Ватиканның "Қызыл Астралы": Хью О'Флаэрти өмірі мен қаһармандығы
Hugh O'Flaherty
Ирланд дін қызметкері Хью О'Флаэртидің екінші дүниежүзілік соғыста 6500 еврей мен одақтас әскерін құтқаруы. Ватиканның "қызыл гүлшешесі" – нацистерге қарсы батыр!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық католик діни қызметкері (1898–1963)
Irish Catholic priest (1898–1963)
Хью О'Флаэрти (28 ақпан 1898 – 30 қазан 1963) – ирландиялық католик діни қызметкері, Рим Куриясының жоғары лауазымды шенеунігі және католиктердің нацизмге қарсы күресіндегі маңызды тұлға. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде О'Флаэрти 6500 одақтас әскерін және еврейлерді құтқаруға жауапты болды. Неміс гестапосы мен қауіпсіздік қызметі (Sicherheitsdienst) орнатқан қастандықтардан қашып құтылу шеберлігі үшін ол "Ватиканның қызыл пермпернелі" деген лақап атқа ие болды. Соғыстан кейін ол Папа Пий XII-нің жеке кеңесшісі болып тағайындалды және Киелі кеңседе нотариус қызметін атқарды. Ол Альфредо Оттавианимен 1960 жылға дейін бірге жұмыс істеді және оған көмектесті.
Hugh O'Flaherty (28 February 1898 – 30 October 1963) was an Irish Catholic priest, a senior official of the Roman Curia and a significant figure in the Catholic resistance to Nazism. During the Second World War, O'Flaherty was responsible for saving 6,500 Allied soldiers and Jews. His ability to evade the traps set by the German Gestapo and Sicherheitsdienst (SD) earned him the nickname "The Scarlet Pimpernel of the Vatican". After the war, he was named a papal domestic prelate by Pope Pius XII and served as notary of the Holy Office. He worked alongside and assisted Alfredo Ottaviani until 1960.
Ерте өмір
Хью О’Флаэрти Лисробин, Кискем, Корк округінде туылғаннан кейін көп ұзамай ата-анасы, Джеймс пен Маргарет Килларниге көшіп келді. Отбасы гольф алаңының жанында тұрды, ал Джеймс О’Флаэрти онда стюард ретінде жұмыс істеді. Жастық шағында О’Флаэртидің гольф бойынша шеберлігі жоғары болды және ол мұғалімдер даярлайтын колледжге стипендия алды. Бірақ 1918 жылы ол Лимерик округіндегі иезуиттер колледжі – Мунгрет колледжіне түсті, ол жастарды миссионерлік дін қызметіне дайындауға арналған. Әдетте студенттер 14-18 жас аралығында болар еді. О’Флаэрти келгенде, ол көптеген студенттерден сәл үлкен болды, шамамен 20 жаста. Егер епископ олардың оқу ақысын төлесе, колледж кейбір үлкен жастағы адамдарды қабылдауға рұқсат берді. О’Флаэртидің демеушісі Кейптаун епископы Корнелиус О’Райли болды, ол дін қызметіне бекітілгеннен кейін оның епархиясына жіберілді. Бұл Мунстерден ешқашан шықпаған жас адам үшін маңызды қадам болды. О’Флаэрти Мунгретте оқыған кезде Ирландияның тәуелсіздік соғысы жалғасып жатты. 1922 жылы оқуын аяқтау үшін Римге жіберілді және 1925 жылдың 20 желтоқсанында дін қызметкері болып тағайындалды. Алайда ол өзінің епархиясына қосылмады, бірақ Ватикан үшін жұмыс істеді және Мысыр, Гаити, Санто-Доминго және Чехословакияда Ватиканның дипломаты болып қызмет етті. 1934 жылы ол папаның жеке кеңесшісі болып тағайындалды, ал оған Монсиньор атағы берілді. Ол бастапқыда De Propaganda Fide қасиетті конгрегациясына бекітілді, онда кардинал префекті, Фумасони Бионди әулетінен шыққан Әзіз Пьетро және Pontifical Urban College De Propaganda Fide проректоры, Сан-Бонавентура барондарының Монсиньор Саверио Мариясымен бірлесіп, ол көмекшілер желісін құруға кірісті. Олардың көмегімен ол екінші дүниежүзілік соғыста Римді неміс әскері басып алған кезде Ватиканның аумақтық емес резиденцияларында және діни институттарында жасырған азаматтар, әскери қызметкерлер және еврейлер сияқты шамамен 6500 адамды құтқара алды. Герберт Капплер мен Пьетро Кохтың бірнеше рет жасаған қастандықтарынан қашқандықтан, О’Флаэрти "Ватиканның қызыл пернель" деген лақап атын алды.
