Кіріспе

Маури императоры Ашока буддизмді тарату үшін жіберген миссионер, Атишаның ұстазы Дхармаракшита (санскритте "Дхармамен қорғалған", пали тілінде Дхаммаракхита) – Маури императоры Ашока буддизмді тарату үшін жіберген миссионерлердің бірі. "Махавамсада" ол грек (пали тілінде Йона, яғни "иониялық") деп сипатталған, оның іс-әрекеттері буддизмнің алғашқы ғасырларында эллиндік гректердің де буддизмді қабылдағанын көрсетеді. Грек қауымдастықтары б.з.д. 323 жыл шамасында Ұлы Александрдың жаулауларынан бастап көршілес Бактрияда және Солтүстік-Батыс Үндістанда құрылған, кейін б.з.д. I ғасырдың соңына дейін Грек-Бактриялық және Грек-Үнді мемлекеттеріне айналды. Ежелгі гректер классикалық әлемде "Йона", "Йонака", "Йожана" немесе "Явана", яғни "иониялықтар" деп аталған. Олар буддизмді ынтамен қабылдады, ал Дхармаракшитаның мысалы олардың буддизмді таратуда белсенді рөл атқарғанын көрсетеді.

Дхармараксита және Пунаббасукутумбикапутта Тисса Тера

Пали тіліндегі тағы бір деректе Шри-Ланкадан келген будда монахы Пунаббасукутумбикапутта Тисса Тера "Йонака Дхаммаракхитадан" білім алу үшін Үндістанға барған, содан кейін ол "патисамбида" (талдау білімі) жетістігіне қол жеткізді. (VibhA.389, Саммоха Винодани, Вибанга түсініктемесі). Дхармаракшитаның тұратын жері Шри-Ланкадан шамамен 100 лига (700 миль) қашықтықта екендігі айтылады, бұл оны Солтүстік Үндістанның бір аймағына орналастырады. (Қараңыз: )

Дхармараксита және Милинда Панха

Милинда Панха – тағы бір танымал канондық емес пали буддалық мәтін, ол атақты грек-үнді патшасы Менандр мен буддалық монах Нагасена арасындағы діни әңгімелерді сипаттайды. Менандрдың патшалығы бүгінгі Пәнджабтағы Сагалада орналасқан, бұл шамамен б.з.д. 160 жылдар шамасында болған. Бүгінде бұл мәтін теравада буддизмінің маңызды анықтамалық еңбектерінің бірі саналады. Милинда Панха бойынша (I 32-35), монах Нагасена Менандрмен кездеспес бұрын Дхармаракситаның шәкірті болған және Паталипутрада оның басшылығымен буддизмді үйреніп, архат дәрежесіне жеткен. Бұл оқиға Ашоканың миссионерлік қызметінен шамамен жүз жыл өткен соң болды, бұл Дхармаракситаның Ашока тұсында жас болғанын, кейін Ашоканың Паталипутра астанасында қоныстанғанын, содан соң жас Нагасенаны Трипитаканы үйренуге және ағартушылыққа жеткізгенін көрсетеді. Нагасена Менандрмен қадірлі жасында кездескен. Осылайша, «Милинда Панха» Ұлы грек патшасы Менандр I мен Дхармаракситадан буддизмді үйренген монах арасындағы әңгімені баяндайды, бұл буддизмнің алғашқы қалыптасу кезеңдерінде гректердің маңызды рөл атқарғанын көрсетеді.