Кіріспе
Бикини атоллындағы ядролық сынақтан сүңгіген супер-дредноут
Нагато (長門), Нагато провинциясының атымен аталған, Жапон империясының әскери-теңіз флоты (IJN) үшін салынған супер-дредноут соғыс кемесі болды. 1920 жылы өз класының жетекші кемесі ретінде аяқталды, 1923 жылы Ұлы Канто жер сілкінісінен аман қалғандарға жабдықтар тасымалдады. Кеме 1934–1936 жылдары бронясы мен машиналарын жақсартып, пагода мачта стилінде қайта салынған суперқұрылымымен жаңартылды. Нагато 1937 жылы Екінші Қытай-Жапон соғысына қысқа уақыт қатысып, Перл-Харборға шабуыл кезінде адмирал Исороку Ямамотоның флагманы болды. Ол шабуылдаушы кемелердің шығуын қамтамасыз етті және шабуылға қатыспады. 1942 жылғы маусымда Мидуэй шайқасына қатысқаннан басқа, ол ұрысқа қатыспады, кеме Тынық мұхиты соғысының алғашқы екі жылын отандық суларда жаттығумен өткізді. 1943 жылдың ортасында ол Труктің аймағына ауыстырылды, бірақ 1944 жылдың ортасында Филиппин теңізіндегі шайқасқа дейін ешқандай ұрыс көрмеді, сол кезде ол американдық ұшақтардың шабуылына ұшырады. Нагато қазан айында Лейте шығанағындағы шайқасқа дейін жау кемелеріне қарсы негізгі қаруларын атқан жоқ. Шайқаста ол жеңіл зақымданып, келесі айда Жапонияға оралды. Осы кезде IJN отыны таусылып, оны толық жөндеуден бас тартуға шешім қабылдады. Нагато әуе шабуылына қарсы платформаға айналдырылып, жағалау қорғау міндеттеріне бекітілді. 1945 жылдың шілдесінде IJN-нің соңғы қалған капиталдық кемелерін жою мақсатындағы американдық науқанның бір бөлігі ретінде оған шабуыл жасалды, бірақ ол аздап зақымданып, Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалған жалғыз жапондық соғыс кемесі болды. 1946 жылдың ортасында кеме "Крестовый перелом" операциясы кезінде ядролық қару сынақтарының нысанасы болды. Ол алғашқы сынақтан аз зақымданған күйде аман қалды, бірақ екінші сынақтан кейін батып кетті.
Сипаттама
Нагатоның ұзындығы перпендикулярлар арасында және жалпы ұзындығы болды. Кеменің ені болса, суға батып тұру тереңдігі құрады. Кеме стандартты жүктемеде шамамен тонна, ал толық жүктемеде тонна салмақ тартты. Оның экипажы құрамында салынған кезде 1333 офицер мен қатардағы сарбаз болды, ал 1935 жылы – 1368 адамды құрады. 1944 жылы экипаж шамамен 1734 адамнан тұрды. 1930 жылы Нагатоның мұрты, басымен келе жатқан толқындардан шашыраған судың мөлшерін азайту үшін қайта жаңартылды. Бұл оның жалпы ұзындығын ұлғайтты. 1934–1936 жылдар аралығындағы реконструкция кезінде кеменің корпусы жылдамдығын арттыру үшін ұзартылды, ал алдыңғы суперструктурасы пагода тәрізді мачтаға айналдырылды. Су астынан қорғанысын жақсарту және қосымша броня мен жабдықтың салмағын өтеу үшін торпедалық бөлімдер қосылды. Бұл өзгерістер оның жалпы ұзындығын, енін және суға батып тұру тереңдігін арттырды. Оның суыру қабілеті терең жүктемеде артты. 