Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Келдыш қолданбалы математика институты (Институт прикладной математики им. М.В.Келдыша) – есептеу математикасына маманданған ғылыми-зерттеу институты. Ол ядролық және термоядролық энергия, ғарыш зерттеулері және зымыран технологиялары саласындағы мемлекеттік бағдарламаларға қатысты есептеу мәселелерін шешу мақсатында құрылған. Институт Ресей Ғылым академиясының математикалық ғылымдар бөлімінің құрамына кіреді. Институттың негізгі қызметі – практикалық маңызы бар күрделі ғылыми-техникалық мәселелерді шешу үшін компьютерлік технологияларды пайдалану болып табылады. 2016 жылдан бері институттың ғылыми қызмет аясына биологиялық зерттеулер үшін математикалық және есептеу әдістерін әзірлеу, сондай-ақ осы әдістерді қолдана отырып, есептеу биологиясының мәселелерін тікелей шешу де кірді.
The Keldysh Institute of Applied Mathematics (Институт прикладной математики им. М.В.Келдыша) is a research institute specializing in computational mathematics. It was established to solve computational tasks related to government programs of nuclear and fusion energy, space research and missile technology. The Institute is a part of the Department of Mathematical Sciences of the Russian Academy of Sciences. The main direction of activity of the institute is the use of computer technology to solve complex scientific and technical issues of practical importance. Since 2016, the development of mathematical and computational methods for biological research, as well as a direct solution to the problems of computational biology with the use of such methods, has also been included in the circle of scientific activities of the institute.
Ядролық физика
Теориялық физик Яков Борисович Зельдович ядролық және термоядролық қару жасау жұмысының теориялық аспектілерін басқаратын бөлімдердің бірін жетекшілік етті. Александр Андреевич Самарский ядролық жарылыстың тізбекті реакциясының макрокинетикасының алғашқы шынайы есептеулерін жасады, бұл ядролық қарудың күшін практикалық тұрғыдан бағалауға мүмкіндік берді. Институт ядролық энергия саласында нейтрон тасымалы мен ядролық реакциялар процестерін модельдеумен де айналысты. Атап айтқанда, Е. Кузнецов ядролық реакторлар теориясы бойынша жұмыстарымен белгілі. Қазіргі таңда КИАМ-да плазма физикасы және басқарылатын термоядролық синтез саласындағы жұмыстар жалғасуда, бұл жұмыстар С. П. Курдюмов, А. А. Самарский, Ю. П. Поповтың басшылығымен басталған.
Theoretical physicist Yakov Borisovich Zel'dovich headed one of the departments placed in charge of the theoretical aspects of the work on the creation of nuclear and thermonuclear weapons. Alexander Andreevich Samarskii performed the first realistic calculations of macrokinetics of chain reaction of a nuclear explosion, which led to the practical importance estimated power of nuclear weapons. In relation to nuclear energy, the institute was also involved in modelling of processes of neutron transport and nuclear reactions. In particular, E. Kuznetsov is known for his work on the theory of nuclear reactors. Currently, such work in KIAM is continuing in the field of plasma physics and controlled thermonuclear fusion, which began under the leadership of S. P. Kurdyumov, A. A. Samarskii, Yu. P. Popov.
Математика және математикалық модельдеу
ХХ ғасырдың ең ірі математиктерінің бірі И. М. Гельфанд 1989 жылы АҚШ-қа кетер алдында жылу беру кафедрасын басқарды. Ол функционалдық талдау, алгебра және топология салаларында негізгі жұмыстар атқарды. А. Н. Тихонов бастапқыда осы математика салаларында да жұмыс істеді. Дегенмен, Тихонов көбірек қолданбалы бағытталған, мысалы, дұрыс қойылмаған мәселелерді шешу әдістері (Тихоновтың реттеуі) сияқты еңбектерімен танымал. Тихонов сондай-ақ жоғары ретті туындысында кіші параметрлі дифференциалдық теңдеулер теориясын жасады. Айырма схемаларының тұрақтылығының жалпы теориясын А. А. Самарский дамытты. Самарский математикалық модельдеуді жеке ғылыми дисциплина ретінде қарастырды. С. П. Курдюмов Ресейдеғы сызықтық емес динамика және синергетика саласында ғылыми мектеп құрды. Қазіргі таңдағы сандық әдістердің арсеналы модельдердің күрделілігінің артуына және заманауи суперкомпьютерлердің мүмкіндіктеріне жауап ретінде жаңарып, жетілдірілуде. КИАМ ғалымдары есептеу мәселелерін шешу үшін тор әдістерін әзірлейді, бұл, атап айтқанда, "Норма" декларативтік тілін жасауға әкелді.
