Кіріспе

Томас Хардидің 1872 жылғы романы «Гринвуд ағашының астында: Голландия мектебінің ауылдық суреті» – ағылшын жазушысы Томас Хардидің 1872 жылы анонимді түрде жарияланған романы. Бұл Хардидің жарық көрген екінші романы және оның «Уэссекс» романдары сериясының бастауы болды. Сыншылар оны оның кейінгі трагикалық туындыларына маңызды дайындық ретінде таниды, автордың қайта-қайта оралатын «Уэссекс» әлемін жасауға негіз салады. Харди өзі Меллсток хоры мен оның батыс галереясы музыканттарының оқиғасын «1850-ші жылдардағы ауылдардағы осындай оркестрлік ұжымдардың тұлғалары, жолдары мен салтының бірінші көзден алынған, шынайы бейнесі» деп атады.

Сюжет

Роман батыс галереясының музыканттары тобының, Mellstock шіркеу хорының, мүшесі Дик Дьюидің, жаңа ауыл мектеп мұғалімі Фэнси Дэйге ғашық болуы мен олардың іс-қимылдарын баяндайды. Роман Дик, оның әкесі Рубен Дьюи және әдесі Уильям Дьюиді қоса алғанда, хордың скрипкашылары мен әншілерінің Рождество қарсаңында Меллсток ауылында саяхаттауымен басталады. Кішкентай топ мектепте орындағанда, жас Дик Фэнсиге көз тіккеннен-ақ ғашық болады. Дик оның өміріне және сезіміне жақындасуға тырысады, бірақ Фэнсидің сұлулығы бай фермер Шайнер және приход шіркеуінің жаңа викарі мырза Мейболд сияқты басқа да күйеулерді қызықтырады. Мейболд хорға ол Фэнсиді, шебер органда ойнаушыны, жексенбілік қызметтердегі дәстүрлі галереялық ән салу мен аспаптық сүйемелдеудің орнына қоюға ниеттенгенін хабарлайды. Рубен Дьюи және топтың қалған бөлігі келіссөздер жүргізу үшін викариатқа барады, бірақ викардың тілегіне көнуге мәжбүр болады. Дик Фэнсидің жүрегін жеңіп алады және екеуі жасырын никеге тұрады. Фэнсидің әкесі бұл туралы білгенде бастапқыда қарсылық көрсетеді, бірақ Фэнси тамақтануын тоқтатып, денсаулығы нашарлағанда пікірін өзгертеді. Бірнеше айдан кейін, Фэнсидің органда ойнап, жексенбілік қызметін өткізгеннен кейін, Мейболд күтпеген жерден үйлену ұсынысын жасайды және Фэнсиге жақсы өмірді уәде етеді. Кінә мен құмарлыққа түскен ол ұсынысты қабылдайды. Бірақ келесі күні Дикпен кездейсоқ кездескенде Мейболд Фэнсидің бұрыннан басқа біреумен сөйлесіп жатқанын біледі. Мейболд оған хат жазып, Дикке шыншыл болуды және егер ол Мейболдқа үйленуге келіскенде айтқандарын шындығынан шығармаса, оған берген уәдесінен бас тартуын ескертеді. Фэнси Мейболдқа үйлену туралы келісімін қайтарып алады және оның алғашқы келісімін мәңгілікке құпия сақтауын сұрайды. Мейболд оны Дикке оқиға туралы шындықты айтуға тағы да шақырады. Соңғы тарауда Рубен, Уильям және Меллсток ауылының қалған тұрғындары Дик пен Фэнсидің тойын қуанышпен және әзіл-қалжыңмен тойлайды. Роман Дик Фэнсиге олардың бақытының себебі олардың арасындағы толық сенімділікте болуы керек деп айтуымен аяқталады. Ол олардың бір-бірінен ешқандай құпиясы болмайтынын айтады. Фэнси "Бүгіннен бастап ешкімге" деп жауап береді және тақырыпты өзгертіп, "өзінің ешқашан айтпайтын құпиясы" туралы ойлайды.