Shortly after Hugh O'Flaherty's birth in Lisrobin, Kiskeam, County Cork, his parents, James and Margaret, moved to Killarney. The family lived on the golf course, and James O'Flaherty worked there as a steward. By his late teens, young O'Flaherty had a scratch handicap and a scholarship to a teacher training college. However, in 1918, he enrolled at Mungret College, a Jesuit college in County Limerick dedicated to preparing young men for missionary priesthood. Normally, students ranged from 14 to 18 years. When O'Flaherty came in, he was a little older than most of the students, at about 20. The college allowed for some older people to come in if they had been accepted by a bishop who would pay for them. O'Flaherty's sponsor was the Bishop of Cape Town, Cornelius O'Reilly, in whose diocese he would be posted after ordination, a major step for a young man who had never set foot outside of Munster. When O'Flaherty was in Mungret, the Irish War for Independence was ongoing. He was posted to Rome in 1922 to finish his studies and was ordained on 20 December 1925. He never joined his diocese, however, but he stayed to work for the Holy See and served as a Vatican diplomat in Egypt, Haiti, Santo Domingo, and Czechoslovakia. In 1934, he was appointed a papal chamberlain with the title of Monsignor. He was originally ascribed to the Sacred Congregation De Propaganda Fide through which, in collaboration with the Cardinal Prefect, H. Em. Pietro, from the family of the Marchesi Fumasoni Biondi, and the Pro Rector of the Pontifical Urban College De Propaganda Fide, Monsignor Saverio Maria of the Barons Paventi di San Bonaventura, he began to establish a network of assistants with whom he managed to save approximately 6,500 people such as civilians, military personnel and Jews, whom he lodged in Vatican extraterritorial residences and religious institutes during the German occupation of Rome in the Second World War. That activity, which was carried out while he evaded repeated traps by Herbert Kappler and Pietro Koch, resulted in O'Flaherty being nicknamed "The Scarlet Pimpernel of the Vatican".
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдары О'Флаэрти Италиядағы әскери тұтқын лагерьлерін аралап, соғыста жоғалған тұтқындар туралы білуге тырысты. Егер ол оларды тірі тапса, Ватикан радиосы арқылы олардың отбасыларына сенімділік беруге тырысты. 1943 жылы Муссолини биліктен алынған кезде, мыңдаған одақтас әскери тұтқындар босатылды немесе итальяндық лагерь күзетшілері күзетсіз қалғанда қашып кетті, бірақ Германия Италияны басып алғаннан кейін, олар қайта тұтқындалу қаупіне ұшырады. О'Флаэртидің сапарларын еске алған кейбір адамдар Римге келіп, одан көмек сұрады. Басқалары Ирландияның Киелі Таққа жанындағы елшілігіне барды, ол соғыс кезінде Римде ашық қалған жалғыз ағылшын тіліндегі елшілік болатын. О'Флаэртиге көмектескендердің бірі – Ирландия елшісі Томас Дж. Кирнанның әйелі, сол кезде танымал баллада оқыған Делия Мерфи. О'Флаэрти жоғары жақтағылардың рұқсатын күтпеді. Ол басқа дін қызметкерлерінің (оның ішінде екі жас жаңа зеландиялық, Оуэн Снедден және Джон Фланаган) көмегін, сондай-ақ еркін француздер үшін жұмыс істейтін Франсуа де Виаль мен Ив Дебройз, коммунистер мен швейцариялық графтың көмегін алды. Оның көмекшілерінің бірі – қашқан британдық майор Сэм Дерри. Дерри британдық офицерлермен