Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тораның қолжазба көшірмесі, Сефер Тора
Handwritten copy of the Torah
tractate Sefer Torah
Тора (Сефер Тора, әліпбиі. "Тора кітабы"; көпше: סִפְרֵי תוֹרָה Sifrei Torah) – Тораның қолмен жазылған көшірмесі, яғни Мұса пайғамбардың бес кітабы (Еврей Киелі кітаптарының алғашқы кітаптары). Тораның түрмесі негізінен еврейлердің дұғалары барысында Тора оқылуының қасиетті рәсімінде қолданылады. Басқа уақыттарда ол синагогтың ең қасиетті жерінде, яғни Тора сандығында сақталады. Бұл сандық әдетте әсем безендірілген, перделенген шкаф немесе қабырғаның бір бөлігі болып табылады, ол Иерусалемге қараған бағытта орналасады – еврейлер дұға оқығанда осы бағытқа бет бұрады. Тора мәтіні рәсімдік емес мақсаттар үшін кітап түрінде басылып, жиналып та қойылады, бұл [[Хумаш (иудаизм) (көпше түрі – Хумашим; "бес бөлім", Мұсаның бес кітабына сәйкес) деп аталады және көбінесе түсіндірмелермен немесе аудармалармен бірге жарық көреді.
A Torah scroll (, Sefer Torah, lit. "Book of Torah"; plural: סִפְרֵי תוֹרָה Sifrei Torah) is a handwritten copy of the Torah, meaning the five books of Moses (the first books of the Hebrew Bible). The Torah scroll is mainly used in the ritual of Torah reading during Jewish prayers. At other times, it is stored in the holiest spot within a synagogue, the Torah ark, which is usually an ornate curtained off cabinet or section of the synagogue built along the wall that most closely faces Jerusalem, the direction Jews face when praying. The text of the Torah is also commonly printed and bound in book form for non ritual functions, called a [[Chumash (Judaism) (plural Chumashim; "five part", for the five books of Moses), and is often accompanied by commentaries or translations.
Бір-ақ шиыршықтағы Пятикнигі
Эн-Геди шиыршығын зерттеген ғалымдар төртінші ғасырдың соңына дейін діни мақсаттар үшін қолданылатын шиыршықтарда толық Бес кітапты (Пятикнигті) міндетті түрде жазуды талап ететін халахтық ереже болмағанын анықтады. 2018 жылға дейін осы ереженің қашан енгізілгені туралы нақты мәлімдеме жасау мүмкін болған жоқ.
The researchers working on the En Gedi Scroll have concluded that by the fourth century CE, there was no halakhic rule yet prescribing that scrolls used for liturgical purposes must contain the entire Pentateuch. As of 2018, no other statements regarding when this rule came into being could be made with any degree of certainty.
Эн - Геди шиыршығы
Эн-Геди парқыншасы – б.з. 3-ші немесе 4-ші ғасырына (88,9% сенімділікпен 210–390 жылдар аралығында) радиокөміртектік әдіспен дауланған еврей жазбасы, алайда палеографиялық тұрғыдан қарағанда ол б.з. 1-ші немесе 2-ші ғасырының басына қарайтын болуы мүмкін.
The En Gedi Scroll is a Hebrew parchment radiocarbon dated to the 3rd or 4th century CE (88.9% certainty for 210–390 CE), although paleographical considerations suggest that it may date back to the 1st or early 2nd century CE.
Қолданылуы
Тора түрмесінен немесе Сефер Торадан Тора оқуы дәстүрлі түрде дүйсенбі және бейсенбі күндері таңертең, сондай-ақ Шаббат, ораза күндері мен еврей мерекелерінде оқылады. Тораны жария түрде оқу үшін он ересек еврейдің (миньян) болуы қажет. Тора оқылғанда, көбінесе тығыз мәтінді ұстап қалуға металл немесе ағаштан жасалған қол пішіндес көрсеткіш (яд) көмектеседі, ол түрмені қорғап, терінің парққа тиіп-қалуынан сақтайды. Барлық еврей дұғалары Тора оқу алдында және таңғы дұғаның (Шахарит) бірінші баталары кезінде Құдайға оның еврейлерге Заңды (Матан Тора) ашқаны үшін алғыс айтатын батамен (бераха) басталады.
Torah reading from a Torah scroll or Sefer Torah is traditionally reserved for Monday and Thursday mornings, as well as for Shabbat, fast days, and Jewish holidays. The presence of a quorum of ten Jewish adults (minyan) is required for the reading of the Torah to be held in public during the course of the worship services. As the Torah is sung, following the often dense text is aided by a yad ("hand"), a metal or wooden hand shaped pointer that protects the scrolls by avoiding unnecessary contact of the skin with the parchment. All Jewish prayers start with a blessing (berakhah), thanking God for revealing the Law to the Jews (Matan Torah), before Torah reading and all days during the first blessings of the morning prayer (Shacharit).