One of the greatest mathematicians of the twentieth century I. M. Gelfand was at the head of the Department of heat transmission before his departure for the United States in 1989. He was carrying out the fundamental works on functional analysis, algebra and topology. A. N. Tikhonov worked initially also in these areas of mathematics. However, Tikhonov is better known for his works of more applied orientation, such as methods for solving ill posed problems (Tikhonov regularization). Tikhonov also created the theory of differential equations with a small parameter at the highest derivative. The general theory of stability of difference schemes was developed by A. A. Samarskii. Samarskii considered mathematical modelling as an independent scientific discipline. S. P. Kurdyumov created a whole scientific school in nonlinear dynamics and synergetics in Russia. Currently, the existing arsenal of numerical methods is updated and improved in response to the growing complexity of the models and the possibilities of modern supercomputers. Scientists of KIAM elaborate grid methods for solving computational problems, which has led, in particular, to the creation of a declarative language "Norma".
Компьютерлер және бағдарламалау
Алғашқы зерттеулер әлі де "Мерседес" механикалық калькуляторларында көптеген бағалаушылардың үлкен құрамымен жүргізілді. Қазіргі уақытта бірнеше суперкомпьютерді біріктіру негізінде таратылған есептеу жүйесін құру жұмыстары жүргізілуде, олар тор технологиясы үшін пайдаланылады және арнайы операциялық жүйе (DVM) жасалған.
The first studies were carried out still on mechanical calculators "Mercedes" by a large staff of estimators. Currently, work is underway to create a distributed computing system based on combining several supercomputers, which are used for grid – technology and developed a specialized operating system (DVM).
Есептеу биологиясы
2016 жылдан бері КИАМ-ның қызығушылық аясына есептеу биологиясы мәселелері де кірді, олар Пущинодағы КИАМ РАС-тың ИМПБ РАС бөлімшесінде шешілуде.
Since 2016, the sphere of interest of KIAM includes also computational biology problems, which are solved in IMPB RAS – Branch of KIAM RAS in Pushchino.
Басшылар
1953-1978 Келдыш Мстислав Всеволодович, КСРО Ғылым академиясының президенті, математик. 1978-1989 Тихонов Андрей Николаевич, РАН академигі, математик. 1989-1999 Курдюмов Сергей Павлович, Ресей ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, математик. 1999-2008 Попов Юрий Петрович, Ресей ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, математик. 2008-2015 Четверушкин Борис Николаевич, РАН академигі, математик.
1953–1978 Keldysh, Mstislav Vsevolodovich, President of the USSR Academy of Sciences, mathematician. 1978–1989 Tikhonov, Andrey Nikolayevich, Academician of RAS, mathematician. 1989–1999 Kurdyumov, Sergei Pavlovich, Corresponding Member of the Russian Academy of Sciences, mathematician. 1999–2008 Popov, Yuriy Petrovich, Corresponding Member of the Russian Academy of Sciences, mathematician. 2008–2015 Chetverushkin, Boris Nikolaevich, Academician of RAS, mathematician.
Бөлектелген ұйымдар
1955 — Дородницын есептеу орталығы. 1965 — Ғарыш зерттеу институты, КИАМ-ның бір бөлімшесі негізінде ғылыми ғарыш бағдарламаларын әзірлеу үшін құрылды. 1990 — Математикалық модельдеу институты, А. Самарский бөлімшесі негізінде.
1955 — Dorodnitsyn Computing Centre. 1965 — Space Research Institute, established on the basis of one of the departments of KIAM to develop scientific space flight programs. 1990 — Institute for Mathematical Modelling, based on department A. A. Samarskii.