Ричард Мейсон: Британдық жазушының өмірі мен шығармалары
Richard Mason (novelist, 1919–1997)
Ричард Мейсон (1919-1997) – британдық жазушы, «Сузи Вонг әлемі» романымен танымал. Азиядағы британдықтар өмірінен сыр шертетін шығармаларымен көзге түсті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық романшы Ричард Мейсон (16 мамыр 1919 – 13 қазан 1997), сонымен қатар Ричард Лэйкин атты псевдониммен де жарияланған, ең белгілі туындысы – 1957 жылы жарық көрген «Сюзи Вонгтың әлемі» романы. Оның романдары көбінесе британдықтардың экзотикалық шетелдерде, әсіресе Азиядағы өмірі мен тәжірибелеріне арналған.
British novelist
Richard Mason (16 May 1919 – 13 October 1997), published also under the pen name Richard Lakin, was a British novelist best known for his 1957 publication The World of Suzie Wong. His novels usually concerned Britons' experiences in exotic foreign locations, especially in Asia.
Жеке өмір
Манчестердің жанындағы Хейл қаласында орта таптық отбасында дүниеге келген ол 1928 жылдың қыркүйегінен 1933 жылға дейін жеке интернат-мектепте білім алды. Ол жерде ол романшы В. Х. Ауденнің басшылығымен оқыды және 14 жасында жасөспірімдерге арналған роман жазды (Ауден оны "жақсы емес" деп сынап, қазір жоғалып кеткен). Оның екінші романы "Жел оқи алмайды" (1946) шығармасының бір бөлігі Ауденнің сын-пікіріне түсінік береді: "Мен мектепте оқып жүргенде бір ер адам мен әйел туралы әңгіме жазған едім. Ағылшын тілінің мұғалімі – адам табиғатын жақсы түсінетін ақын еді, және ол соңында қызыл сиямен: "Иә, жаным, бірақ адамдар осылай тез ғашық бола бермейді ғой", – деп жазған. Менің кейіпкерлерім екінші кездесуде бір-біріне махаббатын білдірген еді". Оның кейінгі романдары мектептегі зорлық-зомбылыққа сілтеме жасайды, ал бір ойдан туған кейіпкер анасынан айырылудың ауырлығын айтады, бұл оның интернаттағы өзінің тәжірибесіне ұқсас. (Ол тоғыз жасында бітірген Малверн қаласындағы интернат Хейлден қашықтықта орналасқан еді.) Ол орта білімін Дорсетте, Сент-Мэрис мектебі мен Брайанстон мектебінде (1933–1936) алды және 1933 жылдан 1938 жылға дейін жергілікті баспасөз бен киножурналдарда мақалалар жариялады. Британдық кеңесте жұмыс істегеннен кейін, 1939 жылдан 1944 жылға дейін Корольдік әуе күштеріне қатысты. 14-ші армияға тіркелгенде, ол Үндістанда үш айлық жедел курста жапон тілін үйренді, содан кейін Үндістан мен Бирмадағы тұтқындарды сұрау үшін қолданылды. (Бұл курсты өмір бойы дос болған Уэльс фотографы Ислей Лайонспен бірге өтті.) "Жел оқи алмайды" романында Майкл Куинн кейіпкері Мумбайдағы порты көрінетін пәтерлерде осы оқудан өтеді, сол жерде 14-ші армия да орналасқан еді. RAF-қа қатысты тәжірибелері оның алғашқы, псевдониммен жазылған "The Body Fell on Berlin" (1943) романында Ричард Лейкин ретінде көрініс тапты ("Сюзи Вонг әлемі" романының неміс басылымында Лейкин орта аты ретінде пайда болады). Соғыстан кейін, 1948 жылы, ол жазушы және жеке көмекші Фелисити Энн Каммингке қашып кетіп, үйленді, ол бұрын Генри Лэндалл Лайон Янгқа үйленген еді. Камминг авангардты әдеби ортада белгілі болған, еркін мінезді әйел ретінде танымал еді. Екеуі Еуропаның көптеген елдерін аралап, Африкада екінші қол машинамен 8000 миль саяхаттады. 1958 жылы олар ажырасып, кейін ресми түрде ажырасты. 1960 жылдары ол Римдегі пәтерді қалпына келтірді, содан кейін екінші әйелі Сарет Рудлимен Уэльстегі шаруа қожалығында қой өсірді. Рудли – "Альфред Хитчкок ұсынады" телесериалының бірнеше сценарийлерін жазған тележұмысшы. Ол бұрынғы әйелдерімен де жақын қарым-қатынаста болды. 1970 жылдардың басында Мейсон Римге оралды, онда ол 1972 жылы үшінші әйелі Марго ("Мэгги") Вольфпен танысты, олармен Тео және Джессика есімді ұл мен қыз дүниеге келді. Бұл жұп қонақтарды қабылдауды ұнатты, ал Мейсон үйдің шатырындағы шеберхана мен бақта мүсін жасаумен айналысты. "Сюзиден кейін ешқандай идея келмеді. Кітап бізге мұра сияқты пайдалы болды. Біз бай емеспіз, бірақ жайлы өмір сүреміз", – деді Мейсон 1988 жылғы өте сирек берген сұхбатында. Ұзақ жылдар бойы темекі шеккен ол Италияның Рим қаласында жұтқыншақ және өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. Ол Римдегі протестант зиратында жерленген (Перси Шеллидің қабіріне жақын), оның ескерткішінде: "Бұл гүлдерді жұлып алуға тырыспаңыз – жел оқи алмайды" деген сөздер жазылған. (Бұл өлең Басил Чемберленнің "Коллоквиалдық жапон тілінің нұсқаулығы" кітабында келтірілген және "Жел оқи алмайды" романына алғысөз ретінде де қолданылған.)