1944 жылдың қараша айында Нагатоның басты мачтасы мен түтіні, оның зениттік пулеметтерінің тиімді ату бұрыштарын жақсарту үшін алынып тасталды. Сонымен қатар, турбиналары жеңіл, заманауи үлгілермен ауыстырылды. Жаңадан қосылған торпедалық бөлімдердің түбіне қосымша отын құйылды, бұл оның сыйымдылығын арттырып, 16 түйінде шамамен теңіздік қашықтығын ұлғайтты. Кеменің 20 50 калибрлі 14 сантиметрлік қарулары корпустың жоғарғы жағында және суперструктурада орналасқан. Қолмен басқарылатын қарулардың ең жоғары ату қашықтығы болды және минутына 6-дан 10 оқ атуға қабілетті болды. Ұшаққа қарсы қорғаныс 4 40 калибрлі 3-ші жылдық типті 3 дюймдік зениттік пулеметтермен қамтамасыз етілді. Бұл пулеметтердің ең жоғары көтерілу бұрышы +80 градусқа дейін жететін, ал тиімді биіктігі құрады. Олардың максималды ату жылдамдығы минутына 200 оқ болды. 1934–1936 жылдар аралығында кеме қайта құрылғанда, қалған торпедалық түтіктер мен екі алдыңғы 14 см (5 1/2 дюйм) пулеметтер корпустан алынып тасталды. Қалған 14 см пулеметтерінің көтерілу бұрышы +35 градусқа дейін арттырылды, бұл олардың қашықтығын ұлғайтты. Белгісіз саны лицензиялық Hotchkiss M1929 пулеметтері жұптық орналасуда қосылды. Бұл пулеметтердің ең жоғары ату қашықтығы болды, бірақ ұшаққа қарсы тиімді қашықтығы құрады. Ату жылдамдығы минутына 425-тен 475 оққа дейін реттелетін, бірақ 30 оқтық дүрылдарды ауыстыру қажеттілігі тиімді жылдамдықты минутына 250 оққа дейін төмендетті. Қанағаттандырмас екі фунттық пулеметтер 1939 жылы лицензиялық Type 96 Hotchkiss Type 96 жеңіл зениттік пулеметтерімен ауыстырылды, олар жұптық және жеке орналасуда болды. Бұл 25 мм пулеметтердің тиімді қашықтығы болды, ал 85 градус көтерілу бұрышында тиімді биіктігі құрады. Жиі 15 оқтық дүрылдарды ауыстыру қажет болғандықтан, максималды тиімді ату жылдамдығы минутына 110-120 оқтан аспады. Оның 14 см пулеметтері алынып тасталды, өйткені ол сол кезде әуеге қарсы батарея болып саналды. Мұнаралардың беткі жағы 305 мм, бүйірлері және шатыры бронямен қоршалған. Нагатоны қайта құру кезінде орнатылған 41 см жаңа мұнаралар түпнұсқаларынан гөрі ауыр броняланған. Беткі броня 38 мм-ге дейін, ал жоғарғы бронялық палуба 38 мм-ге дейін арттырылды. 1941 жылдың басында, соғысқа дайындық ретінде,
The ship's secondary armament of twenty 50 caliber 14 centimeter guns was mounted in casemates on the upper sides of the hull and in the superstructure. The manually operated guns had a maximum range of and fired at a rate of six to 10 rounds per minute. Anti aircraft defense was provided by four 40 caliber 3rd Year Type three inch These guns had a maximum elevation of +80 degrees which gave them a ceiling of They had a maximum rate of fire of 200 rounds per minute. When the ship was reconstructed in 1934–1936, the remaining torpedo tubes and the two forward 14 cm (5 1/2 inch) guns were removed from the hull. The remaining 14 cm guns had their elevation increased to +35 degrees which increased their range to An unknown number of license built Hotchkiss M1929 machine gun in twin mounts were added. The maximum range of these guns was , but the effective range against aircraft was The cyclic rate was adjustable between 425 and 475 rounds per minute, but the need to change 30 round magazines reduced the effective rate to 250 rounds