Вортимер: Британияның қаһарман ұлы және саксонға қарсы күресішісі

Кіріспе

Вортимер (Ескі валли тілінде Гуортемир, Гвертефир), сондай-ақ Әйір Вортимер (Гвертефир Фендигайт, сөзбе-сөз "Бақытты Вортимер"), – британдық дәстүрдегі тұлға, 5 ғасырдағы бритон билеушісі Вортигерннің ұлы. Ол әкесінің саксон одақтастарына қарсы күшті оппозициясымен есімдері сақталған. Джеффри Монмуттың "Британия патшаларының тарихында" ол әкесін тақтан түсіріп, қысқа мерзімге Британия королі болып билейді, бірақ өлімінен кейін Вортигерн билікке қайта оралады.

Есептер

Вортимер алғаш рет 9-ғасырға жататын «Historia Brittonum» атты еңбекте айтылады. Тарих бойынша, Вортигерн Хенгест пен Хорса басқаратын сакстарға Танет аралына қоныстануға рұқсат береді және оларға жалдамалы әскер ретінде қызметтері үшін азық-түлік ұсынады. Бірақ Вортигерн көп ұзамай «білімі жоқ патша» болып шығады, ал айлакер Хенгест оны көбірек жер беруге және Германиядан одан да көп қоныс аударушыларға рұқсат беруге итермелейді. Алайда, Вортимер көп ұзамай қайтыс болады. Ол өзінің ізбасарларынан сакстар алғаш Британияға қонған жерге жерлеуін өтінеді, бұл одан әрі басқыншылыққа қарсы нысан болсын деп. Бірақ оның ізбасарлары оның ескертуіне құлақ салмайды және сакстар қайта оралады. «Historia Brittonum» (Chronica Minora, Берлин, 1892) атты тағы бір қолжазбасында былай делінген: «Егер олар оның бұйрығын орындаған болса, әулие Германның дұғалары арқылы олар қалағандарын алулары сөзсіз». Уэльс үштіктерінде оның сүйектері «Осы аралдың маңызды порларында» жерленгені айтылады. Вортимердің үш шайқас орны аталады: біріншісі Дарент өзенінде («super flumen Derguentid»), екіншісі «олардың тілінде Эписфорд, біздің тілімізде Rhyd yr Afael» («super vadum quod dicitur in lingua eorum Episford, in nostra autem lingua Rithergabail»), үшіншісі «Галлия теңізінің жағалауындағы жазулы тас жанында» («campo juxta Lapidem tituli, qui est super ripam Gallici maris»). Бұл шайқастар 455 және 465 жылдардағы аңглосаксон жылнамасындағы Кенттегі шайқастармен кейбір дәрежеде сәйкес келеді. Алайда жылнамада Вортимердің аты аталмайды, тіпті бір шайқаста британдықтардың басшысы ретінде Вортигерн көрсетілген. «Historia Brittonum» еңбегіндегі аңыздық материал Джеффри Монмуттың «Historia regum Britanniae» еңбегінде сәл кеңейтілген, ол Британия билеушілерінің қияли есебі деп саналады. Онда британдықтар Вортигернді тастап, Вортимерді Британия патшасы етіп сайлайды. Сакстарды қуғаннан кейін Вортимерді өгей анасы Ровена (сакс) улайды, ал Вортигерн таққа қайта оралады. Джеффри Вортимердің Триновантумда (Лондон) жерленгенін айтады және шіркеулерді қайта құруға шақырған әулие Германмен байланысты екенін еске салады. Бұл жазба Джеффридің ізбасарлары Уэйс пен Лейамонда сақталған: екеуі де оның жерленген жері Лондонда дейді; Лейамон Беллин қақпасы (Биллингсгейт) туралы айтады. Ол сондай-ақ Вортимердің өзіне әкелінген кез келген түркі дінділердің басына он екі пенни сыйлық бергенін айтады. Екі автор да әулие Германмен байланысты екенін атап көрсетеді. XVIII ғасырда жазған пастор Филип Морант Арморика патшасы Альдронның Аврелий Амброзий басшылығымен он мың әскерді Британияға жібергенін айтады. Вортимердің ізбасарлары оны билікті басып алған деп санады, және екі топ арасында жеті-сегіз жылға созылған азаматтық соғыс басталды. Соғысып жатқан тараптар арасында бейбітшілік орнатылды, Британияны екіге бөліп: Аврелий аралдың батыс бөлігін, ал шығысында Вортимер мен Вортигерн биледі: «Уотлинг көшесімен бір-бірінен бөлінген». Морант Вортимердің 475 жылы қайтыс болғанын айтады, бірақ уландыру туралы ештеңе айтпайды.

Vortimer first appears in the 9th century work known as the Historia Brittonum. According to the Historia, Vortigern allows Saxons under Hengest and Horsa to settle on the Isle of Thanet, and offers them provisions in exchange for their service as mercenaries. Vortigern soon proves to be an "ignorant king", and the wily Hengest manipulates him into ceding over more land and allowing more settlers to come from Germania. Shortly thereafter, however, Vortimer dies. He asks his followers to bury him at the place where the Saxons first landed in Britain as a totem against further invasion. However, his followers fail to heed his warning and the Saxons return. Another manuscript of the Historia Brittonum (Chronica Minora, Berlin, 1892) follows this with: "if they had kept his command, there is no doubt that they would have obtained whatever they wished through the prayers of St Germanus.” According to the Welsh Triads his bones were buried "in the Chief Ports of this Island". Three of Vortimer's battle sites are named: the first was on the Darent "super flumen Derguentid" the second "at the ford called Episford in their language, Rhyd yr Afael in ours super vadum quod dicitur in lingua eorum Episford, in nostra autem lingua Rithergabail"; the third was "by the inscribed stone on the shore of the Gallic Sea in campo juxta Lapidem tituli, qui est super ripam Gallici maris". These battles appear to have some correspondence with battles in Kent appearing in the Anglo Saxon Chronicle, in 455 and 465. The Chronicle does not name Vortimer, and in fact credit Vortigern as the British leader in one of the battles. The legendary material in the Historia Brittonum was slightly expanded upon in Geoffrey of Monmouth's Historia regum Britanniae, widely believed to be a fictional account of the rulers of Britain. There the Britons abandon Vortigern and elevate Vortimer to be king of Britain. After he has driven out the Saxons, Vortimer is poisoned by his stepmother Rowena (a Saxon) and Vortigern regains the crown. Geoffrey says that Vortimer was buried at Trinovantum (London), and mentions the link with St. Germanus, who encourages Vortimer to rebuild the churches. This account survives in Geoffrey's continuators Wace and Layamon: they both give London as his burial place; Layamon specifically mentions Belyn's Gate (Billingsgate. He also includes the detail that Vortimer offered twelve pennies reward for the head of any heathen brought to him. Both authors mention the connection with St Germanus. Writing in the eighteenth century, the Rev. Philip Morant tells us that Aldroen, king of Armorica, sent ten thousand troops to Britain under the command of Aurelius Ambrosius. He was seen as a usurper by Vortimer's followers, and a civil war broke out between the two factions, which lasted seven or eight years. Peace was eventually brokered between the warring factions by splitting Britain between them: Aurelius ruling the western part of the island, with Vortimer and Vortigern in the east: "divided from one another by Watling Street". Morant says that Vortimer died in 475, but does not mention poison.