және қашқан әскери тұтқындар лейтенанттар Фурман мен Симпсон, сондай-ақ канадалық капитан Бернспен бірге қауіпсіздік пен операциялық ұйымдастыруға жауапты болды. О'Флаэрти сонымен қатар Ұлыбританияның Киелі Таққа жанындағы елшісі сэр Д'Арси Осборнмен және оның үй шаруашылығын жүргізушісі Джон Мэймен байланыста болды, оны О'Флаэрти "таланты мол, ең керемет іздеуші" деп сипаттады. О'Флаэрти мен оның одақтастары 4000 қашқанды, негізінен одақтас әскерлер мен еврейлерді пәтерлерде, фермаларда және монастырларда жасырды. Олардың арасында Инес Гизтрон және оның еврей досы болды. О'Флаэрти оларды Монтевердедегі (Рим) канадалық монахтар басқаратын пансионатқа орналастырды, онда оларға жалған құжаттар берілді. Алғашқы жасырынған жерлерінің бірі жергілікті СС штаб-пәтерінің жанында болды. О'Флаэрти мен Дерри мұның бәрін оның Тевтон колледжіндегі бөлмесінен ұйымдастырды. Ватиканнан тыс жерлерде О'Флаэрти түрлі киімдер киіп жүрді. Неміс басқыншылары оны тоқтатуға тырысты, бірақ ақырында оның жетекшісі дін қызметкері екенін анықтады. СС оны өлтіруге тырысты, бірақ сәтсіз болды. Немістер оның кім екенін білгенімен, Ватикан ішінде оны ұстай алмады. Германия елшісі О'Флаэртиге мұны айтқаннан кейін, ол өзінің байланыстарымен Санкт-Петер базиликасының баспалдағында кездесе бастады. Римдегі СС Sicherheitsdienst және Гестапоның басшысы Герберт Капплер О'Флаэртидің әрекеттерін біліп, Киелі Петір алаңының кіреберісінде ақ сызық салуға бұйрық берді, ол Ватикан қаласы мен Италия арасындағы шекараны білдірді. Ол сызықты кесіп өтсе, дін қызметкері өлтіріледі деді. Банда Кохтың басшысы, партизандарды іздеумен және немістер үшін депортацияланғандарды ұстаумен айналысатын арнайы топтың басшысы Пьетро Кох, О'Флаэртиді азаптап, содан кейін оны ұстаса өлтіретіні туралы жиі айтқан. Діни қызметкерлер, монахтар және діндар емес адамдар да О'Флаэртимен жасырын жұмыс істеді және тіпті Римнің айналасындағы жеке үйлерінде босқындарды жасырды. Олардың арасында Мальталық Августиндік әкелер Эгидио Галеа, Аурелио Борг және Уголино Гатт, Голландиялық Августиндік әке Ансельмус Мустерс және Христиан мектептерінің ағайындарынан Роберт Пейс болды. Операцияға үлкен үлес қосқан тағы бір адам – Четта Шевалье, ол балаларымен бірге бірнеше босқынды үйінде жасырып, анықталмай қалды. Ирландияның дипломатиялық қорғауында болған Сан-Клементе базиликасында Тобиас суретінің астында еврейлердің діни қызметтері өткізілді. 1944 жылдың маусым айында одақтастар Римге келгенде, қашқандардың 6425-і тірі қалды. О'Флаэрти неміс тұтқындарына да тиісті қарауды талап етті. Ол Италияның тұтқындарымен кездесу үшін Оңтүстік Африкаға, ал еврей босқындарын көру үшін Иерусалимге ұшақпен барды. Римдегі 9700 еврейдің 1007-сі Аушвицке жіберілді. Қалғандары жасырылды, олардың 5000-нан астамын шіркеу, 300-і Кастель-Гандольфода, 200 немесе 400 (бағалар әр түрлі) Палатин гвардиясының "мүшелері" ретінде және 1500-ге жуық монастырларда, монастырларда және колледждерде. Қалған 3700 адам жеке үйлерде жасырылды. Римді азат ету кезінде О'Флаэрти мен Дерридің ұйымы 3925 қашқынға және тұтқындалудан қашып құтылған адамдарға қамқорлық жасады. Олардың 1695-і британдық, 896 оңтүстік африкалық, 429 орыс, 425 грек және 185 американдық болды. Қалғандары тағы 20 ұлттан келді. Бұл еврейлер мен басқа да әйелдер мен еркектерді қамтымайды, олар О'Флаэртидің жеке қамқорлығында болды.