per minute. The unsatisfactory two pounders were replaced in 1939 by twenty license built Type 96 Hotchkiss Type 96 light AA guns in a mixture of twin gun and single mounts. These 25 mm guns had an effective range of , and an effective ceiling of at an elevation of 85 degrees. The maximum effective rate of fire was only between 110 and 120 rounds per minute because of the frequent need to change the fifteen round magazines. and her 14 cm guns were removed as she was by then a floating anti aircraft battery. The turrets were protected with an armor thickness of 305 mm on the face, on the sides, and on the roof. The new 41 cm turrets installed during Nagatos reconstruction were more heavily armored than the original ones. Face armor was increased to , the sides to , and the roof to The armor over the machinery and magazines was increased by 38 mm on the upper deck and on the upper armored deck. In early 1941, as a preparation for war,
Өртке қарсы басқару және сенсорлар
1920 жылы кеме аяқталғаннан кейін, алдыңғы құрылысында қашықтық өлшегіш орнатылды. 1921 жылғы мамыр айында және 1923 жылғы мамыр айында әуе шабуылына қарсы қашықтық өлшегіштер қосылды. Екінші және үшінші мұнаралардағы қашықтық өлшегіштер 1932–1933 жылдары 10 метрлік өлшем бірліктерімен ауыстырылды. «Нагато» кемесі бастапқыда Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде алынған «Викерс» жабдықтарының негізінде жасалған 13-типті отты басқару жүйесімен жабдықталған, бірақ ол шамамен 1925 жылы жақсартылған 14-типті жүйемен ауыстырылды. Бұл жүйе негізгі және қосалқы қаруларды басқарды; 1932 жылы 31-типті өртке қарсы басқару директоры енгізілгенге дейін әуе шабуылына қарсы отқа ешқандай дайындық жасалмаған еді. 1935 жылы кемеде сынақтан өткен 14-типті отты басқару жүйесі кейіннен 34-тип ретінде қолдануға бекітілді. 1937 жылы 127 мм зениттік қаруларды басқаруға арналған 94-типті жаңа әуе шабуылына қарсы директор енгізілді, бірақ «Нагато» кемесінің оны қашан алғаны белгісіз. 96-типті зениттік қарулар 1937 жылы енгізілген 95-типті директормен басқарылды. 1943 жылғы мамыр айында кеме құрғақ докта тұрғанда, пагода мачтасының жоғарғы жағындағы 10 метрлік қашықтық өлшегіштің үстіне 21-типті әуе іздеу радарі орнатылды. 1944 жылғы 27 маусымда пагода мачтасына екі 22-типті беттік іздеу радарі және бас мачтасына екі 13-типті ерте ескерту радарі орнатылды. 1925 жылғы 2 тамызда 2-ші мұнарадағы платформадан ұшақтар ұшып өтті. «Йокосука Ро го Ко гата» және «Хайнкель HD 25» гидроұшақтары келесі жылдың басында алынып тасталғанға дейін сынақтан өтті. 1933 жылдың ортасында кеменің сол жағына екі-үш гидроұшақпен жұмыс істеуге арналған жиналмалы кран орнатылды, бірақ ангар болған жоқ. Кемеде 1938 жылға дейін «Накадзима E4N2» бипландары пайдаланылды, содан кейін олар «Накадзима E8N2» бипландарымен ауыстырылды. 1938 жылғы қарашада ауыр ұшақтарды қолдану үшін, мысалы, 1939–1940 жылдары қосылған «Каваниси E7K» сияқты, қуатты катапульта орнатылды. 1943 жылғы 11 ақпанда «Мицубиси F1M» бипландары «E8N» бипландарын алмастырды.
