Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Христиандық теолог және әулие (шамамен 170 – 235 жж.)
Christian theologian and saint (c. 170 – c. 235)
Римдік Гипполит (/h//ə//'//p//a://l//I//t//ə//s/, ; латынша: Hippólytos, шамамен 170 – 235 жылдары) – Рим епископы және екінші-үшінші ғасырлардағы ең маңызды христиан теологтарының бірі. Оның тегі, тұлғасы және еңбектері ғалымдар мен тарихшылар үшін әлі де құпия болып қалуда. Оның қатысы болуы мүмкін жерлерге Рим, Палестина, Египет, Анатолия және Таяу Шығыстың басқа да аймақтары кіреді. Ежелгі шіркеу әдебиетін зерттеушілердің ішіндегі Кесариялық Евсевий мен Иероним сияқты танымал ғалымдар, Гипполиттің Киелі кітапқа түсіндірме беруші және теолог ретінде қайда басшылық еткенін анық айта алмайды. Олар оның еңбектерін оқыған, бірақ оның қауымдастығы туралы нақты мәлімет таппаған. Константинопольдық Фотий I өзінің "Bibliotheca" (cod. 121) еңбегінде оны Иринейдің шәкірті деп, ал Иринейдің Поликарптың шәкірті болғанын айтады. Осы мәтіннен оның Гипполит өзін осылай атағанын болжайды. Көне теориялардың бірінде ол замандас папалармен келіспей, Рим епискобына қарсы тұрғандықтан, антипапа болған деген пікір бар. Бұл тұрғысынан алғанда, ол Рим папаларының жаңа дінге келген көптеген мүшріктерге бейімделу үшін тәубе ету жүйесін жеңілдетуіне қарсы болған. Дегенмен, шейіт болып қайтыс болмас бұрын ол шіркеумен келісімге келген.
Hippolytus of Rome (/h//ə//'//p//a://l//I//t//ə//s/, ; Romanized: Hippólytos, c. 170 – c. 235 AD) was a Bishop of Rome and one of the most important second third century Christian theologians, whose provenance, identity and corpus remain elusive to scholars and historians. Suggested communities include Rome, Palestine, Egypt, Anatolia and other regions of the Middle East. The best historians of literature in the ancient church, including Eusebius of Caesarea and Jerome, openly confess they cannot name where Hippolytus the biblical commentator and theologian served in leadership. They had read his works but did not possess evidence of his community. Photios I of Constantinople describes him in his Bibliotheca (cod. 121) as a disciple of Irenaeus, who was said to be a disciple of Polycarp, and from the context of this passage it is supposed that he suggested that Hippolytus so styled himself. One older theory asserts he came into conflict with the popes of his time and seems to have headed a schismatic group as a rival to the bishop of Rome, thus becoming an antipope. In this view, he opposed the Roman Popes who softened the penitential system to accommodate the large number of new pagan converts. However, he was reconciled to the Church before he died as a martyr.
Өмір
Оның туған қауымдастығы туралы нақты мәлімет аз. Бір викториялық теория бойынша, Римдегі шіркеудің папы Зефириннің (199–217 ж.б.) тұсында шіркеудің пресвитері болған Гипполит білімділігімен және шешендігімен ерекшеленді. Осы кезде Ориген, онда жас жігіт болатын, оның уағыздарын тыңдаған. Кейбір деректер Гипполиттің өзі қатаңдыққа ұмтылғанын көрсетеді. Осы көзқарас бойынша: император Максимин Тракс билік еткен кездегі қуғын-сүргін кезінде Гипполит пен Понтиан 235 жылы Сардинияға бірге жер аударылды, олар шахтада қаза тапқан болуы мүмкін. Ол қайтыс болғанға дейін Римдегі басқа тараппен келісімге келген болуы мүмкін, себебі папа Фабианның (236–250 ж.б.) тұсында оның денесі мен Понтианның денесі Римге әкелінді. 354 жылғы хронография (дәлірек айтқанда, Либерия каталогы) 13 тамызда, шамамен 236 жылы, екі дене Римде жерленгенін, Гипполиттің Виа Тибуртинадағы зиратта жерленгенін хабарлайды, бұл мифологиялық Гипполиттің Афинада жабайы жылқылар сүйреп кеткен оқиғасына ұқсас. Ол әулиенің жер астындағы қабірін сипаттап, онда Гипполиттің өлімін бейнелейтін сурет көргенін айтады. Сондай-ақ, 13 тамыз күні Гипполиттің мерекесі тойланғанын растайды, бірақ бұл қайтадан Лоренстің дінге қайта оралуымен байланысты, ол Шығыс Православ шіркеуінің Менайонында сақталған. Бұл есеп Гипполиттің аттардың қасиетті қамқоршысы саналатындығына әкелді. Орта ғасырларда ауру жылқыларды Англияның Гертфордшир графтығындағы Сент-Ипполитс ауылына әкелді, онда оған арналған шіркеу бар.
