурхануддиннің ұлы Муфаддал Сайфуддин 2015 жылы Хьюстонның Кати ауданында Солтүстік Америкадағы ең үлкен Бохра мешіт кешені – Мұхаммеди мешітін ашты, сол кезде Батыста өткен ең ірі бохра қауымдастығының шарасы болды. Сол жылы, 2015 жылдың наурыз айында Сайфуддин Калифорниядағы Лос-Анджелес, Сан-Хосе, Бейкерсфилд және Оранж округінде тағы төрт мешіт ашты. 2014 жылы 53-ші Даи әл-Мұтлақ ретіндегі алғашқы ресми әрекеті ретінде Муфаддал Сайфуддин Сана губернаторлығының Харааз аймағындағы Мешіт Мансур әл-Йеменді ашты. Бурхануддин бұл мешітті әйелі Аматулланың естелігіне салған.
, and Ajman were opened in 2003, 2004, and 2006 respectively. The Middle East is home to an estimated 60,000 Bohras who first migrated there in the
In 1988, Burhanuddin inaugurated Burhani Masjid in Farmington Hills, Michigan, the first Dawoodi Bohra mosque in North America, and a year later, in 1990, the first Canadian mosque in Toronto. The Bohras first moved to London in the from East Africa, settling around Ealing. A community center was later set up at Fulham. Decades later, in 1996, Burhanuddin presided over the opening of the first Bohra mosque in Europe in Northolt. Burhanuddin's wife, Amatullah Aaisaheba, is buried within its premises. On 8 July 2007, the first Bohra mosque in France was inaugurated in Paris. The Bohras migrated to the erstwhile British colony of Ceylon from Gujarat c. 1830. An estimated 2,500 Bohras live in Sri Lanka and the capital city of Colombo is their largest settlement. In 2000, Burhanuddin inaugurated Masjid al Hussaini at Glen Aber Place, Colombo, the largest Dawoodi Bohra mosque in Sri Lanka, which was the venue of Ashara Mubaraka in 2008, 2009, and 2019. The masjid is part of a bigger complex called Burhani Park, which has a community centre and a school. Burhanuddin commemorated the 2001 Ashara in Houston, where the Bohras have been since the Burhanuddin's son, Mufaddal Saifuddin, inaugurated Mohammedi Masjid, the largest Bohra mosque complex in North America, at Katy Area, Houston during the 2015 Ashara, which was, at the time, the largest Bohra community event held in the West. The same year, in March 2015, Saifuddin inaugurated four more mosques in California, in Los Angeles, San Jose, Bakersfield, and Orange County. In 2014, as his first official act as the 53rd Da'i al Mutlaq, Mufaddal Saifuddin inaugurated Masjid Mansoor al Yemen in the Haraaz region of Sanaa Governorate. Burhanuddin had built the masjid in memory of Amatullah, his wife.
Марқаз
Бохра қауымы (немесе жамағат) жақын жерде мешіт болмаған жағдайда марказдың төңірегінде бірігеді. Қоғамдық тамақ джамиятхана деп аталатын мәжліс залдарында беріледі, олар көбінесе мешіт кешенінің құрамына кіреді.
FMB қоғамдық асханасы
2012 жылы 52-ші Даи әл-Мутлақ Мұхаммед Бурхануддин II барлық бохра отбасыларына күніне кем дегенде бір рет тамақ жеткізіп, ешкімнің аш қалуын болдырмау үшін Фаиз әл-Маваид әл-Бурхания (FMB) қоғамдық асханаларын құрды. FMB әсіресе әйелдерге пайдалы болды, себебі үй жұмысы азайды, оларға басқа да жемісті қызметтерге уақыт босады. Тамақ күн сайын тиффин контейнерлерінде жеткізіледі және әртүрлі тамақтардан тұратын мәзір ұсынылады. 2021 жылдан бастап FMB қоғамдық асханалары, көбінесе мешіттерге жақын салынған, әлемдегі барлық бохра қауымдастықтарында жұмыс істеп келеді. FMB бохра қауымдастығының азық-түлік қауіпсіздігін едәуір арттырды, сонымен қатар, ірі дағдарыстар кезінде (мысалы, Техастағы су тасқыны немесе COVID-19 пандемиясы) жалпы қоғамды да тамақпен және қажетті жабдықтармен қамтамасыз етті. Бохралар Ниязды – бауырларын тойдыруды парыз деп санайды.
