Кіріспе

Жоғары тұрған адамның заңды бұйрығына ерікті түрде бағынбау – жоғары тұрған адамның заңды бұйрығын қасақана орындамау. Мұндай әрекет, әсіресе қарулы күштер сияқты иерархиялық құрылымдағы ұйымдарда, жазаланатын құқық бұзушылық болып саналады, себебі олар командалық тізбектегі төменгі лауазымдағы адамдардың бұйрықтарды орындауына тікелей байланысты.

Әскери

Бағынбаушылық – бұл әскери қызметшінің жоғары лауазымды офицердің заңды бұйрығына қасақана бағынбауы. Егер әскери офицер өзінің азаматтық басшыларының заңды бұйрықтарына бағынбаса, ол да бағынбаушылыққа жатады. Мысалы, көптеген елдерде мемлекет басшысы сонымен қатар әскерилердің ең жоғары офицері, Бас қолбасшы болып табылады. Дегенмен, әдетте офицер немесе сарбаз заңсыз бұйрыққа бағынбай, тіпті бүлікке дейін баруы мүмкін (Нюрнберг қорғанысын қараңыз). АҚШ әскери қызметінде бағынбаушылық әскери сот әділдік кодексінің 91-бабында қарастырылған. Ол заңды бұйрықтарға бағынбауды, сондай-ақ сыйсыздықпен сөйлеуді, тіпті жоғары лауазымды адамды ұруды қамтиды. Бағынбаушылыққа қатысты бапты қорлықпен шатастыруға болмайды. UCMJ-нің 91-бабы жоғары тұрған адамға бағынбау немесе құрметсіздік танытумен айналысса, ол әскери қызметшілерге және кіші офицерлерге қатысты қолданылады, ал 88-бабы белгілі бір тағайындалған немесе сайланған лауазымды тұлғаларға қарсы сыйсыз сөздер қолдануды қарастырады және ол тек жоғары офицерлерге ғана қолданылады. 2021 жылғы типология бойынша, әскери бағынбаушылық төрт түрге бөлінеді: «қарсылық, түзету, мәжбүрлі бағыну және кету». 2019 жылғы зерттеуде әскери бағынбаушылық әскердің әлеуметтік желілеріндегі шиеленістерден туындауы мүмкін екені айтылды, бұл әскерге бұйрықтарға бағынбау үшін себептер мен негіздер береді.

Жеке сектор

Иерархиялық құрылымдардың басқа түрлері, әсіресе корпорациялар, бағынбаушылықты қызметкерді жұмыстан шығару немесе сөгіс беруге себеп ретінде пайдалана алады. АҚШ-тағы сот істерінде жұмыс беруші бағынбаушылыққа қатысты айыптар тағып, ал қызметкер Бірінші түзетуге сәйкес өзінің құқықтарын бұзу туралы қарсы айыптар қойған. Осы істердің бірнешеуі АҚШ Жоғарғы Сотына дейін жетті, көбінесе жоғары білім беру мекемесі мен оқытушы арасындағы жанжалдарды қамтиды. Батыс әлеміндегі қазіргі жұмыс орындарында иерархиялық билік қатынастары көбінесе жақсы қалыптасқандықтан, бағынбаушылық туралы ресми айыптаулар сирек кездеседі. Америка физигі және жазушысы Джефф Шмидт өзінің "Дисциплинированные умы" атты кітабында, мамандарға жұмыс берушілерінің мүддесін қорғайтын ұйымдарды басқаруға сенім артылатынын айтады. Жұмыс берушілердің әрбір шешімді бақылауға мүмкіндігі болмағандықтан, мамандар "жұмыстарының әрбір егжей-тегжейінің жасырын мағынасы дұрыс мүдделерді ілгерілететініне немесе қанағаттандырмайтын нәрсені жоятынына көз жеткізу үшін" дайындалады.