Өндіріс
Халаха (иудей заңдары) бойынша, Тора – қалам немесе басқа рұқсат етілген жазу құралымен, сияға малынған арнайы пергаментке қолмен жазылған Тораның еврей мәтінінің көшірмесі. Тораның бір данасын жасау – 613 міндеттің бірін орындау болып табылады. Тораның бір шорысында 304 805 әріп бар, олардың бәрін тәжірибелі жазушы немесе софер мұқият көшіруі керек, бұл жұмысқа шамамен бір жарым жыл уақыт кетеді. Көшіру кезінде жіберілген қате Тораны пасул ("жарамсыз") етеді.
According to halakha (Jewish law), a Torah scroll is a copy of the Hebrew text of the Torah handwritten on special types of parchment by using a quill or another permitted writing utensil, dipped in ink. Producing a Torah scroll fulfills one of the 613 commandments. Written entirely in Biblical Hebrew, a Torah scroll contains 304,805 letters, all of which must be duplicated precisely by a trained scribe, or sofer, an effort which may take as long as approximately one and a half years. An error during transcription may render the Torah scroll pasul ("invalid").
Пергамент пен сия
Талмудқа сәйкес, барлық шиыршықтар жарамды болу үшін тұз, ұн және м’афациммен (қоңыз ферментінің және ағаш қабығының қалдықтары) өңделген гевил пергаментінде жазылуы керек. Осылай өңделмеген шиыршықтар жарамсыз деп есептеледі. Тора орамалы үшін рұқсат етілген кошер пергаментінің екі түрі ғана бар: гевил және клаф. Сия бетке оралып, ашылатындай болу керек болғандықтан, арнайы сиялар жасалды. Дегенмен, сия уақыт өте келе қабыршақталып, көптеген әріптердің сиясы жоғалса, Тора орамалы қолдануға жарамсыз болып саналады.
According to the Talmud, all scrolls must be written on gevil parchment that is treated with salt, flour and m'afatsim (a residue of wasp enzyme and tree bark) in order to be valid. Scrolls not processed in this way are considered invalid. There are only two types of kosher parchment allowed for a Torah scroll: gevil and klaf. The ink has to adhere to a surface that is rolled and unrolled, so special inks were developed. Even so, ink would slowly flake off and if the ink from too many letters is lost, a Torah scroll is no longer used.
Жазушылық жұмыс
Пергамент парағы дайындалғаннан кейін, жазушы саргель ("сызықтар салғыш") арқылы пергаменттің үстіндегі сызықтардың түзу болуын қамтамасыз етуі керек. Тек жоғарғы сызық салынды, ал әріптер сол сызықтан ілініп жазылады. Көптеген қазіргі Торалар бір бағанға қырық екі (42) жолдан тұрады (Йемендік яһудилер елу бір (51) жол қолданады). Еврей әліпбиінің орналасуы мен сыртқы түріне қатысты қатаң ережелер сақталады.
After the preparation of the parchment sheet, the scribe must mark out the parchment using the sargel ("ruler") ensuring the guidelines are straight. Only the top guide is done and the letters suspended from it. Most modern Torah scrolls are written with forty two (42) lines of text per column (Yemenite Jews use fifty one (51)). Very strict rules about the position and appearance of the Hebrew alphabet are observed.
Кәсіби жазушылар (соферимдер)
Қазіргі заманда кейбір ғалымдар соферім болып, жамағат атынан немесе жеке адамдардың ерекше оқиғаларын немесе естелік шараларын белгілеу үшін Тораның шиыршығын жазуға келісімшарт бойынша ақы алады. Бұл жұмыс көлеміне байланысты, оны қағидаларға сәйкес жасау үшін ондаған мың АҚШ доллары жұмсалуы мүмкін.
In modern times, it is usual for some scholars to become soferim and to be paid to complete a Torah scroll under contract on behalf of a community or by individuals to mark a special occasion or commemoration. Because of the work involved, these can cost tens of thousands of US dollars to produce to ritually proper standards.
Баспадағы Тора (Хумаш)
Тораның баспа нұсқасы бұлжыңдама сөзбен "Чумаш" (көпше түрі "Чумашим") деп аталады. Нақтырақ айтқанда, ол "Шамишах-Чумшей Тора" ("Тораның бес бөлігі") деп танылады. Олар құрметті мәтіндер саналады, бірақ олардың қасиеттілігі Тора орамасына берілетін деңгейге жетпейді, ал Тора орамасы жиі яһуди қауымының маңызды мүлігі болып табылады. Чумаш Тора мен басқа да жазбаларды қамтиды, әдетте діни қызметтерде қолдану үшін жинақталған, және кейде классикалық түсіндірмелермен бірге келеді.