Құрылыс және мансап
Нагато провинциясының атымен аталған «Нагато» 1916 жылғы 12 мамырда тапсырыс берілді және 1917 жылғы 28 тамызда Кюре әскери-теңіз арсеналында өз класының жетекші кемесі ретінде салынды. 1919 жылғы 9 қарашада адмирал Като Томосабуромен суға түсірілді, 1920 жылғы 15 қарашада құрастырылып аяқталды және 10 күннен кейін капитан Нобутаро Иида басқаруымен тапсырылды. «Нагато» 1-ші линкор дивизиясына тағайындалды және контр-адмирал Сожиро Точинайдың флагманы болды. 1921 жылғы 13 ақпанда кемені тәж мұрагері Хирохито тексерді. Капитан Канари Кабаяма 1921 жылғы 1 желтоқсанда Иидадан босатылды. 1922 жылғы 18 ақпанда кемеде маршал Жозеф Жоффр, ал 12 сәуірде принстің Жапонияға сапары барысында Уэльс принці Эдвард және оның көмекшісі лейтенант Луис Маунтбеттен болды. Сондай-ақ, «Нагато» оқ-дәрілік жаттығу кемесіне айналды. 1925 жылдың тамызында «Нагато» бортында ұшу және қону сынақтары жүргізілді. 1 желтоқсанда адмирал Кейсуке Окаданың туын көтеріп, Біріккен флоттың флагманы болып қайта тағайындалды. Капитан Киёши Хасегава 1926 жылғы 1 желтоқсанда кеме басқаруын өз қолына алды. «Нагато» 1931 жылғы 1 желтоқсанда қайтадан резервке қойылды және келесі жылы оның қару-жарағы жаңартылды. 1933 жылдың тамызында кеме Маршалл аралдарының солтүстігінде флоттық маневрлерге қатысты және 1934 жылғы 1 сәуірде алғашқы модернизациясын бастады. Бұл 1936 жылғы 31 қаңтарда аяқталды және «Нагато» 1-ші флоттың 1-ші линкор дивизиясына тағайындалды. 26 ақпандағы армия офицерлері жасаған төңкеріс кезінде кеме Токио шығанағына орналастырылды және оның бір бөлігі үкіметті қолдау үшін жағаға түсірілді. Тамыз айында екінші қытай-жапон соғысы кезінде 11-ші жаяу әскер дивизиясының 43-ші жаяу әскер полкінің 1749 адамын Шикокудан Шанхайға тасымалдады. «Нагато» 1 желтоқсанда оқу кемесі болды, ал 1938 жылғы 15 желтоқсанда Біріккен флоттың флагманы болды. 1940 жылғы 11 қазанда кеме Императорлық флотты тексеруге қатысты. 1941 жылдың басында соғысқа дайындалу үшін қайта жабдықталды. «Нагато» Муцумен бірге, «Хюга», «Ямасиро», «Фусо», «Исе» және «Хошо» кемелерімен Перл-Харборға шабуыл жасаған флоттың кері шегінуіне қашықтықтан қолдау көрсету үшін Бонин аралдарына шықты және алты күннен кейін қайтып келді. Ямамото 1942 жылғы 12 ақпанда өзінің туын жаңа «Ямато» жауынгерлік кемесіне ауыстырды. «Нагато» 15 наурыз – 9 сәуір аралығында Кюре әскери-теңіз арсеналында қысқа мерзімге қайта жабдықталды. 4 маусымда 1-ші әуе флотының барлық төрт тасымалдаушысын жоғалтқаннан кейін Ямамото американдық күштерді батысқа, Уэйк аралындағы жапондық әуе топтарының қашықтығына және оның жер үсті күштерімен түнгі ұрысқа тартуға тырысты, бірақ американдық күштері кері шегінді және «Нагато» ешқандай әрекетке қатыспады. 6 маусымда 1-ші әуе флотының қалдықтарымен кездескеннен кейін, «Кага» ұшақ тасымалдаушысынан аман қалғандар «Нагатоға» көшірілді. 14 шілдеде кеме 2-ші линкор дивизиясына ауыстырылды және 1-ші флоттың флагманы болды. Яно 1 қарашада контр-адмирал болып тағайындалды және тоғыз күннен кейін оны капитан Йонежиро Хисамуне алмастырды. «Нагато» 1943 жылдың тамызына дейін жапон суларында жаттығумен айналысты. 2 тамызда капитан Микио Хаякава кеме басқаруын қабылдады.