Born into a middle class family in Hale, near Manchester, he was educated at The Downs Malvern, a private boarding school, from September 1928 through 1933. There he studied under novelist W. H. Auden and at the age of 14 authored a juvenile novel (criticized by Auden as "no good" and now lost). A passage in his second novel, The Wind Cannot Read (1946), may shed some light on Auden's critique: "When I was a boy at school I had written a story about a man and a woman. The English master was a poet with a great understanding of human nature, and in red ink at the end he had written, 'Yes, my dear, but people do not fall in love as quickly as all that, you know.' I think my characters had declared their mutual love at a second meeting." His later novels allude to school hazing, and a fictional character mentions a painful separation from his mother, incidents that may give some flavour of his own experiences at boarding school. (The Downs, in Malvern, which he entered at the age of nine, was situated quite far from Hale.) He received his secondary school education in Dorset, at St Marys School and Bryanston School (1933–36) and published articles in the local press and a film magazine from 1933 to 1938. After working for the British Council, he entered service in the Royal Air Force from 1939 until 1944. Attached to the 14th Army as an intelligence officer, he was taught Japanese in a three month crash course taken in India so as to be able to serve as an interrogator of prisoners of war in India and Burma. (The course was taken with life long friend Islay Lyons, a Welsh photographer.) In The Wind Cannot Read, the Michael Quinn character receives this training in flats overlooking the harbour of Mumbai, where, indeed, the 14th Army was present. More RAF related experiences found fictional expression in his first, pseudonymous novel, The Body Fell on Berlin (1943), written as Richard Lakin (Lakin appears as his middle name in the German edition of The World of Suzie Wong). After the war, in 1948, he eloped with and married the writer and personal assistant Felicity Anne Cumming, who had previously been married to Henry Landall Lyon Young. Cumming was notorious as a sexual free spirit, who was best known in avant garde literary circles. The two travelled through most of the countries of Europe, and logged 8,000 miles of travel in Africa in a second hand car. They separated in 1958 and were later divorced. In the 1960s he restored an apartment in Rome and went on to raise sheep on an estate in Wales with his second wife, Sarett Rudley, a television mystery writer best known for a number of Alfred Hitchcock Presents teleplays. He was to remain close friends with both ex wives. In the early 1970s, Mason returned to Rome, where he met his third wife Margot ("Maggie") Wolf in 1972, with whom he had a son, Theo, and a daughter, Jessica. The couple were popular hosts, and Mason worked on his sculpting from a rooftop workshop and garden. "After Suzie, the ideas just wouldn’t come. The book has been good for us, like an inheritance, really. We’re not rich, but we live comfortably", Mason remarked in an extremely rare 1988 interview. Long a cigarette smoker, he died of throat cancer/lung cancer in Rome, Italy. He is interred in the Protestant Cemetery, Rome (near Percy Shelley), where his headstone is inscribed with the words "Though on the sign it is written: 'Don't pluck these blossoms'—it is useless against the wind, which cannot read". (This poem, quoted in Basil Chamberlain's A Handbook of Colloquial Japanese also prefaces The Wind Cannot Read.)
