Бриттания, Ұлыбритания, Ирландия және Мэн аралының кельт тілдері

Кіріспе

Бриттания, Ұлыбритания, Ирландия және Мэн аралы кельт тілдерінің тобы – Бриттания, Ұлыбритания, Ирландия және Мэн аралында сөйленетін кельт тілдерінің тобы. Қазірде сақталған барлық кельт тілдері аралдық топқа жатады, оның ішінде Франциядағы Бретаньде сөйленетін бретон тілі де бар. Континенттік кельт тілдері бір кезде Еуропа мен Анатолияда кең таралған болса да, қазір жойылып кетті. Екі ерекше топқа бөлінген алты аралдық кельт тілі қолданыста (барлық жағдайда жазылып, сөйленеді):

Аралдық кельт тілдері
Бритон (немесе Бриттон) тілдері
Бретон тілі
Корнуолл тілі
Уэльс тілі
Гойдел тілдері
Ирланд тілі
Мэнкс тілі
Шотланд гаэль тілі

Мүмкін кельт дәуірінен бұрынғы субстрат

Континенттік кельт тілінен өзгеше, арал кельт тілінде басқа индоевропа тілдерінде сирек кездесетін, түрлі афроазия тілдерімен ортақ құрылымдық ерекшеліктер бар. Осы ұқсастықтарға етістік-тақырып-объект сөз тіркесі, көпше түріндегі тақырыпқа ие етістіктер, құрылымдық жағдайға ұқсас генетивтік конструкция, біріктірілген жалғаулы есімдіктермен жасалған предлогтар ("жалғаулы предлогтар" немесе "предлогтік есімдіктер") және есімдік көшірмелері бар есімдік сөздер жатады. Мұндай ұқсастықтар алғаш рет 1621 жылы валли тілі мен иврит тілі арасында байқалған. Арал кельт тілдерінің афроазиялық субстраттан (иберия және бербер тілдері) ерекшеліктер алғанын алғаш 1899 жылы Джон Моррис Джонс ұсынды. Бұл теорияны кейін Генри Дженнер (1904), Юлиус Покорный (1927), Генрих Вагнер (1959), Орин Генслер (1993), Тео Венманн (1995) және Ариэль Шиша Халеви (2003) сияқты лингвистер де қолдады. Кейбір ғалымдар афроазия тілдері арал кельт тіліне тікелей әсер етпегенін, екі топ тілдің де қазір жоғалған субстраттың ықпалында болғанын айтады. Бұл пікірді Jongeling (2000) білдірген. Ранко Матасович (2012) де "арал кельт тілдері белгісіз, болжам бойынша индоевропалық емес субстраттың күшті ықпалына ұшырады" деп мәлімдеді және арал кельт және афроазия тілдері арасындағы синтаксистік параллелизмнің "мүмкін, жай ғана кездейсоқтық емес" екенін анықтады. Ол олардың ұқсастықтары "көне Еуропа тілдерін (келт тілін қоса) сөйлейтін халықтар келгенге дейін Солтүстік-Шығыс Африканың және Батыс Еуропаның кең аумағын қамтитын үлкен лингвистикалық макроаймақтан" туындағанын дәлелдеді. Реймонд Хиккидің сөзіне қарағанда, афроазиялық субстрат теориясы "кельт тілдерін зерттеуші ғалымдардың арасында кең қолдау тапқан жоқ". Бұл теорияны 2006 жылы Ким МакКон, 2007 жылы Грэм Исаак және 2009 жылы Стив Хьюит сынға алды. Исаак Генслер анықтаған 20 ұқсастықтың маңызсыз, тәуелді немесе мәнсіз екенін айтады. Осылайша, ол бұл теорияны дәлелденбеген ғана емес, сонымен қатар қате деп санайды. Керісінше, арал кельт және афроазия тілдері арасындағы ұқсастықтар тәуелсіз түрде дамуы мүмкін.

Insular Celtic, unlike Continental Celtic, shares some structural characteristics with various Afro Asiatic languages which are rare in other Indo European languages. These similarities include verb–subject–object word order, singular verbs with plural post verbal subjects, a genitive construction similar to construct state, prepositions with fused inflected pronouns ("conjugated prepositions" or "prepositional pronouns"), and oblique relatives with pronoun copies. Such resemblances were noted as early as 1621 with regard to Welsh and the Hebrew language. The hypothesis that the Insular Celtic languages had features from an Afro Asiatic substratum (Iberian and Berber languages) was first proposed by John Morris Jones in 1899. The theory has been supported by several linguists since: Henry Jenner (1904); Julius Pokorny (1927); Heinrich Wagner (1959); Orin Gensler (1993); Theo Vennemann (1995); and Ariel Shisha Halevy (2003). Others have suggested that rather than the Afro Asiatic influencing Insular Celtic directly, both groups of languages were influenced by a now lost substrate. This was suggested by Jongeling (2000). Ranko Matasović (2012) likewise argued that the "Insular Celtic languages were subject to strong influences from an unknown, presumably non Indo European substratum" and found the syntactic parallelisms between Insular Celtic and Afro Asiatic languages to be "probably not accidental". He argued that their similarities arose from "a large linguistic macro area, encompassing parts of NW Africa, as well as large parts of Western Europe, before the arrival of the speakers of Indo European, including Celtic". The Afro Asiatic substrate theory, according to Raymond Hickey, "has never found much favour with scholars of the Celtic languages". The theory was criticised by Kim McCone in 2006, Graham Isaac in 2007, and Steve Hewitt in 2009. Isaac argues that the 20 points identified by Gensler are trivial, dependencies, or vacuous. Thus, he considers the theory to be not just unproven but also wrong. Instead, the similarities between Insular Celtic and Afro Asiatic could have evolved independently.