Білім
Ислам дәстүрлеріне сәйкес, бохралар діни және әлемдік білімді бірдей іздейді. Әйелдердің білім алуы ынталандырылады, ал қазіргі заманда қоғамда жоғары білім алу кең таралған. Қоғам басқаратын Madrasah Saifiyah Burhaniyah (MSB) халықаралық біріктірілген мектептер желісі діни пәндермен қатар ғылымдар, гуманитарлық ғылымдар мен өнерді оқытады. 1984 жылы Мұхаммед Бурхануддин Найроби мен Мумбайда алғашқы MSB мектептерін ашты. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Азия мен Африкада 24 MSB мектебі жұмыс істейді, олар IGCSE және ICSE бағдарламаларымен байланысты. Алжамеа тус Сайфиа (Жамеа) – қоғамның негізгі білім беру және мәдени орталығы. Іріктелген студенттер 11 жылға дейін ислам және араб тілдерін жан-жақты оқып, содан кейін Дават е Хадия басқаратын әртүрлі мекемелерді басқаруға дайындалады. Дарс е Сайфи – 1814 жылы Гуджарат штатының Сурат қаласында 43-ші Даи әл-Мутлак Абдеали Сайфуддин құрған ислам теология мектебі. Бір ғасырдан кейін 51-ші Даи әл-Мутлак Тахер Сайфуддин оны жаңартып, университет деңгейіне көтерді. Оның ұлы және ізбасары Мұхаммед Бурхануддин оның қызмет аясын кеңейтіп, тағы үш қалада кампустар ашып, Құран ғылымдарына арналған Махд әл-Захра орталығын құрды. Екінші кампус 1983 жылы Пәкістанның Карачи қаласында, үшінші кампус 2011 жылы Кенияның Найроби қаласында, ал төртіншісі 2013 жылы Үндістанның Мумбаи қаласында ашылды. Жамеа кітапханаларында араб тіліндегі ең көне қолжазбалар сақтаулы. Жамеаның басқа да бөлімдері Құранды дұрыс оқу өнері, араб каллиграфиясы және араб ою-өрнегі салаларында маманданған. Дуа'т Мутлакидің көптеген еңбектері, лекциялары мен уағыздары Жамеа оқу бағдарламасына енгізілген. Дәстүр бойынша, қазіргі Даи әл-Мутлак жыл сайын жылдық емтиханды (әл Имтихан әл Санави) өткізеді. Жоғары сынып студенттері қосымша түрде ауызша емтиханнан (Шафахи Имтихан) өтеді, онда оларды институт ректорлары және кейде Даи әл-Мутлак сұраққа тартады.
Шолу
Бохра қауымдастығындағы әйелдердің мәртебесі 20-шы ғасырдың екінші жартысында маңызды өзгерістерге ұшырады. Джона Бланктың сөзінше, бохра дінін ұстанатын әйелдер Үндістан субконтинентіндегі ең білімді әйелдердің қатарында. АҚШ және Еуропадағы бохра әйелдері кәсіпкер, заңгер, дәрігер, мұғалім және түрлі салалардағы көшбасшылар болып табысқан. 2019 жылдың 7 маусымында Мичиган штатының Детройт қаласындағы бохра қауымдастығы ұйымдастырған Ораза айт мерекесінде АҚШ Конгресінің депутаты Бренда Лоуренс (Демократ, Мичиганның 14-ші сайлау округі) бохраларды "гендерлік теңдік және қоршаған ортаны қорғау сияқты көптеген мәселелерде өз даусын қолданып, үлкен жетістіктерге жеткені үшін" мақтады. Бохра әйелдері Хадиша сияқты тарихи тұлғалар мен қауымдастықтың гендерлік теңдік принциптерінен шабыт алып, діни амалдарымен жұмысын үйлестіреді. Бұрын физикалық бизнесте белсенді болған олар қазір цифрлық кәсіпкерлікке бет бұрып, түрлі тауарларын онлайн платформалар арқылы сатуда. Қауымдық институттардың қолдауымен олар қаржылық көмек, оқыту және виртуалды нарықтарға қол жеткізе алады, бұл цифрлық жобалардың әйелдерді қалай күшейтетінін және діни сенімдерді қалай құрметтейтінін көрсетеді.
