Еуропалық кірпік шошқасы: Сипаттамасы және өмір салты
European hedgehog
Еуропалық кірпік шошқасы (Erinaceus europaeus) – Еуропаға тән, бақтарда кездесетін, зиянды жәндіктерді жейтін, құрлықта кең таралған түр. Қазақстанда да кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кішкентай тікенді сүтқоректілер түрі
Species of small spiny mammal
Еуропалық есек (Erinaceus europaeus), сондай-ақ Батыс Еуропалық есек немесе жалпы есек деп те аталады, Иберия мен Италиядан солтүстікке Скандинавияға және батысқа Британ аралдарына дейін Еуропаға тән есек түрі. Бұл кеңінен таралған және көптеген жерлерде кездесетін түр, ол әртүрлі ортада тіршілік ете алады. Бұл жақсы танымал түр, Еуропалық бақшаларда оның сүйкімді сыртқы түрі мен бақшадағы зиянкестерді жеуге бейімділігі үшін сүйікті. Қазіргі уақытта оның ареалының көп бөлігінде популяциясы тұрақты болғанымен, Ұлыбританияда оның саны күрт азайып, жергілікті түрлердің жойылу қаупі бар деп есептеледі. Туған жерінен тыс, бұл түр 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Жаңа Зеландияға әкелінді.
The European hedgehog (Erinaceus europaeus), also known as the West European hedgehog or common hedgehog, is a hedgehog species native to Europe from Iberia and Italy northwards into Scandinavia and westwards into the British Isles. It is a generally common and widely distributed species that can survive across a wide range of habitat types. It is a well known species, and a favourite in European gardens, both for its endearing appearance and its preference for eating a range of garden pests. While populations are currently stable across much of its range, it is declining severely in Great Britain meaning that it is considered to be at risk of local extinction. Outside its native range, the species was introduced to New Zealand during the late nineteenth and early twentieth centuries.
Сипаттама
Еуропалық кірпі дене құрылымы жайылған, ал аяқ-қол белдеулері арнайыланбаған. Оның денесі көбінесе қоңыр түсті болып көрінеді, және денесінің көп бөлігі 6000-ға дейін қоңыр және ақ тікендермен жабылған. Басы мен денесінің ұзындығы ~ бала кезінде, ал ірі ересектерде ~ немесе одан да көпке жетеді. Онда өте қысқа, дерлік қазiргi кездегі құйрық бар. Салмағы бала кезінде шамамен ~ болса, ересек кезінде > дейін артады. Тіркелген ең жоғары салмақ - , бірақ кейбір жабайы түрлер тіпті күзде де ~ аспайды. Еркектердің салмағы әйелдерге қарағанда сәл ауыр, бірақ дене салмағындағы жыныстық айырмашылықтар маусымдық үлкен өзгерістермен салыстырғанда аз.
The European hedgehog has a generalised body structure with unspecialised limb girdles. It appears brownish with most of its body covered by up to 6000 brown and white spines. The length of head and body is ~ at weaning, increasing to or more in large adults. It has an extremely short tail as an almost vestigial feature, typically Weight increases from around at weaning to > in adulthood. The maximum recorded weight is , though few wild specimens exceed even in autumn. Males tend to be slightly larger than females, but sex differences in body weight are overshadowed by enormous seasonal variation.
Түстің өзгеруі
Кейде леуцистикалық немесе "сары" есекқұйрықтар кездеседі. Мұндай жекелеген есекқұйрықтарда сирек кездесетін екі рецессивті геннің болуына байланысты, олардың қара көздері мен қаймақты түсті тікендері пайда болады; алайда, олар қатаң айтқанда альбинос емес. Олар өте сирек кездеседі, бірақ Солтүстік Роналдсей және Алдерни аралында халықтың шамамен 25% сары түсті деп есептеледі. Есекқұйрықтың нағыз альбинос түрлері сирек кездеседі.
Leucistic or "blonde" hedgehogs occasionally occur. Such specimens are believed to have a pair of rare recessive genes, giving rise to their black eyes and creamy coloured spines; however, they are not strictly speaking albino. They are extremely rare, except on North Ronaldsay and the Channel Island of Alderney where around 25% of the population is thought to be blonde. True albino morphs of the hedgehog occur infrequently.
