Марин Мерсенн: Француз ғалымы және ғылымның орталығы
Marin Mersenne
Марин Мерсенн (1588-1648) – француз ғалымы, математик, физик, музыкант. Мерсенн сандары, акустика заңдары, музыка теориясы бойынша еңбектерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз полиматы (1588–1648)
French polymath (1588–1648)
Марин Мерсенн, OM (сонымен қатар Марин Мерсенн немесе le Père Mersenne; maʁɛ̃ mɛʁsɛn; 8 қыркүйек 1588 – 1 қыркүйек 1648) – француз полиматы, оның еңбектері сан алуан салаларды қамтыды. Бүгінде ол математиктер арасында Мерсенн жай сандарымен танымал, олар n бүтін саны үшін түрінде жазылады. Ол сонымен қатар дірілдегі ішектің гармоникасын сипаттайтын Мерсенн заңдарын (мысалы, гитара мен фортепианода кездесетін) және музыка теориясы бойынша маңызды еңбегі «Harmonie universelle» авторы ретінде белгілі, осы еңбегі үшін ол «акустиканың әкесі» деп аталады. Католик дін қызметкері Мерсенн ғылыми әлемде көптеген байланыстарға ие болды және «1600 жылдардың бірінші жартысындағы ғылым мен математика әлемінің орталығы» деп, ал адамдар мен идеялар арасында байланыс орнату қабілеті үшін «Еуропаның пошта жәшігі» деп аталды. Ол сондай-ақ аскетикалық Минимдер діни орденінің мүшесі болды және теология мен философия бойынша жазды және дәріс берді.
Marin Mersenne, OM (also known as Marinus Mersennus or le Père Mersenne; maʁɛ̃ mɛʁsɛn; 8 September 1588 – 1 September 1648) was a French polymath whose works touched a wide variety of fields. He is perhaps best known today among mathematicians for Mersenne prime numbers, those written in the form for some integer n. He also developed Mersenne's laws, which describe the harmonics of a vibrating string (such as may be found on guitars and pianos), and his seminal work on music theory, Harmonie universelle, for which he is referred to as the "father of acoustics". Mersenne, an ordained Catholic priest, had many contacts in the scientific world and has been called "the center of the world of science and mathematics during the first half of the 1600s" and, because of his ability to make connections between people and ideas, "the post box of Europe". He was also a member of the ascetical Minim religious order and wrote and lectured on theology and philosophy.
Өмір
Мерсенн Жюльен Мерсенннің әйелі Жанна Мульерден дүниеге келді. Ол Ле-Манда және Ла-Флеш иезуит колледжінде білім алған. 17 шілдеде 1611 жылы Миним орденіне қосылып, Парижде теология мен еврей тілін оқығаннан кейін 1613 жылы дін қызметкері болып бекітілді. 1614 және 1618 жылдар аралығында Неверде теология мен философиядан сабақ берді, бірақ 1620 жылы Парижге оралып, Л'Аннонсиад монастырында қоныстанды. Ол математика мен музыканы зерттеді және Рене Декарт, Этьен Паскаль, Пьер Петит, Жиль де Роберваль, Томас Хоббс және Николас Клод Фабри де Пейреск сияқты ойдас адамдармен танысты. Ол Джованни Дони, Жак Александр Ле Теннер, Константин Гюйгенс, Галилео Галилей және Италия, Англия және Голландия Республикасындағы басқа да ғалымдармен хат алмасты. Галилейдің кейбір механикалық еңбектерін аударуға көмектесіп, оның жақтаушысы болды. Төрт жыл бойы Мерсенн философиялық және теологиялық жазуларға толыққанды берілді, соның нәтижесінде «Жаратылыс кітабындағы маңызды сұрақтар» (Quaestiones celeberrimae in Genesim, 1623), «Диистерлердің дінсіздігі» (L'Impieté des déistes, 1624) және «Скептиктерге қарсы ғылымның шындығы» (La Vérité des sciences, 1624) жарық көрді. Оның иезуит екені туралы жиі қате айтылады. Ол иезуиттерден білім алған, бірақ ешқашан Иса қоғамына қосылмаған. Невер және Париж қалаларында теология мен философиядан сабақ берді. 