In the early years of World War II, O'Flaherty toured prisoner of war (POW) camps in Italy and tried to find out about prisoners who had been reported missing in action. If he found them alive, he tried to reassure their families through Radio Vatican. When Mussolini was removed from power by King Victor Emmanuel III in 1943, thousands of Allied prisoners of war were released or escaped when left unguarded by Italian camp guards, but when Germany imposed an occupation over Italy, they were in danger of recapture. Some of them, remembering visits by O'Flaherty, reached Rome and asked him for help. Others went to the Irish embassy to the Holy See, the only English speaking embassy to remain open in Rome during the war. Delia Murphy, who was the wife of Thomas J. Kiernan, the Irish ambassador (and in her day, she was a well known ballad singer), was one of those who helped O'Flaherty. O'Flaherty did not wait for permission from his superiors. He recruited the help of other priests (including two young New Zealanders, Fathers Owen Snedden and John Flanagan), two agents working for the Free French, François de Vial and Yves Debroise, communists and a Swiss count. One of his aides was British Major Sam Derry, an escapee. Derry along with the British officers and escaped POWs Lieutenants Furman and Simpson, and Captain Byrnes, a Canadian, were responsible for the security and operational organisation. O'Flaherty also kept contact with Sir D'Arcy Osborne, British Ambassador to the Holy See, and his butler, John May, whom O'Flaherty described as "a genius the most magnificent scrounger". O'Flaherty and his allies concealed 4,000 escapees, mainly Allied soldiers and Jews, in flats, farms and convents. Among those sheltered was one Ines Gistron and a Jewish friend whom O'Flaherty placed in a pensione run by Canadian nuns at Monteverde (Rome), where they were given false identification. One of the first hideouts was beside the local SS headquarters. O'Flaherty and Derry co ordinated all of that from his room at the Collegio Teutonico. When outside the Vatican, O'Flaherty wore various disguises. The German occupiers tried to stop him and eventually found out that the leader of the network was a priest. SS attempts to assassinate him failed. The Germans learned of his identity but could not arrest him inside the Vatican. When the German ambassador revealed that to O'Flaherty, he began to meet his contacts on the stairs of St. Peter's Basilica. Obersturmbannführer Herbert Kappler, the head of the SS Sicherheitsdienst and Gestapo in Rome, learned of O'Flaherty's actions and ordered a white line painted on the pavement at the opening of St. Peter's Square, which signified the border between Vatican City and Italy, and stated that the priest would be killed if he crossed it. Pietro Koch, the head of the Banda Koch, a special task force charged with hunting down partisans and rounding up deportees for the Germans, often spoke of his intention to torture O'Flaherty and then to execute him if he ever fell into Koch's hands. Several others, including priests, nuns and laypeople, worked in secret with O'Flaherty and even hid refugees in their own private homes around Rome. Among them were the Augustinian Maltese Fathers Egidio Galea, Aurelio Borg and Ugolino Gatt, the Dutch Augustinian Father Anselmus Musters and Brother Robert Pace of the Brothers of Christian Schools. Another person who contributed significantly to the operation was Chetta Chevalier, who hid some refugees in her house with her children and escaped detection. Jewish religious services were conducted in the Basilica di San Clemente, which was under Irish diplomatic protection, under a painting of Tobias. When the Allies arrived in Rome in June 1944, 6,425 of the escapees were still alive. O'Flaherty demanded for German prisoners to be treated properly as well. He took a plane to South Africa to meet Italian prisoners and to Jerusalem to visit Jewish refugees. Of the 9,700 Jews in Rome, 1,007 had been shipped to Auschwitz. The rest were hidden, over 5,000 of them by the Church, 300 in Castel Gandolfo, 200 or 400 (estimates vary) as "members" of the Palatine Guard and some 1,500 in monasteries, convents and colleges. The remaining 3,700 were hidden in private homes. During the liberation of Rome, O'Flaherty and Derry's organisation was caring for 3,925 escapees and men who had succeeded in evading arrest. Of them, 1,695 were British, 896 South African, 429 Russian, 425 Greek and 185 American. The remainder were from a further 20 nations. That does not include Jews and sundry other men and women who were in O'Flaherty's personal care.