Диета
Еуропалық тұяққұйрық - жәндік жегіш. Оның рационының көп бөлігін жер құрттары құрайды, сондай-ақ бұқақтар мен слизняктар, қоңыздар, құмырсқалар, аралар мен шершеңдер, құлаққаптар, тарақандар, шыңғырлауықтар мен шегірткелер, көбелектер мен түнгі көбелектер, құрттар және басқа да жәндік дернәсілдері жатады. Жерде ұялайтын құстардың жұмыртқалары да желінеді, ал өлекселер ізделіп жеуге болады. Тұяққұйрықтар кесірткелерді, жыландарды, бақаларды және ұсақ кеміргіштерді де жеуі мүмкін.
The European hedgehog is an insectivore. Its diet consists largely of earthworms, as well as snails and slugs, beetles, ants, bees and wasps, earwigs, cockroaches, crickets and grasshoppers, butterflies and moths, and caterpillars and other insect larvae. Eggs of ground nesting birds are also taken, and carcasses may be foraged on. Hedgehogs may also eat lizards, snakes, frogs, and small rodents.
Өсіру
Ұйқыдан оянғаннан кейін көбейту маусымы басталады. Жүктілік мамыр және шілде айларында ең жоғары деңгейге жетеді, бірақ қыркүйек айында да тіркелген жағдайлар бар. Жүктілік мерзімі 31-ден 35 күнге дейін. Аналық өзі ғана балаларды тәрбиелейді, әдетте бала саны 4-тен 6-ға дейін болады, бірақ 2-ден 10-ға дейін де жетеді. Зерттеулер көрсеткендей, солтүстік аймақтарда бала саны көбейюі мүмкін. Балалар соқыр және кішкентай тікендермен жабылған күйі туады. 36 сағат өткен соң, екінші, сыртқы тікенді қабаты өсе бастайды. 11 күнге келгенде, олар шарға айнала алады. Емшектен айыру шамамен алты апталық жаста жүзеге асырылады.
The breeding season commences after hibernation. Pregnancies peak between May and July, though they have been recorded as late as September. Gestation is 31 to 35 days. The female alone raises the litter which typically numbers between four and six, though can range from two to ten. Studies have indicated that litter size may increase in more northern climes. The young are born blind with a covering of small spines. By the time they are 36 hours old, the second, outer coat of spines begins to sprout. By 11 days they can roll into a ball. Weaning occurs at around six weeks of age.
Ұзақ өмір сүру және өлім-жітім
Еуропалық есекшілер он жылдан астам өмір сүре алады, бірақ орташа өмір сүру ұзақтығы үш жылды құрайды. Аштықтан өлімнің ең көп кездесетін себебі, әдетте қыстау кезінде болады. Егер қорқыныш сезсе, өзін қорғау үшін шарға оралады. Көптеген жыртқыштар оның тікендерінен қорқып, жақындамайды, бірақ ол жыртқыштардың олжасы болуы мүмкін. Қызыл түлкілердің (Vulpes vulpes), еуропалық барс (Meles meles) және қарағай мартендерінің (Martes martes) асқазан ішектерінде есекшілердің қалдықтары табылған. Бұл қалдықтардың көп бөлігі жол апатынан өлген есекшілердің денелері болуы мүмкін. Дегенмен, барс көп кездесетін аймақтарда есекшілер сирек кездеседі. Еуразиялық сұңқар (Bubo bubo) және алтын сұңқар (Aquila chrysaetos) – бұл түрдің жалғыз тұрақты құс-жыртқыштары, және олар оны жем ретінде артық көреді. Сұңқар есекшіні бетінен ұстағаннан кейін, оның тікенекті терісін тырнақтарымен сыпырып алады, содан кейін жейді. Сұңқардың қоныс жасайтын жерлерінде және ұяларының маңында есекшілердің көптеген арқалары табылады. Испанияда еуропалық қоянның (Oryctolagus cuniculus) санының, қоян геморрагиялық ауруына байланысты азаюы, еуропалық есекшіні сұңқарлар үшін ең бағалы жемге айналдырды. Басқа жерлерде сұңқарлар көбінесе осы есекшіні басқа жемдерге қарағанда артық көреді, себебі есекшілер сұңқардың жем қалдықтарының саны бойынша 23%-ын, ал биомассасы бойынша 30,7%-ын құрайды. Швецияның Готланд аралында алтын сұңқар, жергілікті сүтқоректілердің аздығына байланысты, басқа жемдерге қарағанда есекшілерді көптеп жейді, бірақ еуропалық қоянның әкелінуі сұңқардың жем таңдауын өзгертті.