Лейте шығанағы шайқасы
Кобе 15 қазанда контр-адмирал шеніне көтерілді. Үш күннен кейін Нагато Борнеодағы Бруней шығанағына бағытталды. Ол Жапонияның негізгі флот құрамына қосылып, Лейтедегі американдық десантқа қарсы жоспарланған «Шо 1» операциясына дайындық жүргізді. Жапондық жоспар бойынша, Озаваның әскери-теңіз күштері американдық әскери-теңіз флоттарын Лейтеден солтүстікке қарай аудармақ болды, соның арқасында вице-адмирал Такео Куританың 1-ші диверсиялық күштері (Орталық күш деп те аталады) Лейте шығанағына еніп, аралға түскен американдық күштерді жоюға мүмкіндік алатын еді. Нагато Курита күштерінің қалған бөлігімен бірге 22 қазанда Брунейден Филиппинге аттанды. 24 қазанда Сибуян теңізіндегі шайқаста Нагатоға американдық секіргіш бомбалаушылар мен истребительдердің бірнеше толқыны шабуыл жасады. 14:16-да «Франклин» және «Кабот» әскери-теңіз базасынан тасталған екі бомбаға түсті. Бірінші бомба оның қабырғалық бес зеңбірегін істен шығарды, 89-шы типтегі зеңбірек орналымының біреуін бұзды және №1 қазандық бөліміне ауа кіретін жерін зақымдап, 24 минутқа бір пропеллер білігін тоқтатты, қазандық қайта іске қосылғанға дейін. 25 қазан күні таңертең 1-ші диверсиялық күш Сан-Бернардино бұғазынан өтіп, Лейте шығанағына шабуыл жасау үшін бағыт алды. Самар шайқасында Нагато 77.4.3 операциялық тобының «Таффи 3» кодымен белгіленген эскорттық кемелермен және эсминецтермен қақтығысты. 06:01-де ол үш эскорттық кемеге атыс ашты, бұл оның жау кемесіне алғаш рет оқ атқан сәті болды, бірақ мақсатына жетпеді. 06:54-те «Херманн» эсминеці жылдам жауынгерлік кеме «Харунаға» торпедалар атып жіберді; торпедалар «Харунаны» өткізіп жіберіп, параллель бағытта келе жатқан «Ямато» мен «Нагатоға» қарай бет алды. Екі линкор торпедалар отыны таусылғанға дейін 16 шақырым (26 км) қашықтыққа шегінді. Қайтып келгенде Нагато американдық эскорттық кемелермен және оларды қорғаған кемелермен шайқасты, бір крейсерді зақымдағанын мәлімдеді (ешқандай крейсер болған жоқ, тек эсминецтер мен эскорттық эсминецтер ғана болды). Оның зениттік артиллериясы толық қуатпен жұмыс істемеді және жартылай ғана жұмыс істеді. 20 сәуірде Нагато резервке жіберілді және бір аптадан кейін отставкаға шыққан контр-адмирал Мики Оцука командалық міндетті қабылдады. 30 тамызда әскерилер соғыс кемесін басып алды, ал «Айованың» бас офицері капитан Томас Флинн командалық міндетті атқара бастады. Соғыс аяқталған кезде Нагато жапондық линкорлардың су бетінде қалған жалғыз кемесі болды. Ол 15 қыркүйекте Әскери-теңіз күштерінің тізімінен шығарылды. Кеме екі жұмыс істейтін пропеллер білігі арқылы ғана шамамен 20 теңіз шақырымы (37 км/сағ) жылдамдыққа жете алатын еді. Оның корпусы 1945 жылдың 18 шілдесіндегі шабуыл кезінде су астынан алған зақымдары жөнделмеген, сондықтан ол соншалықты көп ағып кетті, оның сорғылары оны тоқтатуға шамасы жетпеді. Оның серігі, жеңіл крейсер «Сакава» 28 наурызда бұзылып қалды және Нагато оны сүйреп алуға тырысты, бірақ оның қазандықтарының біреуі істен шығып, кеме нашар ауа-райында отын тауысып қалды. Эниветоктан 30 наурызда келген буксирлер келгенге дейін кемеде портқа қарай жеті градусқа бұрылыс болды. 4 сәуірде кеме Эниветокке жетіп, уақытша жөндеуден өтті. Бикиниге сапар кезінде Нагато мамыр айында шамамен 25 теңіз шақырымы (46 км/сағ) жылдамдыққа жетті.