Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Паратуберкулез – жұқпалы, созылмалы, кейде өлімге әкелетін инфекция, ол негізінен кепшұңғырлы жануарлардың жіңішке ішегіне әсер етеді. Оны Mycobacterium avium subspecies paratuberculosis бактериясы қоздырады. Инфекциялар көбінесе кепшұңғырлы жануарларға (асқазанның төрт бөлімі бар сүтқоректілерге, оның ішінде қарақтары барлар) әсер етеді, бірақ сонымен қатар қоян, түлкі және құстар сияқты кепшұңғырсыз түрлерде де кездеседі. Аттар, иттілер және адам емес приматтар зертхана жағдайында жұқтырылған. Паратуберкулез бүкіл әлемде таралған, Австралияның кейбір штаттары (онда оны әдетте ірі қараның Джон ауруы немесе BJD деп атайды) аурудан толыққанды құтылған жалғыз аймақтар болып саналады. Кем дегенде Канадада, BJD белгілері әдетте ірі қара малдың төрттен жеті жас аралығында басталады, және көбінесе бір уақытта бір ғана жануарда анықталады. "Джон ауруының белгілері бар" ірі қара малдың нәжісі арқылы миллиардтаған бактериялар таратылады және болашақ бұзаулар үшін инфекцияның негізгі көзіне айналады. Кейбір дереккөздер "паратуберкулезді" кез келген инфекциялық агенттің болуынан гөрі Mycobacterium tuberculosis-тің жоқтығымен анықтайды, бұл терминнің Бурули жарасы немесе Леди Виндермир синдромын сипаттауға қатысты дұрыстығын күмәнді етеді.
Paratuberculosis is a contagious, chronic and sometimes fatal infection that primarily affects the small intestine of ruminants. It is caused by the bacterium Mycobacterium avium subspecies paratuberculosis. Infections normally affect ruminants (mammals that have four compartments of their stomachs, of which the rumen is one), but have also been seen in a variety of nonruminant species, including rabbits, foxes, and birds. Horses, dogs, and nonhuman primates have been infected experimentally. Paratuberculosis is found worldwide, with some states in Australia (where it is usually called bovine Johne's disease or BJD) being the only areas proven to be free of the disease. At least in Canada, the signs of BJD usually start when cattle are four to seven years of age, and then usually only are diagnosed in one animal at a time. Cattle "with signs of Johne’s disease shed billions of bacteria through their manure and serve as a major source of infection for future calves." Some sources define "paratuberculosis" by the lack of Mycobacterium tuberculosis, rather than the presence of any specific infectious agent, leaving ambiguous the appropriateness of the term to describe Buruli ulcer or Lady Windermere syndrome.
Бақылау
Пастеризация сиыр сүтін қысқа мерзімге қыздырып, содан кейін дереу салқындату арқылы М. паратуберкулезінің қоздырғышын жояды.
Pasteurization is used to kill the causal agent, M. paratuberculosis, by heating cow's milk for a short time and then immediately cooling it.
Белгілері мен симптомдары
Ірі қара малдың паратуберкулезінің негізгі белгілері – диарея және әлсіреу. Көптеген жағдайлар 2–6 жастағы жануарларда кездеседі. Бастапқы белгілер айқын болмауы мүмкін, олар салмақ жоғалту, сүт берудің төмендеуі немесе жүннің қатаңдауымен шектелуі мүмкін. Диарея көбінесе қалың, қан, шырыш немесе эпителий қалдықтарызсыз болады және үзілісті болуы мүмкін. Диарея басталғаннан кейін бірнеше аптадан соң, жақ сүйегінің астында жұмсақ ісік пайда болуы мүмкін. Бұл симптом "шашалы жақ" немесе мандибулярлық ісік деп аталады, ол организмнен ас қорыту жолына ақуыздың жоғалуынан туындайды. Паратуберкулез прогрессивті болып дамиды; ауырған жануарлар күшейе түсетіндей әлсірейді және әдетте сусыздану мен қанағаттандырылмағандықтан (кахексия) көз жұмады. Белгілер көбінесе алғашқы жұққаннан кейін екі жылдан астам уақыт өткен соң ғана байқалады, ал жұққан кездің өзі туғаннан кейін көп ұзамай болады. Жануарлар өмірінің алғашқы жылында инфекцияға шалдығуға бейім. Жаңа туған жануарлар көбінесе туған ортасынан немесе анасының сүтінен жұқтырған тыңайтқыштың аз мөлшерін жұтып алып жұғады. Сонымен қатар, жаңа туған жануарлар аналық жатырда болатын кезде немесе сүт және алғашқы сүт арқылы бактерияларды жұтып алып жұқтыруы мүмкін. Көп ұзамай жұққан немесе жас кезінде бактерияның өте аз дозасына ұшыраған жануарларда екі жылдан кейін клиникалық белгілер пайда болуы мүмкін емес. Клиникалық белгілері басқа тіршілік ететін жануарларда да ұқсас. Қойлар мен ешкілерде жүн немесе түк көбінесе зақымдалады және оңай түсіп қалады, ал диарея сирек кездеседі. Бұғыларда паратуберкулез тез дамиды. Ішек ауруы қояндар мен адам емес приматтарда да хабарланған. Ірі қара мал мен қойдан айырмашылығы, бұғыларда инфекция көбінесе бір жасқа толмаған жануарларда клиникалық аурумен бірге көрінеді.