Әйелдерді сүндеттеу
Давуди бохралар хатна, хафд немесе хафз деп аталатын амал жасайды. Бохра қауымына үйленуге ниеттенген бохра емес әйелдер де осы амалдан өтуге міндетті. Бохралар арасында осы амалдың қаншалықты тарағаны туралы сенімді зерттеулер жоқ. 1911 жылғы Бомбей халық санағында олардың клиторидектомия жасағандығы туралы мәлімет келтірілген, бірақ оның сенімділігі белгісіз. 1991 жылы «Мануши» журналында жарияланған мақалада бохралар клитор қаптамасын немесе клитор ұшын алып тастайтыны айтылған. Осы амалды қолдайтындар бохралар клитор қаптамасын ғана алып тастайды немесе символдық кесу жасайды және оны әйелдердің сүндеті деп атау керек, FGM емес дейді. 2018 жылы FGM-ге қарсы шығатын WeSpeakOut тобы жүргізген сапалық зерттеуде бохра қыздарының көпшілігі I типті FGM-ге (клитор қаптамасы немесе клитор ұшының алынуы) ұшырайтыны анықталды. Зерттеуге қатысқан гинеколог 20 бохра әйелін қарап, олардың көпшілігінде клитор және клитор қаптамасы кесілгенін анықтады. Дауди бохра әйелдерінің діни бостандыққа қолдау көрсету қауымдастығының мәлімдемесінше, зерттеудің қорытындылары бохра әйелдерінің көпшілігінің пікірін көрсетпейді. 2019 жылдың қазан айында Австралияның Жоғарғы соты бұл шешімді күштен шығарып, Австралия заңдарындағы «басқаша түрде мүгеждеу» деген сөз тіркесі клиторды кесуді немесе жарық сызық салуды қамтиды деп шешті. Нәтижесінде, сот үкімдері күшінде қалды және айыпталушылар кем дегенде 11 айға бас бостандығынан айырылды.
Әлеуметтік жұмыс
Бохралар саяси бейтарап деп есептеледі. Қауымның ұстанымы, сүннетке сәйкес, адам өзі тұратын еліне адал болуы керек. Көшпенді қауым болғандықтан, олар өмір сүретін мәдениет пен қоғамға қатысады, бірақ өздерінің ерекшелігін сақтау үшін консервативті болып қалады. Бохра философиясы мен өмір салты Ихуан әл-Сафаның Аристотельдік және Жаңа Платондық хаттарымен қалыптасқан. Бұл олардың әрбір діннің бір-бірімен байланысты, барлық жаратылыстың ортақ мақсаты бар деген сенімге әкеледі. Нағыз қанағатқа жету – діни және қоғамдық міндеттер арасындағы тепе-теңдікті сақтау, ептілік пен қайырымдылық жасау арқылы қол жеткізіледі.
Экологиялық белсенділік
Бохралар экологиялық белсенділікке қатысуды өздерінің діни парызы деп есептейді.
Бурхани қоры
1991 жылы Мұхаммед Бурхануддин экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, биологиялық түрлердің сақталуын, ресурстарды тиімді пайдалануды, ластануды бақылауды және осыған байланысты басқа да шараларды жүзеге асыру мақсатында Бурхани қорын – қайырымдылық трасты құрды. 2018 жылы Бохра қауымы «Жер чемпионымен» бірлесіп, Үндістандағы мұхиттардан, өзендерден және жағажайлардан пластиктерді тазалауға бағытталған «Толқынды өзгерту» атты науқанды бастады.