1635 жылы ол 140-қа жуық корреспонденті бар бейресми Париж академиясын (Académie Parisienne) құрды, оның ішінде астрономдар мен философтар, сондай-ақ математиктер болды. Бұл академия 1666 жылы Жан Батист Колбер құрған Ғылым академиясының алдағысы болды. Ол өзінің білімді достарының пікірлерін салыстыру үшін олардың арасында пікірталас тудырудан тартынбады, олардың арасында Декарт, Пьер де Ферма және Жан де Богран арасындағы даулар ерекше көзге түсті. Питер Л. Бернштейн өзінің «Құдайларға қарсы: Тәуекелдің керемет тарихы» атты кітабында: «Мерсенннің өлімінен жиырма жылдай кейін құрылған Париждегі Ғылым академиясы мен Лондондағы Корольдік қоғам Мерсенннің қызметінің тікелей нәтижесі болды» деп жазды. 1635 жылы Мерсенн Томазо Кампанелламен кездесті, бірақ оның «ғылымда ештеңе үйрете алмайтынын, бірақ жақсы есте сақтау қабілеті мен шығармашылық қиялы бар екенін» айтты. Мерсенн Декарттан Кампанелланың Голландияға келіп, онымен кездесуін қалауын сұрады, бірақ Декарт бас тартты. Ол 1640, 1641 және 1645 жылдары Италияға он бес рет сапар шекті. 1643–1644 жылдары Мерсенн Пьер Гассендидің коперник идеяларына қатысты неміс социниан Марцин Руармен хат алмасты, Руар Гассендидің ұстанымын қолдады. Оның корреспонденттерінің арасында Декарт, Галилей, Роберваль, Паскаль, Бикман және басқа да ғалымдар болды. 1648 жылдың 1 қыркүйегінде өкпе абсцесінен туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды.
Mersenne was born of Jeanne Moulière, wife of Julien Mersenne, peasants who lived near Oizé, County of Maine (present day Sarthe, France). He was educated at Le Mans and at the Jesuit College of La Flèche. On 17 July 1611, he joined the Minim Friars and, after studying theology and Hebrew in Paris, was ordained a priest in 1613. Between 1614 and 1618, he taught theology and philosophy at Nevers, but he returned to Paris and settled at the convent of L'Annonciade in 1620. There he studied mathematics and music and met with other kindred spirits such as René Descartes, Étienne Pascal, Pierre Petit, Gilles de Roberval, Thomas Hobbes, and Nicolas Claude Fabri de Peiresc. He corresponded with Giovanni Doni, Jacques Alexandre Le Tenneur, Constantijn Huygens, Galileo Galilei, and other scholars in Italy, England and the Dutch Republic. He was a staunch defender of Galileo, assisting him in translations of some of his mechanical works. For four years, Mersenne devoted himself entirely to philosophic and theological writing, and published Quaestiones celeberrimae in Genesim (Celebrated Questions on the Book of Genesis) (1623); L'Impieté des déistes (The Impiety of the Deists) (1624); La Vérité des sciences (Truth of the Sciences Against the Sceptics, 1624). It is sometimes incorrectly stated that he was a Jesuit. He was educated by Jesuits, but he never joined the Society of Jesus. He taught theology and philosophy at Nevers and Paris. In 1635 he set up the informal Académie Parisienne (Academia Parisiensis), which had nearly 140 correspondents, including astronomers and philosophers as well as mathematicians, and was the precursor of the Académie des sciences established by Jean Baptiste Colbert in 1666. He was not afraid to cause disputes among his learned friends in order to compare their views, notable among which were disputes between Descartes, Pierre de Fermat, and Jean de Beaugrand. Peter L. Bernstein, in his book Against the Gods: The Remarkable Story of Risk, wrote, "The Académie des Sciences in Paris and the Royal Society in London, which were founded about twenty years after Mersenne's death, were direct descendants of Mersenne's activities." In 1635 Mersenne met with Tommaso Campanella but concluded that he could "teach nothing in the sciences but still he has a good memory and a fertile imagination." Mersenne asked if Descartes wanted Campanella to come to Holland to meet him, but Descartes declined. He visited Italy fifteen times, in 1640, 1641 and 1645. In 1643–1644 Mersenne also corresponded with the German Socinian Marcin Ruar concerning the Copernican ideas of Pierre Gassendi, finding Ruar already a supporter of Gassendi's position. Among his correspondents were Descartes, Galileo, Roberval, Pascal, Beeckman and other scientists. He died on 1 September 1648 of complications arising from a lung abscess.