Соғыстан кейінгі
Соғыстан кейін О'Флаэрти көптеген наградалар алды, оның ішінде "Италиядағы әскерге көрсеткен қызметтері үшін" Британ империясы орденінің командирі (CBE) және "Күміс пальмасы бар" Американың бостандық медалі. Оған Канада мен Австралия да құрмет көрсетті. Ол Италия оған берген өмір бойына толыққанды зейнетақыдан бас тартты. 1954 жылы ол ішкі прелат қызметіне тағайындалды. 1950-жылдары, канонизацияланған Мария Фаустина Ковальска ұсынған Илаһи Мейірімділік Розарийі Ватикан тарапынан тыйым салынған еді. О'Флаэрти, нотариус ретінде, католиктерге тыйым салу туралы құжатқа қол қойды. Ол – Киелі Офис нотариусы болып тағайындалған алғашқы ирландтық. О'Флаэрти өзінің бұрынғы қарсыласы Герберт Капплермен (Римдегі бұрынғы СС басшысы) ай сайын түрмеде кездесіп, Капплердің жалғыз келушісі болды. 1959 жылы Капплер католицизмге көшті және О'Флаэрти оны крещение берді. 1960 жылы О'Флаэрти миға қан құйылып, ауруханаға түсті және Ирландияға қайта оралуға мәжбүр болды. 1960 жылғы алғашқы миға қан құйылуына дейін ол Танзаниядағы апостолдық нунций болып бекітілуге жақын еді. Ол әпкесімен бірге тұру үшін Кахерсивенге көшті, ол жерде 1963 жылдың 30 қазанында 65 жасында қайтыс болды. Ол Кахерсивендегі Дэниел О'Коннелл ескерткіш шіркеуінің зиратына жерленді. Килларни қаласында оның ескерткіші және Килларни ұлттық паркінде оның естелігіне арналған ағаштар тобы бар. Кейбір дереккөздерде 2003 жылы ол Израиль мемлекеті тарапынан "Ұлттар арасындағы Адал" атағымен марапатталған алғашқы ирландтық болды деп дұрыс емес мәлімделген. Алайда, марапатталғандардың тізіміне сәйкес, бұл рас емес. 2017 жылы оны тізімге қосу туралы өтініш дайындалып жатыр.