European hedgehogs may live to more than ten years of age, although the average life expectancy is three years. Starvation is the most common cause of death, usually occurring during hibernation. If alarmed, the animal will roll into a ball to protect itself. Many potential predators are repelled by its spines, but predation does occur. Remains of hedgehogs have been found in the stomachs of red foxes (Vulpes vulpes), European badgers (Meles meles) and pine martens (Martes martes). A large portion of these may be from hedgehog carcasses, especially roadkill. However, hedgehogs tend to be absent from areas where badgers are numerous. Eurasian eagle owls (Bubo bubo) and golden eagles (Aquila chrysaetos) are the only regular avian predators of this species and may even prefer them as prey. The owl, after grabbing the hedgehog by its face, tends to skin the mammal's prickly back with its talons before consumption, resulting in several hedgehog backs being found around eagle owl roosts and nests. In Spain, reduction of European rabbit (Oryctolagus cuniculus) numbers due to rabbit haemorrhagic disease has made the European hedgehog one of the top preferred prey species for eagle owls. Elsewhere, eagle owls often prefer these hedgehogs to any other prey species, as the hedgehog can comprise up to 23% by number and 30.7% by biomass of eagle owl prey remains. On the Swedish island of Gotland the golden eagle may take larger numbers of hedgehogs than any other prey due to an otherwise low diversity of native land mammals, although the introduction of European rabbits has shifted the eagle's prey preferences there.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Еуропалық тұяқ егісі Еуропаға (оның ішінде Еуропалық Ресейге) тән, оның әлемдік таралуы Британ аралдары мен Иберия түбегінен шығысқа қарай Батыс Еуропаның көп бөлігі арқылы, сондай-ақ Оңтүстік Фенноскандия мен Солтүстік Балтикадан Солтүстік-Батыс Ресейге дейін созылады. Ол Жерорта теңізі аралдарында (Корсика, Сардиния, Эльба, Сицилия), Францияның Атлантикадағы көптеген аралдарында, сондай-ақ Британ аралдарында (автохтонды және енгізілген) кездеседі. Жаңа Зеландияда бұл инвазивті экзотикалық түр, ал Ирландия мен ол кездесетін көптеген кіші аралдарға да әкелінген болуы мүмкін. Колонистер 1860-1890 жылдар аралығында Англия мен Шотландиядан Жаңа Зеландияға желкенді кемелермен тұяқ егісін алып келді, негізінен ауыл шаруашылығы зиянкестерімен күресу үшін биологиялық бақылау ретінде немесе үй жануары ретінде. Саяхаттың ұзақтығы шамамен 50–100 күн болғандықтан, көптеген тұяқ егісі тірі қалмады.
The European hedgehog is native to Europe (including European Russia), with a global distribution extending from the British Isles and the Iberian Peninsula eastwards through much of western to central Europe, and from southern Fennoscandia and the northern Baltic to north west Russia. It is present also on Mediterranean islands (Corsica, Sardinia, Elba, Sicily), on most of the French Atlantic islands as well as on British Islands (autochthonous and introduced). It is an invasive exotic species in New Zealand and has probably been introduced to Ireland and many of the smaller islands where it occurs. Colonists took hedgehogs from England and Scotland to New Zealand on sailing ships from the 1860s to the 1890s mainly as a biological control against agricultural pests or as a pet. Few survived the ca 50–100 days voyage,
Еуропалық тұяқ егісі өте кең аумақта, жартылай табиғи және адамның әрекетінен күшті өзгерген орталарда кездеседі. Оның ареалы орманды жерлерді, жайылымдарды (шалғындар мен мал жайылымдары), егістік жерлерді, жеміс бақтары мен жүзімдіктерді, сондай-ақ адам қоныстарының әртүрлі орталарын қамтиды. Ол 400–600 метр биіктікке дейінгі төмендіктер мен төбелерді ұнатады, бірақ кейде Альп таулары мен Пиреней сияқты жерлерде 1500–2000 метрге дейін биіктікте де кездеседі. Егістік алқаптарынан тыс, тұяқ егісі орманның шеткі аймақтарын, әсіресе эктоналды шөптесін және бұталы өсімдіктерді ұнатады. Қылқан жапырақты орманды, батпақты және құрғақ далалы жерлерде олардың саны аз болады, себебі қысқы ұялар (немесе гибернакулалар) құру үшін қолайлы орын мен материал жетіспейді, ал олардың құрылысының нақты талаптары бар. Дания мен Польшада еуропалық тұяқ егісі заңмен қорғалады. Оларды ұстау немесе жарақат ету заңсыз, бірақ ауру тұяқ егісін емдеуге рұқсат етіледі. Ол Еуропаның жабайы табиғат пен табиғи ортаны қорғау жөніндегі Берн конвенциясына қол қойған барлық еуропалық елдерде қорғалады. 2006 жылдың маусым айында Broad Institute мекемесі сүтқоректілер геномы жобасының аясында Erinaceus europaeus геномының төмен қамтылған жиынтығын жариялады.