Тамақ қалдықтарын жою
ДБҚ қамқорлығымен Дана комитеті азық-түлік ысырабын жоюды мақсат етеді. 2021 жылғы мәліметтер бойынша комитетте 40 елде 6000 ерікті қызмет етеді. Қоғамдық жиындардан кейін еріктілер қалған тағамды жинап, мұқтаж жандарға таратып береді. Азық-түліктің көп пісірілуі немесе жеткіліксіз қатысушылар саны салдарынан ысырапқа салуды болдырмау үшін комитет арнайы веб және мобильді RSVP қосымшаларын пайдаланады. Тамақтанғанға дейін еріктілер қатысушыларға тамақты ысырапқа жібермеудегі мұсылманның міндетін еске салады. Бохра қауымы БҰҰ-ның жыл сайынғы Дүниежүзілік азық-түлік күні шараларына қатысады. 2019 жылдың қыркүйек айында Коломбода 53-ші Даи әл-Мутлақ Мұфаддал Сайфуддиннің қатысуымен Ашара Мубараканы тойлауға жиналған 24 000-нан астам бохра "нөлдік азық-түлік ысырабы саясатын" ұстанды. Дана комитетінің еріктілері порцияларды бақылауға көмектесіп, қалған тағамды мұқтаж жандарға үлестірді. Бұл саясат алғаш рет 2018 жылы Индорда өткен, 150 мыңнан астам адам қатысқан Ашарада қабылданды. 2023 жылдың 6 қарашасында COP28 әлемдік көшбасшылар саммиті алдында Саидна Мұфаддал Сайфуддиннің атынан Шахзада Хусейн Бурхануддин Абу-Дабиде өткен COP28 әлемдік діни көшбасшылар саммитіне қатысып, климаттық дағдарысты шешу үшін мағыналы шаралар қабылдау туралы бірлескен үндеуге қол қойды.
Бенді базары кластерін қайта дамыту
2009 жылы 52-ші Даи әл-Мұтлақ Мохаммед Бурхануддин Сайфи Бурхани өркендету қоры (SBUT) құрды. Оның алғашқы жобасы – Сайфи Бурханиді көтеру жобасы (SBUP) – Оңтүстік Бомбейдегі Бохра халқы көп шоғырланған, тозығы жеткен, дамылмаған және тығыз Бхенди базарын қайта жаңарту болды. Құрылғаннан кейін бір жыл ішінде қоры анықталған жердің 70%-ын сатып алды. 16,5 акр жерде орналасқан 250 ғимарат, 1250 дүкен және 3200 отбасы орнына 13 жаңа ғимарат, жақсырақ инфрақұрылым, ашық кеңістіктер мен белгіленген коммерциялық аймақтар салынады. Көшірілген тұрғындар жаңа пәтерлеріне қосымша төлемсіз ие болады. Жоба 9 кластерге бөлініп, 2025 жылы аяқталуы күтілуде. Жобаның 80%-ын құрайтын 9 кластердің 7-сі қолданыстағы тұрғындар мен мемлекеттік тұрғын үй басқармасы MHADA үшін резервтелген. SBUP-тың ауқымы бойынша, Үндістандағы ең ірі "кластерлік қайта дамыту" жобасы, құны шамамен 550 миллион доллар (4000 крор рупий), логистикалық және реттеу мәселелеріне байланысты бірнеше кешігулерге тап болды. 2010 жылдан бастап қоры Мазагаонға жақын жерде уақытша үйлер салуды бастады. 2012 жылы қоры тұрғындарды көшіріп, сатып алынған ғимараттарды бұзды. Сион, Годапдео және Севриде тағы да көп уақытша үйлер салынды. 2016 жылдың басында Муфаддал Сайфуддин I және III кластерлердің негізін қалады. 2020 жылы 600 тұрғын мен 128 дүкен иесі аяқталған Аль Саадах егіз мұнараларына көшіп, жобаның бірінші кезеңі аяқталғанын қабылдады.