After the war, O'Flaherty received a number of awards, including appointment as a Commander of the Order of the British Empire (CBE) "for services to the Forces in Italy" and the American Medal of Freedom with Silver Palm. He was also honoured by Canada and Australia. He refused to use the lifetime pension that Italy had given to him. In 1954, he was promoted to domestic prelate. In the 1950s, the Chaplet of the Divine Mercy, in the form proposed by Mary Faustina Kowalska, who had been canonised, was under a ban from the Vatican. It was O'Flaherty who, as notary, signed the document that notified Catholics of the ban. He was the first Irishman named Notary of the Holy Office. O'Flaherty regularly visited his old nemesis, Herbert Kappler (the former SS chief in Rome), in prison month after month and was Kappler's only visitor. In 1959, Kappler converted to Catholicism and was baptised by O'Flaherty. In 1960, O'Flaherty suffered a serious stroke during Mass and was forced to return to Ireland. Shortly before his first stroke in 1960, he was about to be confirmed as the papal nuncio to Tanzania. He moved to Cahersiveen to live with his sister, at whose home he died on 30 October 1963, aged 65. He was buried in the cemetery of the Daniel O'Connell Memorial Church in Cahersiveen. There is a monument in Killarney Town and a grove of trees dedicated to his memory in the Killarney National Park. Some sources incorrectly state that in 2003, he became the first Irish person honoured as Righteous Among the Nations by the State of Israel. However, according to the list of those honoured, that is not the case. An application to have him added to the rolls was being prepared in 2017.
Драмалық көрініс
О'Флаэртиді 1983 жылы түсірілген "Қызыл және қара" телефильмінде Грегори Пек сомдады. Бұл фильм О'Флаэртидің Римді неміс оккупациясынан бастап одақтастар босатуына дейінгі ерліктерін көрсетеді. Ол сондай-ақ Робин Глендиннингтің Капплердің Ватиканнан пана іздеуі туралы радио пьесасындағы екінші маңызды кейіпкер болды, бұл пьеса "Ватиканның Қызыл Иезуіті" деп аталды және алғаш рет 2006 жылдың 30 қарашасында Radio 4 арнасында, Вольф Калер Капплер рөлінде ойнап, эфирге шықты. Килларниде туған актер және драматург Донал Кортни 2013 жылдың қазан айында үш күн бойы Килларниде өткен Хью О'Флаэртиді еске алу шаралары аясында "God Has No Country" атты жаңа бір актерлік қойылымын қойды. Кортни О'Флаэртиді соғыс жылдарында неміс оккупациясы астындағы Римде бейнелейді; оқиға О'Флаэртидің өзінің көзқарасынан баяндалады және ол әділет үшін күресінде қабылдаған шешімдердегі қиындықтар мен азапты зерттейді. 2023 жылы Джозеф О'Коннор О'Флаэрти мен оның қарсылық тобының ерліктеріне негізделген "Әкемнің үйі" романын жарыққа шығарды.
O'Flaherty was portrayed by Gregory Peck in the 1983 television film The Scarlet and the Black, which follows the exploits of O'Flaherty from the German occupation of Rome to its liberation by the Allies. He was also the second principal character in a radio play by Robin Glendinning on Kappler's time seeking asylum in the Vatican, titled The Scarlet Pimpernel of the Vatican, which was first broadcast on 30 November 2006 on Radio 4, with Wolf Kahler as Kappler. Killarney born actor and playwright Donal Courtney penned a new one man play entitled God Has No Country, which he premièred in Killarney as part of the Hugh O'Flaherty memorial celebrations for three nights in October 2013. Courtney portrays the O'Flaherty during the wartime years in German occupied Rome; the story is told from the O'Flaherty's point of view and is a study of the torment and difficulty in the decisions he undertook in his fight for justice. In 2023, Joseph O'Connor published My Father's House, a novel based on the exploits of O'Flaherty and his resistance group.
Теледидар
2008 жылы ирланд тіліндегі TG4 телеарнасы О’Флаэрти туралы 51 минуттық деректі фильмді көрсетті. Ол (ішінара ирланд және ағылшын тілдерінде, ағылшын тіліндегі субтитрлермен) «The Pimpernel of the Vatican – The Amazing Story of Monsignor Hugh O’Flaherty» деп аталатын, аймақтық шектеусіз DVD-де қолжетімді.
The Irish language television station TG4 broadcast a 51 minute documentary on O'Flaherty in 2008. It is available (in mixed Irish/English with English subtitles) on a region free DVD entitled The Pimpernel of the Vatican – The Amazing Story of Monsignor Hugh O'Flaherty.