The European hedgehog is found across a wide range of habitat types, encompassing both semi natural vegetation types and those areas that have been heavily modified by man. The range includes woodland, grasslands such as meadows and pasture, arable land, orchards and vineyards as well as within the matrix of habitat types found in human settlements. It prefers lowlands and hills up to 400–600m, but is also locally present on mountains, exceptionally up to an altitude of 1500–2000m (e. g. Alps and Pyrenees). Outside cultivated land it prefers marginal zones of forests, particularly ecotonal grass and scrub vegetation. They are generally scarce in areas of coniferous woodland, marshes and moorland, probably because of a lack of suitable sites and materials for the construction of winter nests (or hibernacula), which have specific requirements. In Denmark and Poland, the European hedgehog is protected by law. It is illegal to capture or hurt them, but rehabilitation of unhealthy hedgehogs is accepted. It is protected in all European countries which have signed the Berne Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats. A low coverage assembly of the genome of Erinaceus europaeus was released by the Broad Institute in June 2006 as part of the Mammalian Genome Project.
Халық саны
Бартонның 36,5 миллиондық бағалауы 2,5 жануар/га (бір гектарға бір) тығыздықтан экстраполяциялауға негізделген, бірақ бұл шектеулі деректерге сүйенгендіктен, шамадан тыс бағалау болуы мүмкін. Ұлыбританиядағы (Англияда 1 100 000, Шотландияда 310 000, Уэльсте 140 000) 1 550 000-ның жақындағы бағалауы сенімдірек, бірақ ол әртүрлі орталардағы едік тығыздығының бағалаулары туралы өте шектеулі ақпаратқа негізделгендіктен, әлі де жоғары дәрежеде белгісіздік сақтайды. Қазіргі уақытта Ұлыбританияда 1 миллионнан кем едік болуы мүмкін деп есептеледі. Ұлыбританияда барс едіктердің басты жоратылы және олар кейбір тағамдар үшін де бәсекелеседі. Барс санының заңдық қорғаудың күшеюіне байланысты соңғы жылдары едәуір өскені, ал барстардың жоратуының күшеюі Англияда едіктер санының азаюына себеп болуы мүмкін.
An estimate of 36.5 million by Burton was based on extrapolating up from a density of 2.5 animals/ha (one per acre), but this was based on limited data and is probably an overestimate. A more recent estimate of 1,550,000 in Great Britain (England 1,100,000, Scotland 310,000, Wales 140,000) is more reliable, but still has a high degree of uncertainty as it is based on very limited information about hedgehog density estimates for different habitat types. it is now thought likely that there are fewer than a million hedgehogs in Great Britain. In the UK badgers are the main predator of hedgehogs, and also compete for some of the same foods. Badger numbers have increased substantially in recent years due to increased legal protection, and increased predation by badgers may well be a major cause of declining hedgehog numbers in England.
Халықтың жағдайы
2007 жылы есек Ұлыбританияда биологиялық әртүрлілік сақтау жөніндегі іс-қимыл жоспарының "басым" түрі деп жарияланды, бұл негізінен, "Жолдағы сүтқоректілер" сияқты ұлттық зерттеулерде (People's Trust for Endangered Species (PTES) жүргізген) 2001 жылдан 2004 жылға дейін жол апаттарының саны жыл сайын шамамен 7%-ға төмендегенін көрсеткен жағымсыз тенденцияларға жауап ретінде жасалды. Ұлттық аң аулау деректері 1960 мен 1980 жылдар аралығындағы тұрақты төмендеуді көрсетеді. 2005 және 2006 жылдардағы сауалнамалар да осы төмендеуді растады, PTES-тің Hogwatch зерттеуіне қатысқан 20 000-ға жуық қатысушының шамамен жартысы бес жыл бұрынғыдан есектердің саны азайғанын байқады. Ұлыбританиядағы есек популяциясының тенденциясын бағалау үшін қолда бар зерттеу деректерін British Trust for Ornithology (BTO) PTES және British Hedgehog Preservation Society (BHPS) тапсырысымен зерттеді. Бұл есепте де популяциядағы өзгерістерді анықтау үшін қажетті деректерді жинау мақсатында ұзақ мерзімді мониторингтің маңыздылығы атап өтілді. Қазіргі уақытта британдық есек популяциясының жағдайы туралы ақпаратты жинауға ең маңызды мониторинг бағдарламалары PTES-тің "Жолдағы сүтқоректілер" және "Сүтқоректілермен бірге өмір" зерттеулері, сондай-ақ BTO-ның Breeding Bird Survey және Garden BirdWatch зерттеулері болып табылады. Осы зерттеулердің соңғы шолуы 2000 жылдан бері ауылдық аймақтардағы есектердің саны кем дегенде жартысына, ал қалалық аймақтардағы есектердің саны үштен бір бөлігіне дейін азайғанын көрсетті.