Little is known for certain about his community of origin. One Victorian theory suggested that as a presbyter of the church at Rome under Pope Zephyrinus (199–217 AD), Hippolytus was distinguished for his learning and eloquence. It was at this time that Origen, then a young man, heard him preach. Some suggest Hippolytus himself advocated a pronounced rigorism. Also under this view: during the persecution at the time of Emperor Maximinus Thrax, Hippolytus and Pontian were exiled together in 235 to Sardinia, likely dying in the mines. It is quite probable that, before his death there, he was reconciled to the other party at Rome, for, under Pope Fabian (236–250 AD), his body and that of Pontian were brought to Rome. The so called Chronography of 354 (more precisely, the Liberian Catalogue) reports that on August 13, probably in 236, the two bodies were interred in Rome, that of Hippolytus in a cemetery on the Via Tiburtina, a striking parallel to the story of the mythological Hippolytus, who was dragged to death by wild horses at Athens. He described the subterranean tomb of the saint and states that he saw there a picture representing Hippolytus' execution. He also confirms August 13 as the date on which a Hippolytus was celebrated but this again refers to the convert of Lawrence, as preserved in the Menaion of the Eastern Orthodox Church. The latter account led to a Hippolytus being considered the patron saint of horses. During the Middle Ages, sick horses were brought to St Ippolyts, Hertfordshire, England, where a church is dedicated to him.
Жазбалар
Жазушы Гипполиттің еңбектері айналасында пікір талас тудырып отыр. Виктория дәуірінде ғалымдар оның ең маңызды туындысы – «Барлық ерестіктерді жоққа шығару» екенін мәлімдеді. (кейбір ғалымдар оны ғылымдардың бірін бейнелейтін) Виа Тибуртина зиратында табылған және көп жөнделген ескерткіште, орындықтың қабырғаларына Пасхалық цикл, ал артқы жағына Гипполиттің көптеген жазбаларының тақырыптары ойылып салынған. Гипполитке жатқызылатын түсіндірме еңбектерінің ішінде ең жақсы сақталғандары – Даниял пайғамбарға арналған түсіндірме және «Әндер әні» кітабы. Гипполит өзінің түсіндірмесіне толыққанды кіріспе қосты, ол классикалық туындыларды талқылайтын ұстаздарға арналған риторикалық қағидаларды білуін көрсетеді. Ол грек-рим үйлерінің қабырғалары мен едендеріндегі суреттерді, сондай-ақ катакомбалардағы суреттер мен мозаикаларды қолдана отырып, кең таралған риторикалық тәсіл – экфразисті пайдаланады. Ориген «Әндер әні» кітабын рухани жағынан жетілгендерге арнау керек деп санайтын, ал оны жаңа білім алғандар оқыса зиянды болуы мүмкін деп есептеді. Ғалымдар Гипполитке қазіргі уақытта «Апостольдық дәстүр» деп аталатын, дін қызметкерлерін тағайындау рәсімінің ең ерте нұсқасын жатқызады. III ғасырдан бері Шығыста пайда болған шіркеу заңдарының үлкен жинақтарында, шіркеулік тәртіптерде көптеген канондар Гипполитке жатқызылды, мысалы, «Гипполиттің канондары» немесе «Гипполит арқылы Конституциялар». Бұл материалдың қаншасы оның шынайы туындысы, қаншасы өңделген және қаншасы оған теріс жатқызылған екенін нақты анықтау мүмкін емес, алайда оның көп бөлігі Фетха Негестке енгізілген, ол бір кезде Эфиопияда заңның конституциялық негізі ретінде қызмет еткен және ол әлі күнге дейін Әбулидес ретінде еске алынады. ХХ ғасырдың басында «Египеттік шіркеу тәртібі» деп аталатын еңбек «Апостольдық дәстүр» деп танылды және Гипполитке жатқызылды; қазіргі уақытта бұл жатқызуға қатысты пікір таласы қызу жүруде. Стиль мен теологиядағы айырмашылықтар кейбір ғалымдарды Гипполитке жатқызылатын кейбір еңбектердің, шын мәнінде, басқа авторға тиесілі деген қорытындыға әкелді. 70 елшіге қатысты еңбек (әлеуетті) ертеректегі дереккөз ретінде маңызды. Ғылыми қауымдастық Гипполиттің екінші-үшінші ғасырлардағы шынайы мәтіндерінің ядросы туралы келіседі, оның қауымына немесе өмірбаянының нақты мерзіміне қатысты дауларға қарамастан: бұл Киелі кітапқа түсіндірмелер, соның ішінде Даниял туралы, Дәуіт пен Ғолият туралы, «Әндер әні» (ішінара сақталған), Ысқақ пен Яқуптың баталары туралы және Антихрист туралы. Бұл оның теологиясы мен Киелі кітап ілімдерін зерттеу және түсіну үшін сенімді негіз құрайды.