Мансап
Мейсонның "Берлиндегі дене" атты тұңғыш романы соғыс жылдарындағы құпия қылмысқа толы оқиға болды. Бұрын Шотландия Ярда қызмет еткен барлау офицері Джаспер Дойл Англияның Фенмаллхэм әуежайына жіберіледі, онда RAF бомбалаушылары оккупацияланған Еуропа мен Германияға миссияларға аттанады. Берлинге жасалған бомбалау шабуылы кезінде түсірілген фотосуреттерді қарап тұрғанда, ол күдікті түрде денеге ұқсайтын нәрсені байқайды, ол өте ұқыпты түрде жасырылған сияқты көрінеді. Романның оқиғасы және кейіпкерлері өте нақты бейнеленген. Оның екінші романы "Жел оқи алмайды" 1944 жылдың ақпан және мамыр айлары аралығында Үндістанда жазылды, кейде күндізгі жұмыстан кейін температура 100 градустан асып кететін. Роман жапон тілін үйренудегі соғыс жылдарындағы тәжірибесіне негізделген және 1948 жылы Джон Льюэллин Рис жүлдесін жеңіп алды. ("Питер" кейіпкері оның досы Лайонсқа ұқсас, ал Майкл Куинн кейіпкері – оның өзі). Мейсон Дирк Богардтың қатысуымен 1958 жылғы фильмнің сценарийін де өте жақсы жазды. "Сюзи Вонг әлемі" романында кейін дамытылған мәдени шекараларды басып өтетін махаббат тақырыбы осы жерде алғаш рет көрінеді. Фильм түсірілген Делидегі Қызыл форт, романның Мумбайдағы түсірілімінен өзгеше, бірақ көрнекі қызығушылық тудырады және қала мен үнді өмірінің бай суреті арқылы романды толықтырады. Роман мен фильм жеткілікті деңгейде сәтті болғандықтан, Мейсон өзін жазу және саяхаттауға, соның ішінде Кариб теңізі мен Полинезияға сапарлар жасауға толықтай арнады. "Жел оқи алмайды" романынан кейін тағы бір құпия роман "Ангел сақшы болсын" (1947, Ричард Лейкин ретінде де жазылған) жарық көрді. Мейсонның ең тартымды романдарының бірі, ол жаңа құрылған күйеу жұбайы детективтер тобының жоғалған адамның тағдырын анықтауға тырысатын қызықты оқиғаларын баяндайды. Мейсонның келесі романы "Көлбеу мен шың", Ямайкада орын алады, 1958 жылы "Шығушы жаз" (басқаша атауы "Жамайкадағы дауыл") деп бейімделді. Осы кезеңде Мейсон фильмдер түсіріп, бірнеше сценарий жазды. В. П. Липскомбпен бірге ол Невил Шуттің "Алиса сияқты қала" романының 1956 жылғы фильм нұсқасының сценарийін жазды. Келесі кітабына шабыт іздеу үшін ол Гонконгта таба алатынына сенді. "Мен кітап жазу үшін біраз білім жинауым керек деп ойладым, және менің ішкі дауысым Гонконг – материалды бірден таба алатын орын деді, сондықтан мен билет сатып алдым", - деді ол сұхбат берушіге. Мейсонның Гонконгтағы байқауларынан алған әсері оған ең танымал кітабын – "Сюзи Вонг әлемі" (1957) романын жазуға түрткі болды, ол суретшінің Гонконгтық әйелмен туған сезімі туралы әңгімелейді. Роман