Мистика мен оккультизммен күресу
1614-1615 жылдары Еуропа бойынша таралған екі неміс кітапшасы, Fama fraternitatis және Confessio Fraternitatis, Розенкрейцерлер бауырластығы деп аталатын алхимиктер мен даналардың өте таңдаулы, құпия қоғамының манифесттері екенін мәлімдеді. Кітаптар аллегориялық болған, бірақ оларды сол кездегі ғылымдар туралы жеткілікті білетін шағын топ жазған, олардың негізгі тақырыбы білім беру реформасын насихаттау болды (олар Аристотельге қарсы болды). Бұл кітапшалар сондай-ақ Парацельс философиясының, неоплатонизмнің, христиан кабаласының және герметизмнің элементтерін қамтитын ғылымның эзотерикалық көзқарасын насихаттады. Олар кейбір христиандық элементтерімен бірге ғылыми діннің жаңа түрін құруға тырысты. Мерсенн осы идеяларды, әсіресе Розенкрейцерлік идеяларды жариялаған Роберт Фладдқа қарсы күресті басқарды, ол Иоганн Кеплермен өмір бойы пікір таласта болды. Фладд жауап ретінде Sophia cum moria certamen (1626) еңбегін жариялады, онда ол Розенкрейцерлермен байланысын талқылайды. Мерсенннің тағы бір сынағы – анонимді Summum bonum (1629), бұл Розенкрейцерлік тақырыпта жазылған мәтін. Кабалист Жак Гаффарель Фладтың жағына қосылды, ал Пьер Гассенди Мерсеннді қорғады. Розенкрейцерлік идеяларды көптеген белгілі ғалымдар қорғады, ал Еуропалық ғылыми қауымдастықтың кейбір мүшелері өздерінің беделін арттыру үшін Бауырластықтың таңдалған мүшелерінің қатарында екенін мәлімдеді. Дегенмен, қазіргі тарихшылар арасында Розенкрейцерлер ордені сол кезде болғандығына ешқандай дәлел жоқ екендігі туралы жалпы келісім бар, ал кейінгі Розенкрейцерлік ордендер осы атауды пайдаланды, бірақ Розенкрейцерлік манифесттердің авторларымен ешқандай байланысы болмады. 1630-жылдардың ортасында Мерсенн Аристотельдік мағынада физикалық себептерді іздеуден бас тартты (эссенция идеясын қабылдамады, бұл идеяны схоластикалық философтар ұнатты), және нағыз физика тек қозғалысты сипаттау ғылымы (Механизм) болуы мүмкін деп үйретті, бұл Галилео Галилей бағыты болды. Мерсенн Галилеймен үнемі хат алмасып, оның әкесі Винченцо Галилей бастаған дірілдегі іс жүзіндегі жұмысты кеңейтті.
Two German pamphlets that circulated around Europe in 1614–15, Fama fraternitatis and Confessio Fraternitatis, claimed to be manifestos of a highly select, secret society of alchemists and sages called the Brotherhood of Rosicrucians. The books were allegories, but were obviously written by a small group who were reasonably knowledgeable about the sciences of the day, and their main theme was to promote educational reform (they were anti Aristotelian). These pamphlets also promoted an occult view of science containing elements of Paracelsian philosophy, neo Platonism, Christian Cabala and Hermeticism. In effect, they sought to establish a new form of scientific religion with some pre Christian elements. Mersenne led the fight against acceptance of these ideas, particularly those of Rosicrucian promoter Robert Fludd, who had a lifelong battle of words with Johannes Kepler. Fludd responded with Sophia cum moria certamen (1626), wherein he discusses his involvement with the Rosicrucians. The anonymous Summum bonum (1629), another critique of Mersenne, is a Rosicrucian themed text. The cabalist Jacques Gaffarel joined Fludd's side, while Pierre Gassendi defended Mersenne. The Rosicrucian ideas were defended by many prominent men of learning, and some members of the European scholarly community boosted their own prestige by claiming to be among the selected members of the Brotherhood. However, it is now generally agreed among historians that there is no evidence that an order of Rosicrucians existed at the time, with later Rosicrucian Orders drawing on the name, with no relation to the writers of the Rosicrucian Manifestoes. During the mid 1630s Mersenne gave up the search for physical causes in the Aristotelian sense (rejecting the idea of essences, which were still favoured by the scholastic philosophers) and taught that true physics could be only a descriptive science of motions (Mécanisme), which was the direction set by Galileo Galilei. Mersenne had been a regular correspondent with Galileo and had extended the work on vibrating strings originally developed by his father, Vincenzo Galilei.