A printed version of the Torah is known colloquially as a Chumash (plural Chumashim). Although strictly speaking it is known as Chamishah Chumshei Torah (Five "Fifths" of Torah). They are treated as respected texts, but not anywhere near the level of sacredness accorded a Torah scroll, which is often a major possession of a Jewish community. A chumash contains the Torah and other writings, usually organised for liturgical use, and sometimes accompanied by some of the main classic commentaries.
Тораның сандығы
Қолданылмайтын кезде Тораның кітабы (Сефер Тора) Тора сандығында (Арон Кодеш немесе Хекхал) сақталады, ол өз кезегінде әдетте кестеленген парошет (жамылғыш)пен жабылады, өйткені осылай болуы тиіс.
While not in use, a Torah scroll (Sefer Torah) is housed in the Torah ark (Aron Kodesh or Hekhal), which in its turn is usually veiled by an embroidered parochet (curtain), as it should be according to .
Тораның әшекейлері
Бұл кітапқа тиесілі алтын мен күміс әшекейлер жиынтығы "келе кодеш" (қасиетті ыдыстар) деп аталады. Кітаптың өзі көбінесе жібек жолақпен (вiмпель қараңыз) белдікпен байланып, "Заңның жамылғысы" деп аталатын қорғаныш, жұқа матамен "жабылады". Ол әшекейлі діни кеудешемен, кітап тұтқаларымен (‘etz ḥayyim) және басты әшекей – "Заңның тәжi" –мен әшекейленген, ол кітап жабық болғанда дөңгелектердің жоғарғы жағына кигізіледі. Кейбір кітаптарда екі тәж болады, әр дөңгелекке біреуден. Металл бұйымдары көбінесе соғылған күмістен жасалады, кейде алтынмен қапталады. Тұтқалар, кеудеше және тәжге кішкентай қоңыраулар бекітіледі. Кітаптың корпусында екі дөңгелек бар, әрқайсысында мәтінді айналдыруға арналған екі тұтқадан бар, барлығы төрт тұтқа. Тұтқалар мен дөңгелектердің арасында қасиетті жерлердің суреттері ойылған, донордың ата-анасына немесе басқа жақындарына арналған жазулар салынған және алтынмен немесе күміспен әшекейленген дөңгелек тақталар немесе дискілер орналасқан.
The gold and silver ornaments belonging to the scroll are collectively known as kele kodesh (sacred vessels). The scroll itself will often be girded with a strip of silk (see wimpel) and "robed" with a piece of protective fine fabric, called the "Mantle of the Law". It is decorated with an ornamental priestly breastplate, scroll handles (‘etz ḥayyim), and the principal ornament—the "Crown of the Law", which is made to fit over the upper ends of the rollers when the scroll is closed. Some scrolls have two crowns, one for each upper end. The metalwork is often made of beaten silver, sometimes gilded. The scroll handles, breastplate and crown often have little bells attached to them. The housing has two rollers, each of which has two handles used for scrolling the text, four handles in all. Between the handles and the rollers are round plates or disks which are carved with images of holy places, engraved with dedications to the donor's parents or other loved ones, and decorated with gold or silver.
Мизрачи және романоидтар дәстүрлері
Мизрахи және Романот дәстүрлерінде Тораның кітабы әдетте мантамен жабылмайды, оның орнына кітапты қорғайтын әшекейлі ағаштан жасалған қобдишаға (тик) орналастырылады, көпше түрі – тикім. Испан диаспорасымен байланысты кейбір сефард қауымдастықтары – мысалы, Марокко еврейлері, испан және португалдық еврейлер (Гамбург дәстүрінен басқа) және Осман империясының испандық еврей қауымдастықтары да тикімдерді қолданады, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді.
In the Mizrachi and Romaniote traditions, the Torah scroll is generally not robed in a mantle, but rather housed in an ornamental wooden case which protects the scroll, called a "tik", plural tikim. Some Sephardic communities — those communities associated with the Spanish diaspora, such as Moroccan Jews, the Spanish and Portuguese Jews (with the exception of the Hamburg tradition), and the Judaeo Spanish communities of the Ottoman Empire — also use tikim, though this is not always the case.
Сауықтыру
Жаңа Тора парқын синагогаға немесе діни мектептің (ешиваның), раввиндік колледждің, университет кампусының, зейнеткерлер үйінің, әскери базаның немесе басқа да мекеменің қасиетті орнына немесе оқу залына (бет мидраш) орнату "хахносас sefer Тора", яғни "Тора парқын қарсы алу" деп аталатын рәсіммен жасалады; бұл мерекелік билермен, ән салумен және тойлық дастарқанмен бірге өтеді.
The installation of a new Torah scroll into a synagogue, or into the sanctuary or study hall (beth midrash) of a religious school (yeshiva), rabbinical college, university campus, nursing home, military base, or other institution, is done in a ceremony known as hachnosas sefer Torah, or "ushering in a Torah scroll"; this is accompanied by celebratory dancing, singing, and a festive meal.