тез арада жақсы пікірлерге ие болды және бестселлерге айналды. Мысалы, The Times Literary Supplement оны "өте оқымды" деп атап, "әдемі шеберлікпен және ақылмен жазылған" деді. Сонымен қатар, ол ағылшын тіліне "Suzie Wong" (тартымды шығыс азиялық әйел) деген біршама даулы сөз тіркесін енгізді. Роман 1958 жылы Уильям Шатнер мен Франс Нюеннің қатысуымен Бродвей пьесасына, сондай-ақ 1960 жылы Уильям Холден мен Нэнси Кванның қатысуымен "Сюзи Вонг әлемі" атты фильмге бейімделді. Бұл Кванның кинодағы тұңғыш рөлі болды. Мейсон романның алғашқы нұсқасын Гонконгта 1956 жылы үш айдың ішінде жазды, бірақ Англияға оралғаннан кейін ол материалға тым жақын болғандықтан оны дұрыс бағалай алмайтынын сезіп, қолжазбаны шкафқа салып қойды. Осы нұсқаны артына тастап, ол романды бір жыл ішінде қайта жазды. Романның негізгі оқиғасы Нам Кок атты қонақ үйдің борделінде өтеді, ол Мейсонның досының ұсынысы бойынша тұрған Лүк Квок қонақ үйіне негізделген. (Қонақ үйдің орнында қазірде ешқандай ұқсастығы жоқ, заманауи бетон және шыныдан жасалған құрылыс тұр). Романның үлкен табысы Мейсонның барлық романдарында көрінетін терең психологиялық түсінікке, шеберлікке және әсерлі сипаттамаға, сондай-ақ құрметті британдық суретші мен Гонконгтық әйел арасындағы қарым-қатынастағы қиындықтарды зерттейтін махаббат оқиғасының ашылуына байланысты. (Роман оқиғаларының алдындағы кезеңде Қытай қақтығыстарға толы азаматтық соғысқа және жапондықтардың басып кіруіне ұшырады). Психологиялық қысым, негізінен консервативті Сюзиге әсер етеді, және оның сүйіктісі Роберт Ломакс үшін әлеуметтік салдарлар ерекше жақсы көрсетілген. Алайда Мейсон романның толық әлеуетін ашпағанын және Гонконгтағы өмірді толығырақ зерттеген болса, одан да күшті шығар еді деп ойлады. Фильм романнан бірнеше жағынан ерекшеленеді (мысалы, Ломакс американдыққа айналды, маңызды кейіпкерлердің бірі мүлдем алынып тасталды, ал Сюзидің заң жүйесімен және денсаулығымен күресі орын алмайды). Дегенмен, түсірілім орнында түсірілген фильм көрнекі қызығушылық тудырады және өзінің жеке драмалық құндылығына ие. Мейсон өзі фильмді жақсы бағалады, бірақ Холденнің ойыншылық шеберлігіне риза болмады, оның ойынша ол Ломаксқа емес, "американдық банкирге" ұқсады. Мейсонның 1962 жылғы "Қызғылт ағаш" атты тыңшылық романы Үндістан мен Непалда орын алды. 1961 жылы Саретттің көмегімен, Эльбадағы шығармашылық оқшаулықта жазылған, ол оның соңғы романы болды. Осы сәттен бастап ол өзінің жарияланымдары мен фильмдерінен түскен гонорарға сүйеніп өмір сүрді және Римдегі суретші Роберт Куктан мүсін жасауды үйренді.