In cattle, the main signs of paratuberculosis are diarrhea and wasting. Most cases are seen in 2 to 6 year old animals. The initial signs can be subtle, and may be limited to weight loss, decreased milk production, or roughening of the hair coat. The diarrhea is usually thick, without blood, mucus, or epithelial debris, and may be intermittent. Several weeks after the onset of diarrhea, a soft swelling may occur under the jaw. Known as "bottle jaw" or intermandibular edema, this symptom is due to protein loss from the bloodstream into the digestive tract. Paratuberculosis is progressive; affected animals become increasingly emaciated and usually die as the result of dehydration and severe cachexia. Signs are rarely evident until two or more years after the initial infection, which usually occurs shortly after birth. Animals are most susceptible to the infection in the first year of life. Newborns most often become infected by swallowing small amounts of infected manure from the birthing environment or udder of the mother. In addition, newborns may become infected while in the uterus or by swallowing bacteria passed in milk and colostrum. Animals exposed at an older age, or exposed to a very small dose of bacteria at a young age, are not likely to develop clinical disease until they are much older than two years. The clinical signs are similar in other ruminants. In sheep and goats, the wool or hair is often damaged and easily shed, and diarrhea is uncommon. In deer, paratuberculosis can progress rapidly. Intestinal disease has also been reported in rabbits and nonhuman primates. Unlike cattle and sheep, infections in deer often present with clinical illness in animals under one year of age.
Патофизиология
Джон ауруының негізгі нысанасы – ішектің төменгі бөлігі, илеум. Илеум қабырғасында ішектің ішкі бетінің астында орналасқан Пейердің жапсырмалары деп аталатын лимфоидты тіндердің көптеген қалталары бар. Пейердің жапсырмалары – лимфа түйіндеріне ұқсас, макрофагтар мен лимфоциттердің жиынтығы. Пейердің жапсырмаларын М-клеткалар деп аталатын жасушалар қабаты жауып тұрады. Бұл жасушалар ішек қуысының (люмен) мазмұнын сынап, антигендерді (бактерияларды) Пейердің жапсырмасының астындағы жасушаларға жіберіп, макрофагтар мен лимфоциттерге «көрсету» үшін жұмыс істейді. Бұл – жас жануардың жасушаларын ортаға «таныстырудың» және жануардың ортадағы патогендерге қарсы иммунитет қалыптастыруына көмектесетін қорғаныс механизмі. Алайда, М-клеткалары M. paratuberculosis бактериясын Пейердің жапсырмасына жеткізгенде, бактериялар өсуге өте қолайлы орын табады. Пейердің жапсырмаларындағы макрофагтар M. paratuberculosis-ті шетелдік жаугершіні жою үшін жұтады, бірақ әлі түсініксіз себептерге байланысты, олар мұны істей алмайды. Макрофагтың ішінде M. paratuberculosis көбейіп, жасушаны өлтіріп, таралып, жақын жердегі басқа жасушаларды жұқтырады. Уақыт өте келе, илеумның басқа бөліктері мен дененің басқа аймақтары миллиондаған микобактерияларға толады. M. paratuberculosis макрофагтардың бактерияларды өлтіру механизмдерін қалай бейтараптайды немесе қалай қашып құтылады белгісіз, бірақ микобактериялардың ерекше төзімді жасуша қабырғасы маңызды рөл атқарады. Жануардың иммундық жүйесі M. paratuberculosis шабуылына жауап ретінде инфекция орнына көбірек макрофагтар мен лимфоциттерді шақырады. Лимфоциттер цитокиндер деп аталатын түрлі химиялық сигналдарды бөліп шығарып, макрофагтардың бактерияларды өлтіру күшін арттыруға тырысады. Макрофагтар бірігіп, үлкен жасушаларды – көп ядролы алып жасушаларды құрайды, бұл микобактерияларды өлтіруге жасалған әрекет сияқты. Жұққан тіндерге миллиондаған лимфоциттер мен макрофагтардың енуі ішек қабырғасының қалыңдауына алып келеді. Бұл қоректік заттардың сіңірілуіне кедергі келтіреді және іш өтуге себеп болады. Инфекцияның соңғы сатысында жануардың сарысуында M. paratuberculosis-қа қарсы антиденелер пайда болады, бұл аурудың клиникалық белгілері мен инфекциядан өлім жақын екенін көрсетеді. Бұл ауруға шалдыққан ешкілердің денесі, тіпті жеткілікті тамақтанған жағдайда да, әлсірейді. Егер ешкіде Джон ауруы дамыса және іш өту пайда болса, оның өлуі әбден мүмкін. Іш өту аурудың соңғы сатысының белгісі. Малдың денсаулығын сақтау және аурудың таралуын болдырмау үшін жыл сайын бір-екі рет тексеру қажет.