Өмірбаян

Харди 1871 жылы өзінің Уэссекс романдарының біріншісі – «Under the Greenwood Tree» романында жұмыс істей бастады. Романның тууына себеп оның әкесінің Стинсфорд шіркеуіндегі скрипкалар мен дауыстардан құралған «арқалы хоры» мен хорды заманауи органмен алмастыруға ниеттенген жаңа пастор арасындағы жанжал болды. Ол Меллстокты Стинсфордқа, ал Деуис үйін – Верхний Бокхэмптон (қазіргі Higher Bockhampton) ауылындағы өз отбасылық үйіне ұқсатып жасады. Кейіпкерлер тікелей отбасы мүшелерінен алынбағанмен, ол әпкесі Мэридің мектеп мұғалімі білімі алғанын пайдаланды. Қырық жыл өткен соң Харди: «Меллсток хоры мен оның ескі батыс галереясы музыканттарының оқиғасы – бұл елу немесе алпыс жыл бұрын ауылдардағы осындай оркестрлік ұжымдар арасында кең таралған адамдардың, мінез-құлқының және дәстүрлердің бірінші қолынан алынған, шынайы бейнесін көрсетуге арналған» деп еске алды.

Сын-пикирлер мен талдаулар

Кітап жарық көрген кезде жақсы пікірлер алды, оның жаңалығы мен ерекшелігі үшін арнайы мақтауға ие болды. Кейде Хардидің екінші деңгейдегі романдарымен қатар қарастырылатын «Гринвуд ағашының астында» сыншылар оны оның маңызды туындыларының алғы күресі ретінде де мойындайды. 1872 жылы «Saturday Review» журналында роман туралы жазған сыншы, Хардидің ұстазы және досы Хорас Муль оны «назер прозасы» деп атады, және бұл бағасы бүгінге дейін сақталды. Роман күмәнді және тіпті пессимистік нотамен аяқталса да, Хардидің өнер туындыларының арасында, әсіресе Вессекс романдарының арасында, оның салыстырмалы шаттығы мен мейірімділігімен ерекшеленеді. Сыншы Ирвинг Хоу үшін «Гринвуд ағашының астында» Харди кейінірек трагикалық туындыларында бейнелеген Вессекс әлемі үшін қажетті шартты жағдай және миф құраушы рөл атқарды: роман, оның пікірінше, «Хардидің кейінгі өнер әдебиетінде алыс және қол жетімсіз болып көрінетін, өзіне жеке әлемді құрайтын елдік ортаның нәзік бейнесі, оны қазіргі уақыттың аласапыранын бағалауға болатын әлеуметтік естелік». Хардидің 2006 жылғы биографы Клэр Томалин оның көркем суреттемелерінің әдемілігі мен нақтылығы үшін мақтады және кітаптың ұрпақтар бойы оқырмандарды баурап алғанын атап өтті. Шындығында, оның айтуынша, әрдайым «Дорсет ормандары, ағыстар мен өзендер, далалар мен шалғындар, шағын үйлер мен шіркеулер, көк аспан мен құстардың әніне» ден қоюға құштар оқырмандар табылады. Томалин ауыл тұрғындарының шынайы және әдемі тілмен суреттелгенін айтты, бірақ автор оларды біршама алшақтатқанын, оқырмандарды олардың қарапайымдылығына бірге күлімсіреуге шақырғанын атап өтті. Бұл Хардидің өзі мойындаған нәрсе болды, ол 1912 жылы былай деп жазды: «Ұзақ үзілістен кейін осы әңгімені қайта оқығанда, оны құраған шындықтар осы кішкентай шіркеу музыканттары тобын зерттеудің басқаша түріне материал болды деген ой туады, бұл жердегі тарауларда осылай жеңіл, тіпті кейде қалпын жоқ, әжуалы түрде жазылғаннан өзгеше. Бірақ жағдай жазу кезінде одан терең, маңызды, жоғары деңгейдегі ұстанымға қол жеткізуге мүмкіндік бермес еді». (Осы атпен 1918 жылы түсірілген американдық фильмнің ешқандай қатысы жоқ).