Controversy surrounds the corpus of the writer Hippolytus. In the Victorian Era, scholars claimed his principal work to be the Refutation of all Heresies. perhaps personifying one of the sciences) was purportedly found in the cemetery of the Via Tiburtina and was heavily restored. On the sides of the seat was carved a paschal cycle, and on the back the titles of numerous writings by Hippolytus. Of exegetical works attributed to Hippolytus, the best preserved are the Commentary on the Prophet Daniel and the Commentary on the Song of Songs. Hippolytus supplied his commentary with a fully developed introduction known as the schema isagogicum, indicating his knowledge of the rhetorical conventions for teachers discussing classical works. He employs a common rhetorical trope, ekphrasis, using images on the walls or floors of Greco Roman homes, and in the catacombs as paintings or mosaics. Origen felt that the Song should be reserved for the spiritually mature and that studying it might be harmful for the novice. Scholars generally ascribe to Hippolytus a work now entitled the Apostolic Tradition, which contains the earliest known ritual of ordination. In the great compilations of ecclesiastical law that arose in the East since the 3rd century, the Church Orders many canons were attributed to Hippolytus, for example in the Canons of Hippolytus or the Constitutions through Hippolytus. How much of this material is genuinely his, how much of it worked over, and how much of it wrongly attributed to him, can no longer be determined beyond dispute, however a great deal was incorporated into the Fetha Negest, which once served as the constitutional basis of law in Ethiopia — where he is still remembered as Abulides. During the early 20th century the work known as The Egyptian Church Order was identified as the Apostolic Tradition and attributed to Hippolytus; at present this attribution is hotly contested. Differences in style and theology lead some scholars to conclude that some of the works attributed to Hippolytus actually derive from a second author. The work on the 70 apostles is noteworthy as a (potentially) early source. A consensus of scholarship agrees on a core of authentic texts composed by the second third century writer Hippolytus, regardless of disputes concerning his community, or the exact dates of his biography: these are the biblical commentaries, including On Daniel, On David and Goliath, On the Song of Songs (partially extant), On the Blessings of Isaac and Jacob, and On the Antichrist. These form a sound basis for exploring and understanding his theology and biblical doctrines.
Эсхатология
Гипполит христиандық эсхатологияның дамуындағы маңызды тұлға. Ол өзінің Киелі кітаптар жинағында, «Мәсіх және Антихрист» тақырыптық зерттеуінде және Даниял пайғамбарға жасаған түсіндірмесінде Мәсіхтің екінші келуін түсіндірді. Септимий Север билігі кезінде қуғын-сүргін басталғанда, көптеген ерте христиан жазушылары апокалиптикалық эсхатология тақыптарын зерттеді. «Мәсіх және Антихрист» – осы тақырыптағы ең ерте туындылардың бірі. Гипполитке Иринейдің әсері тигені айтылады. Бірақ Иринейден өзгеше, Гипполит пайғамбарлықтардың өзінің заманындағы шіркеу үшін қандай мағынаға ие екеніне көбірек назар аударды. Догматикалық еңбектерінің ішінде «Мәсіх және Антихрист» толық күйінде сақталған және шамамен 202 жылы жазылған. Гипполит Даниялдың жетпіс пайғамбарлық аптасын нақты жылдардың аптасы ретінде түсіндірудегі дәстүрлі әдіске сүйенді. Ол Даниялдың 2 және 7 тарауларындағы параллель пайғамбарлықтарды түсіндірді, оларды, басқа әулиелер сияқты, вавилондықтарға, парсыларға, гректерге және римдіктерге қатыстырады. Оның оқиғаларды және олардың маңыздылығын түсіндіруі Христиандық ілімге негізделген. Гипполит Екінші келудің жақын уақытта болатындығына сене қоймады. Даниялға жасаған түсіндірмесінде ол Екінші келуді жақын арада болжаушыларды сынап, одан кейін жаратылыстан бастап алты мың жыл өтуі керек екенін айтады. Сондай-ақ, Мәсіх Адамнан кейін 5500 жыл өткен соң дүниеге келгенін, демек Мәсіх туғаннан бастап «алты мың жыл толуына» дейін 500 жыл өтуі керек екенін, осылайша соңына жететінін мәлімдейді.