The primary site targeted by Johne's disease is the lower part of the intestine known as the ileum. The wall of the ileum contains a large number of pockets of lymphoid tissue known as Peyer's patches that lie just beneath the interior surface of the intestine. Peyer's patches are clusters of macrophages and lymphocytes organized much like lymph nodes. Covering Peyer's patches are a layer of cells called M cells. These cells function to sample the content of the lumen of the intestines and pass antigens (bacteria) through to the underlying cells of the Peyer's patch to "show" these antigens to the macrophages and lymphocytes. This is a means of "educating" the cells in a young animal about its environment, and is a protective mechanism designed to help the animal become immune to pathogens in its environment. Unfortunately, when M cells bring M. paratuberculosis to the Peyer's patch, the bacteria find an ideal place for growth. Macrophages in Peyer's patches engulf M. paratuberculosis for the purpose of destroying the foreign invader, but for reasons yet unclear, these macrophages fail to do this. Inside a macrophage, M. paratuberculosis multiplies until it eventually kills the cell, spreads, and infects other nearby cells. In time, other parts of the ileum and other regions of the body are teeming with millions of the mycobacteria. How M. paratuberculosis neutralizes or evades the normally efficient bacterial killing mechanisms of the macrophages is unknown, although the unusually resistant cell wall of mycobacteria likely plays an important role. The animal's immune system reacts to the M. paratuberculosis invasion by recruiting more macrophages and lymphocytes to the site of the infection. The lymphocytes release a variety of chemicals signals, called cytokines, in an attempt to increase the bacterial killing power of the macrophages. Macrophages fuse together, forming large cells, called multinucleated giant cells, in an apparent attempt to kill the mycobacteria. Infiltration of infected tissues with millions of lymphocytes and macrophages leads to visible thickening of the intestines. This prevents nutrient absorption, and diarrhea results. Late in the infection, antibody production by the animal occurs to M. paratuberculosis in serum of animals, and is an indicator that clinical signs of disease and death from the infection will soon follow. For goats infected with this disease, the most apparent sign of having it is their bodies wasting away, even with a sufficient diet. If a goat develops Johne's and it has diarrhea, it is most likely going to die. When it has diarrhea, the goat is at the last stages of the disease. Herds should be tested once or twice a year to maintain the health and keep out the disease.
Аурудың таралуы мен өлім-жітім
Эндемиялық мал басында жануарлардың аз бөлігі ғана клиникалық белгілерді дамытады; көпшілігі инфекцияны жояды немесе симптомсыз тасымалдаушыға айналады. Өлім-жітім көрсеткіші шамамен 1% құрайды, бірақ мал басының 50%-ға дейін симптомсыз жұқтыруы мүмкін, бұл өндіріс шығындарына әкеледі. Симптомдар пайда болғаннан кейін паратуберкулез прогрессивті дамиды және ауру жануарлар көбінесе өледі. Симптомсыз тасымалдаушылардың қанша пайызы анық ауруға шалдығатыны белгісіз.
In an endemic herd, only a minority of the animals develops clinical signs; most animals either eliminate the infection or become asymptomatic carriers. The mortality rate is about 1%, but up to 50% of the animals in the herd can be asymptomatically infected, resulting in losses in production. Once the symptoms appear, paratuberculosis is progressive and affected animals eventually die. The percentage of asymptomatic carriers that develop overt disease is unknown.
Адамға қауіп
MAP адамдарда Джон ауруына ұқсас белгілерді тудыруға қабілетті, бірақ MAP инфекциясын анықтаудағы қиындықтар диагностикалық бөгеттерді құрайды. 2019 жылдың қазан айына дейін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және ешбір ел Джон ауруын жануарлардан адамға жұғатын зооноздық ауру деп жарияламады. Осы себепті, кейбір зерттеушілер бұл организмді Крон ауруының тудырушы факторы деп есептейді. Дегенмен, эпидемиологиялық зерттеулер әртүрлі нәтижелер көрсетті; кейбір зерттеулерде бұл организм (немесе оған қарсы иммундық реакция) Крон ауруымен ауырған науқастарда, симптомдары жоқ адамдарға қарағанда әлдеқайда жиірек табылды.
MAP is capable of causing Johne's like symptoms in humans, though difficulty in testing for MAP infection presents a diagnostic hurdle. As of October 2019, neither the World Health Organization nor any individual nation had declared Johne's disease to be zoonotic. and because of this, some researchers contend the organism is causative factor in Crohn's disease. However, epidemiologic studies have provided variable results; in certain studies, the organism (or an immune response directed against it) has been much more frequently found in patients with Crohn's disease than asymptomatic people.
Іс-қимыл және ережелер
Паратуберкулез АҚШ-тың кейбір штаттарында тіркелуге жататын ауру. АҚШ Федералдық ережелері бойынша, мәдени егісті нәтижесі оң немесе ДНҚ-тестілеуі оң болған жануарларды штаттар арасында сою үшін жіберуден басқа жағдайда тасымалдауға тыйым салынады.
Paratuberculosis is a reportable disease in some states of the US. US Federal regulations prohibit culture positive or DNA test positive animals from being moved across state lines except for slaughter.