Mason's ingenious first novel, The Body Fell on Berlin, was a murder mystery set during the war. Jasper Doyle, an intelligence officer formerly of Scotland Yard, is posted to Fenmallham Airdrome, England, from which RAF bombers depart for missions over occupied Europe and Germany. In reviewing some photos taking during a bombing run over Berlin he spots what looks suspiciously like a body which seems to have been very neatly disposed of indeed . . The setting is keenly observed, as are the many convincing characters. His second novel, The Wind Cannot Read, was written in India between February and May 1944, sometimes in temperatures over 100 degrees, after the day's duties. It was based partly on his wartime experiences learning Japanese and won the John Llewellyn Rhys Prize in 1948. (The character "Peter" featured in it was based on his friend Lyons, while the Michael Quinn character is transparently himself.) Mason also did a surprisingly competent job of writing the screenplay for the 1958 film version, starring Dirk Bogarde. Many of the themes of love transcending cultural boundaries, also developed later in The World of Suzie Wong, make their first appearance here. The movie setting, Red Fort in Delhi, departs from the Mumbai setting of the novel, but provides considerable visual interest, and nicely complements the novel by providing a rich portrait of the city and of Indian life. The novel and film were sufficiently successful that Mason was subsequently able to devote himself entirely to writing and travel, including visits to the Caribbean and Polynesia. The Wind Cannot Read was followed by another mystery novel Angel Take Care (also written as Richard Lakin, 1947). Easily the most charming of Mason's novels, it details the amusing experiences of a newly formed husband and wife detective team as they attempt to determine the fate of a missing person. Mason's next novel The Shadow and the Peak, set in Jamaica, was filmed in 1958 as Passionate Summer (alternately titled "Storm over Jamaica"). In this time frame Mason also produced films and wrote several scripts. With W. P. Lipscomb, he wrote the screenplay for the 1956 film version of Nevil Shute's novel A Town Like Alice. In search of inspiration for his next book, he suspected that he would find it in Hong Kong. "I had felt I needed background for a book and something in me said Hong Kong was a place where I would immediately find material, so I simply bought a ticket," he commented to an interviewer. Mason's delight in his observations there did indeed inspire him to write his best known book, The World of Suzie Wong (1957), a tale of an artist's surprisingly tender romance with a Hong Kong prostitute. It quickly became a well reviewed bestseller, The Times Literary Supplement, for example, calling it "extremely readable" and noting that it was "written with uncommon skill and intelligence." It also added a somewhat controversial expression, "Suzie Wong" (a seductive East Asian woman), to the English language. It was quickly adapted into a 1958 Broadway play, starring William Shatner and France Nuyen, as well as the 1960 film The World of Suzie Wong, starring William Holden and Nancy Kwan. It was Kwan's first film role. Mason wrote the first draft of the novel in Hong Kong in just three months in 1956, but upon returning to England he felt he had been too close to the material to judge it properly and put the manuscript away in a cabinet. Setting this draft behind him, he rewrote the entire novel from scratch over the course of a year. The primary setting is a hotel brothel called Nam Kok, based on the actual Luk Kwok hotel where Mason himself stayed at the suggestion of a friend. (The hotel has since been replaced by an upscale concrete and glass construction that bears no resemblance.) The novel's tremendous success owes much to keen psychological insight, a strength apparent in all of Mason's novels, deft and often touching characterization, and the unfolding of a love story that explores the many difficulties inherent in a relationship between a respectable British artist and a Hong Kong prostitute, forced into the trade from economic necessity. (China had been embroiled in a turbulent civil war compounded by Japanese invasion in the period immediately preceding the events of the novel.) The psychological pressures bearing upon the essentially conservative Suzie, and the social consequences for her lover Robert Lomax are particularly well developed. Mason, however, felt that the novel fell short of its full potential and would have been stronger had he explored more fully life as it was then being lived in Hong Kong. The film differs significantly from the novel in a number of ways (Lomax, for example, is transformed into an American, a major character is omitted altogether, and Suzie's travails with the legal system and health make no appearance). However, filmed on location, it is full of visual interest and stands on its own dramatically. Mason himself thought well of the film except for the performance of Holden, who he felt was nothing like Lomax, and "more like an American banker". Mason's 1962 espionage novel The Fever Tree was set in India and Nepal. Written in 1961 with the help of Sarett, while working in creative isolation on Elba, it was to be his last. From this point forward he lived entirely on royalties earned from his publications and films and spent time learning sculpting from the Rome based artist Robert Cook.