Hippolytus is an important figure in the development of Christian eschatology. In his biblical compendium and topical study On Christ and the Antichrist and in his Commentary on the Prophet Daniel Hippolytus gave his interpretation of the second advent of Christ. With the onset of persecutions during the reign of Septimius Severus, many early Christian writers treated topics of apocalyptic eschatology. On Christ and the Antichrist is one of the earliest works. It is thought Hippolytus was generally influenced by Irenaeus. However, unlike Irenaeus, Hippolytus focuses on the meaning of prophecy for the Church in his own time. Of the dogmatic works, On Christ and the Antichrist survives in a complete state and was probably written about 202. Hippolytus follows the long established usage in interpreting Daniel's seventy prophetic weeks to be weeks of literal years. Hippolytus gave an explanation of Daniel's paralleling prophecies of chapters 2 and 7, which he, as with the other fathers, specifically relates to the Babylonians, Persians, Greeks, and Romans. His interpretation of events and their significance is Christological. Hippolytus did not subscribe to the belief that the Second Coming was imminent. In his commentary on Daniel he criticizes those who predict the Second Coming in the near future, and then says that six thousand years must pass from Creation before the Second Coming. He also says that Christ was born 5500 years after Adam, so 500 years have to pass from the birth of Christ "to the consummation of the six thousand years, and in this way the end will be".
Мерекелік күндер
Шығыс православие шіркеуінде 13 тамызда Киелі Ипполит мерекесі тойланады, ол сонымен қатар Тәңірдің Тұлғалану мерекесінің Аподосисімен (соңғы күнімен) бірге келеді. Аподосис күні Тұлғалану ән-құдалары қайта орындалғандықтан, Киелі Ипполит мерекесі бір күн бұрынға немесе басқа ыңғайлы күнге ауыстырылуы мүмкін. Шығыс православие шіркеуі 30 қаңтарда "Рим папасы Киелі Ипполит" мерекесін де атап өтеді, бұл – сол адамның екені белгісіз. Рим-католик шіркеуі 13 тамызда Киелі Ипполитпен бірге Киелі Понтианды да тойлайды. Бұрын 22 тамызда тойланған Киелі Ипполит мерекесі 13 тамыздағы мерекесінің қайталануы болды және осы себепті 1969 жылы Жалпы Рим күнтізбесі жаңартылғанда алынып тасталды. Римдік мартирологияның ескі басылымдарында 22 тамыздағы Ипполит Порту епископы деп көрсетілген. Католик энциклопедиясы мұны "Порту шейіттерінің істерінен туындаған Рим пресвитеріне қатысты шатасумен байланысты" деп түсіндіреді. Ол, Портодағы есімнің Пруденций аңызымен байланысты ғана айтылғаны, немесе одан артық негізі болмағаны, немесе Ипполит есімді адам Портода шейіт болды ма және кейіннен Римдік Ипполитпен шатастырылды ма, әлі анықталған жоқ. Бұл пікірді бенедиктин деректері де қолдайды. Римдік мартирологияның ескі басылымдарында 30 қаңтарда Антиохияда құрметтелген Ипполит туралы да айтылған, бірақ бұл мәліметтер Римдік Ипполит туралы әңгімеден алынған. Мартирологияның қазіргі басылымдарында Антиохиялық Ипполит деп есептелген бұл қасиетті туралы еске салмайды.
In the Eastern Orthodox Church, the feast day of St Hippolytus falls on August 13, which is also the Apodosis of the Feast of the Transfiguration. Because on the Apodosis the hymns of the Transfiguration are to be repeated, the feast of St. Hippolytus may be transferred to the day before or to some other convenient day. The Eastern Orthodox Church also celebrates the feast of "St Hippolytus Pope of Rome" on January 30, who may or may not be the same individual. The Roman Catholic Church celebrates St Hippolytus jointly with St Pontian on August 13. The feast of Saint Hippolytus formerly celebrated on 22 August as one of the companions of Saint Timotheus was a duplicate of his 13 August feast and for that reason was deleted when the General Roman Calendar was revised in 1969. Earlier editions of the Roman Martyrology referred to the 22 August Hippolytus as Bishop of Porto. The Catholic Encyclopedia sees this as "connected with the confusion regarding the Roman presbyter resulting from the Acts of the Martyrs of Porto. It has not been ascertained whether the memory of the latter was localized at Porto merely in connection with the legend in Prudentius, without further foundation, or whether a person named Hippolytus was really martyred at Porto, and afterwards confounded in legend with Hippolytus of Rome." This opinion is shared by a Benedictine source. Earlier editions of the Roman Martyrology also mentioned on 30 January a Hippolytus venerated at Antioch, but the details were borrowed from the story of Hippolytus of Rome. Modern editions of the Martyrology omit mention of this supposed Saint Hippolytus of Antioch.