In 2007 the hedgehog was classified a Biodiversity Action Plan "priority" species in Britain, largely in response to negative trends identified in national surveys such as Mammals on Roads survey, run by People's Trust for Endangered Species (PTES), that found an annual decline in counts of road casualties of around 7% from 2001 to 2004. Historic data from the National Gamebag Census suggest a steady decline between 1960 and 1980. Evidence from a questionnaire in 2005 and 2006 also supported an ongoing decline, with almost half of ~20,000 participants in PTES' Hogwatch survey reporting the impression that there were fewer hedgehogs than there were five years earlier. A review of the available survey data for the population trend of the hedgehog in Britain was undertaken by the British Trust for Ornithology (BTO) in a report commissioned by PTES and the British Hedgehog Preservation Society (BHPS). The report also highlighted the importance of long term monitoring to provide datasets with sufficient power to allow the changes to the population to be identified. Currently, the most important monitoring programmes involved in collecting information about the status of the British hedgehog population are PTES’ Mammals on Roads and Living with Mammals surveys, and the BTO Breeding Bird Survey and Garden BirdWatch survey. A recent review of these surveys now suggests that rural populations have declined by at least a half and urban populations by up to a third since 2000.
Жәндіктер мәртебесі
Бұл түр өзінің туған жерінен тыс аймақтарға тарағанда, қауіпті зиянкес болып табылады. Мұндай аймақтардың бірі – Шотландияның Батыс аралдары, онда әкелінген едіктер жерде ұялайтын, мысалы, қарапайым снайп, дунлин, қарапайым қызыл шаян және солтүстік лапвинг сияқты құстардың жұмыртқаларын жейді. Ол сондай-ақ Жаңа Зеландияда зиянкес саналады, онда түрлі жергілікті жануарларға – жәндіктерге, құрттарға, кесірткелерге және жерде ұялайтын құстарға, әсіресе жағалау құстарына шабуыл жасайды. Көптеген басқа әкелінген жануарлар сияқты, оның да табиғи жоратындары жоқ. Шотландияның Сыртқы Гебрид аралдарындағы Солтүстік Уист және Бенбекула аралдарындағы құс колонияларынан едіктерді жоюға жасалған әрекеттер халықаралық наразылық тудырды. 2003 жылы 690 едік өлтірілгеннен кейін жою жұмыстары басталды. Жануарларды қорғау ұйымдары едіктерді құтқаруға тырысты. 2007 жылы едіктерді өлтіруге тыйым салатын заңдық шектеулер енгізілді. 2008 жылы едіктерді өлтіруден бас тартылып, оларды ұстап алып, материкте босатуға көшті.
This species has become a serious pest in areas where it has been introduced outside of its native range. One such location is the Western Isles of Scotland, where introduced hedgehogs eat the eggs of ground nesting waders such as common snipe, dunlin, common redshank and northern lapwing. It is also considered a pest in New Zealand where it preys upon various native fauna, including insects, snails, lizards and ground nesting birds, particularly shore birds. As with many introduced animals, it lacks natural predators. Attempts to eliminate hedgehogs from bird colonies on the Scottish islands of North Uist and Benbecula in the Outer Hebrides were met with international outrage. Eradication began in 2003 with 690 hedgehogs being killed. Animal welfare groups attempted rescues to save the hedgehogs. By 2007, legal injunctions against the killing of hedgehogs were put in place. In 2008, the elimination process was changed from killing the hedgehogs to trapping them and releasing them on the mainland.
Танымал мәдениетте
1950 жылдардың басынан 1980 жылдарға дейін көптеген елдерде кірпікші өздігінен қорғанышқа келгенде тікендейтін бейбіт жануарды бейнелегендіктен, НАТО-ның ресми емес символы ретінде қарастырылды.
From the early 1950s until the 1980s, the hedgehog was sometimes seen as an unofficial symbol of NATO in numerous countries, as it represented a peaceful animal that bristles in defence.